ચીન-તાઇવાન તણાવ: ચીન સામે નહીં ઝૂકવાનો તાઇવાનનો લલકાર, કેમ વણસી સ્થિતિ અને શું છે વિવાદ?

ચીન અને તાઇવાન વચ્ચે એકવાર ફરી તણાવ તીવ્ર થઈ રહ્યો હોય એવું લાગી રહ્યું છે. સતત તાઇવાનના ક્ષેત્રમાં દાખલ થતા ચીનના ટોચના નેતૃત્ત્વએ તાઇવાનના 'એકીકરણ' એટલે કે તાઇવાનને ચીનમાં ભેળવી દેવાની વાત કહી છે.

ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગે કહ્યું છે કે તાઇવાનનું 'એકીકરણ જરૂર પૂરું થવું જોઈએ.'

શી જિનપિંગે કહ્યું કે એકીકરણ શાંતિપૂર્ણ રીતે થવું જોઈએ પણ તેમણે સાથે સાથે એમ પણ ચેતવણી આપી કે ચીનના લોકોની અલગભાવનો વિરોધ કરવાની એક 'મહાન પરંપરા' રહી છે.

તેના જવાબમાં તાઇવાને પણ કહ્યું છે કે તેનું ભવિષ્ય તેના લોકોનાં હાથમાં છે.

તાઇવાનનાં રાષ્ટ્રપતિ સાઈ ઇંગ-વેને કહ્યું કે તાઇવાન પોતાની સુરક્ષા મજબૂત કરતું જ રહેશે જેથી તેના દ્વીપ પર કોઈ બળનો પ્રયોગ ન કરે.

સમાચાર એજન્સી રૉયટર્સ અનુસાર રવિવારે નેશનલ ડે રેલી પર સાઈએ કહ્યું, "આપણે આપણી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને મજબૂત કરવાનું ચાલુ જ રાખીશું અને પોતાની સુરક્ષાને લઈને પ્રતિબદ્ધ રહીશું જેથી કોઈ પણ તાઇવાનને એ રસ્તા પર ચાલવા માટે મજબૂર ન કરી શકે જે ચીને અમારા માટે બનાવ્યો છે."

"એવું એટલા માટે છે કેમ કે ચીને જે પ્રસ્તાવ આપ્યો છે તે ન તો સ્વતંત્ર છે અને ન તે તાઇવાનના જીવન માટેની લોકતાંત્રિક રીત છે. વળી તે 2.3 કરોડની જનતાની સંપ્રભુતા સાથે પણ મેળ નથી ખાતો."

અત્ર ઉલ્લખનીય છે કે તાજેતરના દિવસોમાં કેટલીક વાર ચીને તાઇવાનની ડિફેન્સ સંબંધિત હવાઈ સરહદનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે અને ઘણા યુદ્ધવિમાનો પણ મોકલ્યા હતા. વિશ્લેષકો માને છે કે આ ઉડાણો રવિવારે તાઇવાનના રાષ્ટ્રીય દિવસ પહેલાં રાષ્ટ્રપતિ માટે ચેતવણી છે.

બીજિંગે બળપ્રયોગ કરીને એકીકરણની સંભાવનાને રદ નથી કરી. તાઇવાનના રક્ષામંત્રીએ કહ્યું કે ચીન સાથે હાલનો તણાવ છેલ્લા 40 વર્ષની સૌથી ખરાબ સ્થિતિમાં આવી ગયો છે.

કેટલાક વિશ્લેષકો અનુસાર અધિકારીઓ અને રોકાણકારો પણ માને છે કે કેટલાક વર્ષોમાં આ વિવાદ વધારે વકરશે અને તેમાં અમેરિકા સાથે પણ યુદ્ધ થવાની આશંકા છે.

ચીનના સરકારી અખબાર 'ગ્લોબલ ટાઇમ્સે' ચીનની વાયુ સેનાને વિનંતી કરી હતી કે તે તાઇવાન પર નજર રાખે અને જો તેને ટાર્ગેટ કરવામાં આવે તો 'સૈન્ય કાર્યવાહી મારફતે એકીકરણ પૂરું કરવામાં આવે.'

જ્યારે તાઇવાન કહી ચૂક્યું છે કે તે સામેથી હુમલો નહીં કરે પણ જો તેની પર હુમલો કરવામાં આવશે તો જવાબ આપશે.

બંને દેશો પાસે યુદ્ધ ટાળવાના કેટલાક કારણો છે કેમ કે આ યુદ્ધમાં સંખ્યાબંધ લોકો મરી શકે છે. અર્થવ્યવસ્થા બરબાદ થઈ શકે છે અને અમેરિકા તથા તેના સહયોગી દેશો સાથે પરમાણુ સંઘર્ષ પણ થઈ શકે છે.

સમાચાર ચૅનલ 'બ્લૂમબર્ગ' જણાવે છે કે આ તમામ જોખમો લેવા કરતાં ચીન અન્ય રીતે તાઇવાનને નિયંત્રણમાં રાખવાની કોશિશ ચાલુ રાખશે.

ચીનનો દાવો અને તાઇવાનનો પક્ષ

ચીન દાવો કરે છે તાઇવાન તેનો એક પ્રાંત છે અને તેને અંકુશમાં લેવા માટે કટિબદ્ધ છે.

ચીનનું કહેવું છે કે જો તેને ભેળવી લેવા માટે તાકાતનો ઉપયોગ કરવો પડે તો તે પણ કરવામાં આવશે. ચીન તાઇવાનમાં રાષ્ટ્રપતિ સાઈ ઇંગ-વેનની સરકારને અલગાવવાદી ગણે છે.

પરંતુ સાઈ ઇંગ-વેન કહે છે કે તાઇવાન એક સાર્વભૌમ દેશ છે અને તેને અલગથી સ્વતંત્ર જાહેર કરવાની જરૂર નથી. તેમનું એ પણ કહેવું છે કે તેઓ ટકરાવ નથી ઇચ્છતા.

સાઈ ઇંગ-વેન પોતાના લેખમાં લખે છે, "પીએલએની દૈનિક ઘૂસણખોરી છતાં ચીન સાથે અમારો સંબંધ નથી બદલાયો. તાઇવાન દબાણમાં ઝૂકશે નહીં. કોઈ પણ જોખમ કે દુ:સાહસ સામે ડરશે નહીં. તેને આંતરરાષ્ટ્રીય સમર્થન મળશે તો પણ તે નહીં ડગમગે."

કેટલાક દેશોએ તાઇવાનને સાર્વભૌમ રાષ્ટ્ર તરીકે માન્યતા આપી છે. કેટલાક દેશો સાથે તાઇવાનની બિનસત્તાવાર ભાગીદારી તથા સમજૂતીઓ છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર તે નોન સ્ટેટ પક્ષની જેમ રહે છે.

સાઈ લખે છે દુનિયાભરમાં તાઇવાનની ભાગીદારી વધી છે. તેમણે કહ્યું કે તાઇવાન મહત્ત્વનું લોકતંત્ર, કારોબારી ભાગીદાર અને વૈશ્વિક સપ્લાયર છે. તેમણે કહ્યું કે તાઇવાન ઉત્તરી જાપાનથી બૉર્નિયો દ્વીપ સુધી ફેલાયેલો એક મહત્ત્વનો દ્વીપસમૂહ છે.

તાઇવાન વિરુદ્ધ ચીનનો ઇતિહાસ

વિશ્વની એક મહાશક્તિ ચીન સામે તાઇવાન એક નાનકડો દ્વીપ છે જે ક્યૂબા જેટલો પણ મોટો નથી.

તાઇવાન, પીપલ્સ રિપલ્બિક ઑફ ચાઇનાથી માત્ર 180 કિલોમિટર દૂર છે. તાઇવાનની ભાષા અને પૂર્વજ ચીની છે પણ અહીં એક અલગ રાજ્યવ્યવસ્થા છે અને તે ચીન તથા તાઇવાન વચ્ચે દુશ્મનીનું કારણ છે.

તાઇવાનની ખાડીના એક તરફ 130 કરોડની વસતિવાળો ચીન છે, જ્યાં એકહથ્થુ કૉમ્યુનિસ્ટ રાજવ્યવસ્થા છે જ્યારે બીજી તરફ તાઇવાન છે, જ્યાં 2 કરોડ 30 લાખ લોકો લોકશાહીમાં રહે છે.

ચીન અને તાઇવાન વચ્ચે 1949થી વિવાદ ચાલે છે, જેના કારણે તાઇવાનની પહોંચ આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો સુધી નથી અને તેને મર્યાદિત આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા મળેલી છે. વિશ્વના માત્ર 15 દેશ તાઇવાનને સ્વતંત્ર રાષ્ટ્ર માને છે.

જ્યારે ચીન તેને પોતાનો અલગ થયેલો હિસ્સો અને એક વિદ્રોહી પ્રાંત માને છે.

વર્ષ 2005માં ચીને અલગાવવાદી વિરોધી કાનૂન પાસ કર્યો હતો જે ચીનને તાઇવાનને બળપૂર્વક પોતાનામાં સામેલ કરી લેવાનો અધિકાર આપે છે. ત્યારબાદ પણ જો તાઇવાન પોતાને સ્વતંત્ર રાષ્ટ્ર જાહેર કરે છે તો ચીનની સેના તેની પર હુમલો કરી શકે છે.

વર્ષ 1642થી 1661 સુધી તાઇવાન નૅધરલૅન્ડ્ઝની કૉલોની હતું. ત્યાર બાદ ચીનનો ચિંગ રાજવંશ વર્ષ 1683થી 1895 સુધી તાઇવાન પર શાસન કરતો રહ્યો. પરંતુ વર્ષ 1895માં જાપાનના હાથે ચીનની હાર બાદ તાઇવાન, જાપાનના હિસ્સામાં આવી ગયું.

બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં જાપાનની હાર બાદ અમેરિકા અને બ્રિટને નક્કી કર્યું કે તાઇવાનને તેના સહયોગી અને ચીનના મોટા રાજનેતા તથા મિલિટરી કમાન્ડર ચ્યાંગ કાઈ શેકને સોંપી દેવું જોઈએ.

ચ્યાંગની પાર્ટીનો એ સમયે ચીનના મોટા ભાગના હિસ્સા પર અંકુશ હતો. પરંતુ કેટલાંક વર્ષો બાદ ચ્યાંગ કાઈ શેકની સેનાઓને કૉમ્યુનિસ્ટ સેના સામે હારનો સામનો કરવો પડ્યો અને ચ્યાંગ અને તેમના સહયોગીઓ ચીનથી ભાગીને તાઇવાન આવી ગયા. 15 લાખની વસતિવાળા તાઇવાન પર અમુક વર્ષો તેમનું પ્રભુત્વ રહ્યું.

કેટલાંક વર્ષો સુધી ચીન અને તાઇવાન વચ્ચે ઘણા કડવા સંબંધો હોવા છતાં વર્ષ 1980ના દાયકામાં બંનેના સંબંધો ફરી શરૂ થયા. ત્યારે ચીને 'વન કન્ટ્રી ટુ સિસ્ટમ' હેઠળ તાઇવાન સામે પ્રસ્તાવ મૂક્યો કે જો તે પોતાને ચીનનો ભાગ માને છે તો તેને સ્વાયત્તતા આપવામાં આવશે. તાઇવાને આ પ્રસ્તાવ ફગાવી દીધો હતો.

વન ચીન પૉલિસી અને તાઇવાન

તમે અમનેફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ, યૂટ્યૂબ અને ટ્વિટર પર ફોલો કરી શકો છો