Umutegetsi wa Gabon avuga ko guhagarika demokarasi ari iby''igihe gito'

Umutegetsi wa gisirikare mushya wa Gabon yasezeranyije gusubiza iki gihugu muri demokarasi, ariko yanze gutanga ingengabihe y'amatora mashya.

Jenerali Brice Oligui Nguema yavuze ko inzego za leta z'iki gihugu zizabamo demokarasi kurushaho kandi ko kuba babaye bazihagaritse ari iby'"igihe gito" gusa.

Ariko urugaga rw'abatavuga rumwe n'ubutegetsi muri Gabon ruvuga ko igisirikare nta kimenyetso kigaragaza cyo gusubiza ubutegetsi guverinoma y'abasivile.

Perezida wahiritswe, Ali Bongo, muri iki cyumweru yafungishijwe ijisho mu rugo iwe.

Abasirikare bagaragaye kuri televiziyo mu masaha ya mu gitondo ku wa gatatu, bavuga ko bafashe ubutegetsi, basoza imyaka 55 umuryango wa Bongo wari umaze ku butegetsi muri iki gihugu cyo muri Afurika yo hagati.

Bavuze ko bahinduye impfabusa ibyavuye mu matora ya perezida yo ku wa gatandatu ushize, aho Bongo yatangajwe ko yayatsinze ariko abatavuga rumwe n'ubutegetsi bavuga ko yabayemo uburiganya.

Mu ijambo kuri televiziyo ku mugoroba wo ku wa gatanu, Gen Nguema yavuze ko igisirikare kizakora "byihuse kandi mu buryo bwa nyabwo" kugira ngo cyirinde ko haba amatora "asubiramo amakosa amwe" mu kugumisha abantu bamwe ku butegetsi.

Yagize ati: "Kubyihutisha mu buryo bushoboka bwose ntibivuze gukora amatora y'igihe gito, aho bizarangira twisanze mu makosa amwe".

Itsinda rikomeye ry'abatavuga rumwe n'ubutegetsi muri Gabon, ryitwa Alternance 2023, rivuga ko ari ryo mu by'ukuri ryatsinze amatora yo ku wa gatandatu ushize, ku wa gatanu ryashishikarije amahanga gusaba ko hasubiraho ubutegetsi bwa gisivile.

Alexandra Pangha, umuvugizi w'umukuru wa Alternance 2023, Albert Ondo Ossa, yabwiye BBC ati: "Twishimiye ko Ali Bongo yahiritswe ariko ... twizeye ko amahanga azahaguruka agashyigikira Repubulika n'ubutegetsi bushingiye kuri demokarasi agasaba igisirikare gusubiza ubutegetsi abasivile".

Pangha yongeyeho ko gahunda yo gutuma Gen Nguema arahizwa ku wa mbere nka perezida w'inzibacyuho "itumvikana".

Ihirikwa ry'ubutegetsi muri Gabon ni irya munani ribayeho muri Afurika y'uburengerazuba n'iyo hagati kuva mu mwaka wa 2020, nyuma y'amahirikwa y'ubutegetsi muri Niger, Mali, Guinea, Burkina Faso na Tchad.

Ryamaganwe n'umuryango w'abibumbye, umuryango w'Ubumwe bw'Afurika n'Ubufaransa - bwahoze bukoloniza Gabon ndetse bufitanye umubano wa hafi n'umuryango wa Bongo.

Bongo, wari uri ku butegetsi kuva mu mwaka wa 2009, muri iki cyumweru yagaragaye muri videwo ari mu rugo iwe asaba inshuti ze "zo ku isi hose" "gusakuza" mu mwanya we (mu cyimbo cye).

Ariko ihirikwa rye ryanishimiwe n'Abanya-Gabon benshi, bari bamaze kurakazwa n'ubutegetsi bwe n'ubw'umuryango we.

Muri iki cyumweru, imbaga y'abantu mu murwa mukuru Libreville n'ahandi mu gihugu, yagaragaye yishimira itangazo ry'igisirikare ryuko cyafashe ubutegetsi.