بهرهبرداری از بناهای متروک تاریخی در هرات
- نویسنده, محمد قاضیزاده
- شغل, بیبیسی، هرات
اداره اطلاعات و فرهنگ هرات برنامه جدیدی را به هدف تغییر کاربرد بناهای متروک تاریخی روی دست گرفته است.
براساس این برنامه، بناهایی که دیگر مثل گذشته از آنها استفاده نمیشود مطابق به نیازمندیها و کاربردهای جدید مورد بهرهبرداری قرار میگیرند.
تغییر کاربرد بناهای تاریخی در بسیاری از کشورهای جهان با هدف جلوگیری از تخریب تدریجی آنها صورت میگیرد.
در هرات مخصوصا در شهر کهنه این ولایت بناهایی وجود دارد که قرنها است دیگر به هدف رفع نیازمندیهای روزمره مردم مورد استفاده قرار نمیگیرد. مثل حوضها یا آب انبارها که با رایج شدن سیستم نوین آبرسانی در قرن اخیر کاملا متروک ماندند.
از دهها حوضی که در هرات در گذشتههای دور ساخته شده، دستکم چهار تا به نمایشگاههای دایمی هنری و مجتمعهای فرهنگی مبدل شده است.
یکی از حوضهای تاریخی هرات به صورت رایگان از سوی ریاست اطلاعات و فرهنگ هرات در دسترس نوید اعلم یکی از خطاطان هرات گذاشته شده است.
آقای اعلم میگوید این حوض که در معرض تخریب تدریجی قرار داشت حالا نمایشگاه چشم نواز نقاشی و خطاطی است.
او به بیبیسی گفت: "قبلا این حوض یک مخروبه بود. دروازهاش بسته بود و کسی رفت و آمد نداشت. ما که آمدیم حالا از یک سو امکان حفاظت حوض به وجود آمده چون اگر خشت یا ناودان آن خراب شود، ترمیم خواهیم کرد و هم از سوی دیگر این مکان را جایی برای نمایشگاه آثار نقاشی هنرمندان هرات و تابلوهای خطاطی خودم تبدیل کردهام."
به باور وی، اهمیت این تغییر این است که حالا برای گردشگران این محل از دو جهت جاذبه دارد؛ هم حوض و هم آثار هنری.
مسئولان اداره اطلاعات و فرهنگ هرات نیز میگویند تغییر کاربرد بناهای تاریخی از چند جهت اهمیت دارد.
جاوید ضرغام، معاون این اداره میگوید با تغییر کاربرد بناهای باستانی امکان مرمت و مراقبت دایمی آنها به وجود میآید.
آقای ضرغام میگوید برنامههای تازهای برای تغییر کاربرد بناهای دیگر باستانی در هرات در راه است.
او میگوید: "ما همین حالا روی موزیم/موزه مردم شناسی مردم هرات کار میکنیم و در تلاشیم که این موزیم مردم شناسی را در یک از حمامهای قدیمی جابجا کنیم. میخواهیم در بخشی از آن حمام را تمثیل کنیم و بخشی را موزیم بسازیم. به همین ترتیب بناهای زیادی داریم که نمیتوانیم مثل گذشتهها از آن استفاده کنیم."
وی افزود که درخواستها و پیشنهادهای زیادی از جانب نهادهای مختلف دریافت کردهاند که میخواهند از این بناها استفاده کنند.
طرح تغییر کاربرد بناهای قدیمی با آن که در بسیاری از کشورهای دنیا اجرا میشود مخالفینی دارد. شماری معتقد هستند که تغییر کاربرد بناهای تاریخی، اصالت و ماهیت این بناها را آسیب میزند.
برخی دیگر از فرهنگیان هرات اما از طرح ریاست اطلاعات و فرهنگ برای تغییر کاربرد بناها حمایت میکنند اما با این شرط که این کار تحت نظر کارشناسان و بر اساس رهنمود علمی انجام شود.
سید عبدالقادر رحیمی رئیس انجمن حامیان میراثهای فرهنگی در هرات میگوید: "رهنمود مشخصی برای تعدیل وظیفهای که در اصل برای آن در نظر گرفته شده بود، باید باشد. هر چیزی که بوده، میتواند مطابق نیازمندیهای جدید تعدیل شود و این کار را متخصصین مهندسی میتوانند انجام بدهند."
او پیشنهاد میکند که وزارت اطلاعات و فرهنگ و وزارت شهرسازی مشترکا یک رهنمود جامع بسازند که بر اساس آن امکان نگهداری امکان ارزشمند به وجود بیاید.
بر اساس آمارهای رسمی، در هرات بیش از هفتصد بنا و ساحه باستانی ثبت شده است. بخش اعظم این بناها اما در اثر جنگ یا حوادث طبیعی به شدت آسیب دیدهاند. انتظار میرود با گستردهتر شدن برنامه تغییر کاربرد بناهای قدیمی، امکان مراقبت از این بناها در بسیاری از مناطق به وجود بیاید.
