Amerika yimuye indege 30 z'intambara mu gihe hiyongereye guhwihwisa ko ishobora gutera Irani

Indege y'intambara y'Amerika yo mu bwoko bwa KC-135 irimo kuguruka. Ifite ibara ry'ikijuju ndetse iriho ikirango cya "US AIR FORCE", kivuze ko ari iy'igisirikare cy'Amerika kirwanira mu kirere. Ikikijwe n'ikirango cy'amabara cya BBC Verify cyashyizweho mu buryo bw'ikoranabuhanga.

Ahavuye isanamu, Getty Images

    • Umwanditsi, Matt Murphy, Thomas Spencer na Alex Murray
    • Igikorwa, BBC Verify

Indege za gisirikare nibura 30 z'Amerika zimuwe aho zari ziri ku bibuga by'indege za gisirikare muri Amerika zijyanwa i Burayi mu minsi itatu ishize, nkuko amakuru y'urubuga rukurikirana ingendo z'indege yagenzuwe na BBC Verify abigaragaza.

Zose ni indege za gisirikare z'Amerika zifite umwihariko wo gutwara ibitoro byo guha indege z'intambara n'izimisha ibisasu.

Urubuga Flightradar24 rutangaza ko nibura zirindwi muri izo ndege – zose zo mu bwoko bwa KC-135 – zabaye zihagaze ku bibuga by'indege za gisirikare by'Amerika biri muri Espanye, Scotland (Écosse) no mu Bwongereza.

Izo ngendo z'izo ndege zibaye mu gihe Israel na Irani bikomeje kurasana, nyuma yuko Israel igabye igitero kuri Irani ku wa gatanu ivuga ko kigamije gusenya gahunda ya nikleyeri ya Irani.

Ntibisobanutse niba kwimura izo ndege kw'Amerika hari isano itaziguye bifitanye n'iyo ntambara, ariko inzobere imwe yabwiye BBC Verify, ishami rya BBC rigenzura ukuri kw'amakuru, ko izo ngendo z'indege z'intambara zitwara ibitoro "ntizisanzwe na busa".

Justin Bronk, umusesenguzi mukuru mu kigo cy'ubushakashatsi ku bya gisirikare n'umutekano cyo mu Bwongereza cyitwa RUSI (Royal United Services Institute), yavuze ko kohereza izo ndege "byumvikanisha cyane" ko Amerika irimo gushyiraho uburyo bw'ingoboka bwo "gufasha ibikorwa by'imirwano ikaze" muri ako karere mu byumweru biri imbere.

Indege zirindwi zagenzuwe na BBC Verify zamaze gukomeza urugendo ndetse amakuru y'urubuga rukurikirana ingendo z'indege agaragaza ko zabonetse ku wa kabiri nyuma ya saa sita z'amanywa ziguruka mu burasirazuba bw'umujyi wa Sicile mu Butaliyani.

Esheshatu ntizagaragazaga aho zerekeje – naho indege imwe yo yaguye ku kirwa (izinga mu Kirundi) cya Crète mu Bugereki.

Skip podcast promotion and continue reading
WhatsApp channel ya BBC Gahuza

Amakuru ya BBC Gahuza ako kanya kuri WhatsApp yawe

Kanda hano ujyeho

End of podcast promotion

Ariko uwahoze ari umugaba mukuru w'ingabo za Ireland, 'Vice-Admiral' Mark Mellett, yavuze ko izo ngendo zishobora kuba ziri muri gahunda ngari y'"amayeri yo guteza urujijo" ishobora kuba igamije gutuma Irani igira ibyo yemera kwigomwa mu biganiro kuri gahunda yayo ya nikleyeri.

Mu ntangiriro, Israel yagabye igitero ku wa gatanu ku bikorwa-remezo bya nikleyeri bya Irani, nyuma y'umunsi umwe igihe ntarengwa Perezida w'Amerika Donald Trump yari yahaye Irani cyo kuba yemeye amasezerano yo guhagarika gahunda yayo ya nikleyeri, kirenze.

Ingendo z'izo ndege z'intambara zibaye mu gihe hari amakuru ko Amerika yanimuye ubwato rutura bw'intambara indege zihagurukiraho zikanagwaho, bwitwa USS Nimitz, ibukuye mu nyanja yo mu majyepfo y'Ubushinwa, ibwerekeza mu karere k'uburasirazuba bwo hagati.

Ibiro ntaramakuru Reuters byatangaje ko igikorwa cy'ubwo bwato cyari giteganyijwe kubera muri Vietnam cyaburijwemo nyuma y'icyo ambasade y'Amerika mu murwa mukuru Hanoi wa Vietnam yise "ibisabwa mu mikorere byihutirwa".

Urubuga rwo kuri interineti rwitwa MarineTraffic, rukurikirana ingendo z'amato (ubwato), rwagaragaje ko ahantu ha nyuma ubwato bwa USS Nimitz buheruka kuboneka ari mu bunigo (strait/détroit) bwa Malacca, aho mu gitondo cyo ku wa kabiri bwari burimo kwerekeza muri Singapour.

Ubwato bwa USS Nimitz buba butwaye itsinda ry'indege z'intambara ndetse buba buherekejwe n'amato menshi y'intambara ashwanyaguza ibisasu bya misile bishobora kuraswa kuri ubwo bwato rutura. Ayo mato abuherekeza yitwa DDGs (Guided Missile Destroyers).

Perezida w'Amerika Donald Trump avugana n'abanyamakuru mu ndege ya perezida w'Amerika yitwa Air Force One, ku wa kabiri, ku itariki ya 17 Kamena (6) mu mwaka wa 2025.

Ahavuye isanamu, Reuters

Insiguro y'isanamu, Perezida w'Amerika Donald Trump aganira n'abanyamakuru mu ndege ya perezida w'Amerika yitwa Air Force One, ku wa kabiri

Amerika yanimuye indege z'intambara zo mu bwoko bwa F-16, F-22 na F-35 izijyana ku bibuga by'indege za gisirikare byo mu burasirazuba bwo hagati, nkuko abategetsi batatu ba gisirikare babibwiye Reuters ku wa kabiri.

Indege za gisirikare zitwara ibitoro zimuriwe i Burayi mu minsi ishize zishobora gukoreshwa mu guha ibitoro izo zoherejwe mu burasirazuba bwo hagati, igihe ibitoro byaba bizishiranye.

Mbere yaho ku wa kabiri, Visi Perezida w'Amerika JD Vance yumvikanishije ko Amerika ishobora kwinjira mu bitero igafasha Israel. Yanditse ku mbuga nkoranyambaga ko Trump "ashobora gufata icyemezo ko acyeneye kugira ikindi akora" mu gusoza (guhagarika) gahunda ya nikleyeri ya Irani.

Byemezwa ko Irani ifite ibigo bibiri by'ingenzi byo munsi y'ubutaka itunganyirizamo uranium yo gukoresha muri gahunda yayo ya nikleyeri. Israel yamaze kurasa ku kigo cya Natanz, kandi ikigo cya Fordo cyihishe munsi y'urusobe rw'imisozi miremire iri hafi y'umujyi wa Qom uri rwagati muri Irani.

Kugira ngo Amerika icengere muri icyo kigo, bishobora kuyisaba gukoresha ibisasu rutura byitwa 'GBU-57A/B Massive Ordnance Penetrator (MOP)', nkuko abasirikare babiri bo ku rwego rwo hejuru bo mu burengerazuba bw'isi babibwiye BBC Verify.

Ibisasu bya MOP biraremereye cyane, kimwe kikaba gipima ibiro (kg) 13,600. Ibyo bisasu binazwi nk'"ibimena imyobo y'ubwirinzi" (cyangwa "bunker busters").

Icyo gisasu ni yo ntwaro yonyine yo muri ubwo bwoko yemewe mu ntambara byibazwa ko ishobora kumenera muri beto ('béton') igera kuri metero 60. Indege y'intambara yo mu bwoko bwa B-2 itabonwa na radari, ni yo yonyine ishobora gutwara ibyo bisasu.

Mu gihe cya vuba aha gishize, Amerika yari ifite itsinda ry'indege za B-2 ku kibuga cyayo cy'indege za gisirikare kiri ku kirwa cya Diego Garcia, kimwe mu bigize itsinda ry'ibirwa rya Chagos Archipelago, mu nyanja y'Abahinde.

Nubwo icyo kirwa kiri mu ntera ya kilometero 3860 uvuye ku nkombe yo mu majyepfo ya Irani, kuba izo ndege ziri ku kirwa cya Diego Garcia byatuma ziba ziri hafi cyane yo kuba mu ntera ishobora gutuma zirasa zikageza muri Irani.

'Air Marshal' Greg Bagwell, wahoze ari umuyobozi wungirije ushinzwe ibikorwa bya gisirikare ('opérations') mu ngabo z'Ubwongereza zirwanira mu kirere, yabwiye BBC Verify ati: "Ushobora gukomeza gukora igikorwa cy'igihe kirekire uvuye [i Diego Garcia] neza cyane.

"Mu by'ukuri [izo ndege] ushobora kuzikoresha ubutaruhuka."

Amashusho y'icyogajuru yagaragaje ko izo ndege zo mu bwoko bwa B-2 zabanje guparikwa i Diego Garcia mu mpera ya Werurwe (3) uyu mwaka, ariko amashusho ya vuba aha cyane ava kuri icyo kirwa ntakigaragaza ko zihari.

'Vice-Admiral' Mellett yavuze ko yakwitega kubona izo ndege kuri icyo kirwa mbere yuko haba 'opération' iyo ari yo yose yo gutera Irani ndetse avuga ko kuba zitari kuri icyo kirwa ari "igice cy'ingenzi cyane kiburamo" kugira ngo bishoboke.

'Air Marshal' Bagwell yemeranya na we. Ariko yavuze ko indege z'intambara za B-2 zizwiho gukora amasaha 24 mu gihe runaka ndetse ko zishobora guhagurukira muri Amerika igihe ibiro bya perezida w'Amerika (White House) byaba bifashe icyemezo cyo kugaba igitero.

Agira ati: "Bambuye Irani uburyo ubwo ari bwo bwose bwo kwirinda ubu, ibyo birumvikana ko bituma ahantu aho ari ho hose ha gisirikare cyangwa n'aha nikleyeri [hayo] Israel ishobora rwose kuhakora icyo ishaka cyose."

Amakuru y'inyongera yatawe na Merlyn Thomas.

Ikirango cya BBC Verify