Ko jagoran ƙungiyar Fatah, Marwan Barghouti zai iya zama shugaban Falasɗinawa?

Handcuffed and flashing the 'V'-sign, Marwan Barghouti, the leader of Yasser Arafat's Fatah movement in the West Bank, is flanked by Israeli policemen as he is led to a police vehicle on 29 September 2003 on his way back to jail, after appearing before a Tel Aviv court

Asalin hoton, Getty Images

    • Marubuci, By Manar Hafez
    • Sanya sunan wanda ya rubuta labari, BBC News Arabic, Amman

Shirin musayar fursunoni tsakanin Isra'ila da Hamas ya ɓullo da sunan jagoran ƙungiyar Fatah, Marwan Al-Barghouti wanda ke zaman gidan yari. Ya ɓulla a matsayin wanda zai iya zama shugaban Falasɗinawa. Ƙungiyar Hamas ta jijirce cewa dole ne duk wata yarjejeniyar musayar fursunoni da za a ƙulla ta haɗa har da batun sakin sa, idan har ana so ta sako mutanen da ta yi garkuwa da su.

Osama Hamdan, wani jagoran Falasɗinawa ya shaida wa BBC Arabic cewa "A matsayin ƙungiya, mun amince da matsayar da muka cimma wadda ita ce aiwatar da musayar fursunonin ba tare da wani sharaɗi ba."

Hamdan ya ƙara da cewa, "Muna kallon wannan a matsayin wani aiki na ceton ƙasa. Dole ne duk wani fursuna da ya yi gwagwarmaya da sadaukarwa ga Falasɗinu ya ci gajiyar yarjejeniyar da aka cimma ba tare da nuna fifiko ba. Wannan ce matsayar da muka yarda da ita a yarjejeniyar Wafa al-Ahrar ta 2006."

Jaridar Ma'ariv ta Isra'ila ta ruwaito cewa an sauya wa Barghouti gidan yari daga Ofer da ake tsare da shi tun da farko zuwa wani gidan yari da ba a tabbatar ba, a cikin watan Fabarairu, bayan hukumomin gidan yarin Isra'ila sun bankaɗo bayanan da ke cewa al-Barghouti yana kitsa bore a gidan yarin da ke gaɓar yamma da kogin Jordan."

Israeli soldiers take position during clashes following a demonstration in solidarity with Palestinian prisoners held in Israeli jails at Israel's Ofer Prison in the Israeli-occupied West Bank on 5 October 2019

Asalin hoton, Getty Images

Bayanan hoto, Rahotanni sun ce ana tsare da Barghouti a wani keɓaɓɓen waje a gidan yarin Ofer tun a watan Fabarairun 2023

Ministan tsaron Isra'ila Itamar Ben-Gvir ya yi maraba da matakin canza wa Barghouti gidan yari, da kuma ɓoye shi a waje na musamman.

Sai dai hukumar kula da fursunonin Falasɗinawa ta yi alla-wadai da matakin da aka ɗauka kan Barghouti.

Kuma Isra'ila ta ƙi yarda ta saki Barghouti.

Ƙungiyar Fatah

Barghouti ya fara gwagwarmayar siyasa ne yana da shekara 15 a ƙungiyar Fatah, ƙarƙashin jagorancin marigayi Yasser Arafat.

Ya yi ƙarfi sosai a siyasance, kuma ya samar da goyon baya ga fafutukar neman kafa ƙasar Falasɗinu.

Yasser Arafat (R) and the head of his Fatah movement in the West Bank Marwan Barghuti (L) hold up a torch together in Ramallah on 31 December 2001 during a rally organised by Fatah, the main faction of the Palestine Liberation Organisation (PLO)

Asalin hoton, Getty Images

Bayanan hoto, Barghouti ya shiga ƙungiyar gwagwarmayar ƴanci ta Yasser Arafat tun yana ƙuruciya, kuma ya yi aiki har ya zamo jigo a ƙungiyar Fatah

A 2002, ya rubuta a jaridar Washington post cewa "Ni da ƙungiyar Fatah da nake ciki muna nuna rashin amincewa da kai hari kan fararen hular Isra'ila maƙwabtanmu, ina da ƴancin kare kaina, da kare ƙasata da kuma neman ƴancinta,"

"Har yanzu ina fafutukar neman wanzar da zaman lafiya tsakanin Isra'ila da Falasɗinu a matsayin ƙasashe masu ƴancin kansu, a bisa sharaɗin cewa Isra'ila ta janye daga yankin Falasɗinawa da ta mamaye tun a 1967...

“Gaskiyar magana ita ce mun gaji da ɗaukar laifi a kan abubuwan da Isra'ila ta aikata, bayan mu muna gwagwarmaya ne domin tabbatar da aiki da dokar ƙasa da ƙasa.”

Masu sharhi kan harkokin siysa sun shaida wa BBC Arabic cewa Barghouti, wanda ake tsare da shi a Isra'ila tun a 2002 zai iya zama zaɓin dukkan ɓangarori domin zama shugaban Falasdinawa, idan aka kai ga cimma yarjejeniya.

Ƙungiyar mayaƙa ta Al-Aqsa Martyrs' Brigades

An kama Barghouti ne a 2002 lokacin da Isra'ila ta zarge shi da ɗaukar nauyin wata ƙungiyar mayaƙa masu neman shahada, zargin da ya musanta.

Kungiyar ta kai munanan hare-hare a kan sojojin Isra'ila da kuma Yahudawa ƴan kama waje zauna.

Masked Palestinian gunmen from the Al-Aqsa Martyrs’ Brigades of the Fatah movement, in Balata refugee camp, in the occupied West Bank, carrying their weapons during a demonstration in 2017 for Palestinians shot dead by the Israeli army

Asalin hoton, Getty Images

Bayanan hoto, Isra'ila ta zargi Barghouti da daukar nauyin wata kungiyar mayaka masu neman shahada, zargin da ya musanta

An yanke wa Barghouti ɗaurin rai da rai har sau biyar, da kuma hukuncin shekara 40 a gidan yari saboda ɗaukar nauyin ƙungiyar.

Ya ƙi amincewa da ikon kotun Isra'ila a kan sa.

Matarsa, Fadwa, ta shaida wa BBC Arabic cewa "An gurfanar da shi ne saboda zaman sa jagora, ba don ya aikata wani laifi ba."

Fadwa, wadda lauya ce ta ce a yayin zaman kotun, Barghouti ya musanta zargin da ake masa.”

Fadwa Barghouti and other protesters holding placard bearing marwan barghouti's portrait, during a march on 15 April 2015 to mark the anniversary of his arrest and demand his release from Israeli prison

Asalin hoton, Getty Images

Bayanan hoto, Fadwa Barghouti, matar Marwan Barghuti, a wajen wani gangamin tunawa da kama shi

Ta ya ya Barghouti zai zama shugaban ƙasa?

Wakilin Hamas Osama Hamdan ya gamsu cewa ficen da Barghouti ya yi zai bashi damar ɗɗarewa shugabancin Falasɗinawa. "Babu shakka, mutum ɗan gwagwarmaya irin Marwan Barghouti yana da tarihin fafutuka kuma wasu na yi masa kallon jagora, kuma muna mutunta hakan, amma a matsayin ƙungiya ba mu tattauna ko cimma matsaya a kan hakan ba...

"Muna da yaƙinin cewa muradunmu a bayyane suke ƙarara: Falasɗinawa ne za su zaɓi wanda zai jagorance su ta hanyar kaɗa ƙuri'a kuma dole kowa ya mutunta wannan zaɓi."

A wani zaɓen jin ra'ayin jama'a da aka yi cikin watan Disamban 2023, alƙaluma sun nuna cewa ya fi sauran masu takara da shi yin suna.

...

Hamas ta daɗe tana gangamin neman a sako Barghouti daga gidan yari.

Wata sanarwa da shugaban ofishin hulɗa da ƙasashen Larabawa na Hamas Khalil al-Hayya ya fitar a shafin ƙungiyar na Telegram, a 2021 ta ce "Mun buƙaci a sanya jagora Marwan Barghouti da kuma sakatare janar na ƙungiyar kwato ƴancin Falasɗinawa Ahmed Saadat a cikin fursunonin da za a yi musayarsu."

Isra'ila ta ƙi yarda ta saki Barghouti a 2011, a lokacin da aka yi musayar fursunoni, inda har aka saki sojin Isra'ila Gilad Shalit da kuma jagoran Hamas, Yahya Sinwar.

Gilad Shalit walking with Israeli prime minister Binyamin Netanyahu

Asalin hoton, Getty Images

Bayanan hoto, Hamas ta saki sojin Isra'ila Gilad Shilat a 2011 a wata yarjejeniyar musayar fursunoni

Mai sharhi a kan siyasa, Oraib Al-Rantawi ya ce yiwuwar sakin Barghouti tana da alaƙa da tattaunawar musayar fursunoni da ke gudana tsakanin Hamas da Isra'ila.

Hamdan ya ce Isra'ila ta ƙi amincewa da yarjejeniyar.

Musayar fursunoni

Al-Rantawi ya shaida wa BBC Arabic cewa sakin Barghouti ya danganta ga irin sadaukarwar da Isra'ila za ta iya yi domin karɓo ƴan ƙasarta da Hamas ta yi garkuwa da su.

Sai dai kuma, ya yi amanna cewa ''Matsin lamba daga Amurka da masu faɗa a jin cikin gida na Isra'ila zai tilasta wa Netanyahu ya ƙi amincewa da wannan buƙata, sai dai yana iya bayar da fifiko ga yarjejeniyar musayar mutanen da aka yi garkuwa da su.''

Benjamin Netanyahu ya bayyana buƙatar Hamas ta sakin Falasɗinawa da yawa a matsayin son rai.

Palestinian leader Yasser Arafat holds a poster of jailed leader of the Fatah movement in the West Bank and leading proponent of the Palestinian uprising Marwan Barghouti during a ceremony in in the West Bank city of Ramallah on 12 February 2004

Asalin hoton, Getty Images

Bayanan hoto, Tun a 2002 ƙungiyar Fatah ke gwagwarmayar neman a saki Barghouti

Yiwuwar sakinshi daga yari

A 2009, Barghouti ya yi tsokaci a yiwuwar takararsa, inda ya ce "Idan aka cimma matsayar sasanci da kuma gudanar da zaɓe, zan ɗauki matakin da ya kamata."

Duk da cewa ana tsare da shi, a 2021 Barghouti ya tsaya takarar shugaban ƙasa. Shugaba mai ci, Mahmoud Abbas ya soke zaɓen, yana mai kafa hujja da rashin amincewa a bai wa kudancin Ƙudus ƴanci daga Isr'ila a matsayin dalili.

Amma Al-Rantawi ya ce, "Ƴan gwagwarmayar za su yi tsayin daka a kan buƙatarsu ta sakin Marwan da muƙarrabansa."

A picture taken on 27 May 2017 between Jerusalem and the West Bank city of Ramallah shows a mural of Fatah leader Marwan Barghuti (L) and late Palestinian leader Yasser Arafat on a section of Israel's controversial separation wall.

Asalin hoton, Getty Images

Zaɓin samar da ƙasashe biyu

A watan Janairu marubucin Isra'ila, Gershon Baskin ya rubuta cewa "Wani jagoran Falasɗinawa mai ƙarfin ikon haɗa kan yankin na nan tafe. Ba wani bane illa Barghouti."

Baskin ya yi nuni da cewa har yanzu Barghouti yana goyon bayan kafa ƙasashe biyu masu ƴancin kansu wajen magance matsalar.

Amma masanin hulɗar diflomasiyya ɗan Amurka, Gina Winstanley, ya shaida wa BBC Arabic cewa "Gwamnatin Isra'ila ta bayyana ƙarara cewa ba ta da aniyar goyon bayan kafa ƙasashe biyu don warware dambarwar. Kuma ba ƙaramin aiki bane neman shawo kanta."

Winstanley ya ƙara da cewa koda an saki Barghouti, babu tabbacin cimma nasarar kafa ƙasashen biyu.

Palestinians wave banners bearing the image of jailed Fatah leader Marwan Barghuti with a slogan demanding his release and referring to him as the ‘symbol of freedom’, during a celebration marking the 57th anniversary of Fatah movement's foundation, in Ramallah, in the Israeli-occupied West Bank, on 20 December 2021

Asalin hoton, Getty Images

Me ya sa ake ganin Barghouti a matsayin mafita?

Tarek Fahmi, na cibiyar nazarin harkokin gabas ta tsakiya ya ce da wuya Isra'ila ta amince da sakin Barghouti.

Ya shaida wa BBC cewa "Marwan yana da tarihin gwagwarmaya, amma Isra'ila ba za ta amince da sakinsa har ya nemi zama shugaban Falasɗinawa ba. Sai dai ta goyo bayan wasu ƴan takarar.

Palestinians walk past graffiti depicting Palestinian prisoner Marwan Barghouti on Israel's controversial wall in Abu Dis, separating the West Bank city of Abu Dis from Jerusalem, on 13 March 2018

Asalin hoton, Getty Images

Al-Rantawi ya yi amanna cewa sakin Barghouti zai zamo kamar an cika muradin Hamas ne. Ya ce zai sake kafa ƙungiyar Fatah, da farfaɗo da ƙungiyar gwagwarmayar neman ƴancin Falasɗinawa da samar da hanyoyin sasanci.

Amma Barghouti zai iya takarar shugabancin Falasɗinawa daga gidan yari?

Al-Rantawi ya ce zaɓin shi ne Barghouti zai karɓi shugabanci daga gidan yari, ta yadda mataimakinsa zai zamo shugaba mai tafiyar da gwamnati. Daga baya kuma a tilasta wa Isra'ila har ta saki Barghoutti.

A gefe guda kuma, Meir Masri na ganin cewa abu ne mai wuyar gaske Barghouti ya hau karagar mulki daga gidan yari.

Hukumomin Falasɗinu dai ba su amince sun yi tsokaci a kan batun ba kawo yanzu.