Tshisekedi avuga ko ifatwa rya Uvira na M23 ari 'ihonyorwa rigaragara' ry'ibyo u Rwanda rwiyemeje mu masezerano

    • Umwanditsi, Didier Bikorimana
    • Igikorwa, BBC News Gahuzamiryango

Perezida wa Repubulika ya Demokarasi ya Congo yamaganye ashimitse "igitero cya gisirikare cy'u Rwanda" ku butaka bw'icyo gihugu, nyuma y'umunsi umutwe w'inyeshyamba wa AFC/M23 urwanya ubutegetsi bw'icyo gihugu utangaje ko wafashe umujyi wa Uvira wo mu ntara ya Kivu y'Epfo.

Uvira ni wo mujyi wa nyuma ukomeye muri ako karere k'uburasirazuba bwa DRC wari usigaye utarigarurirwa na M23.

Ibiro bya Perezida Félix Tshisekedi byatangaje ku rubuga nkoranyambaga X ko mu nama ya bacye y'abaminisitiri yo ku wa kane, Tshisekedi yavuze ko icyo gitero ari "ihonyorwa rigaragara ry'ibyo u Rwanda rwiyemeje muri gahunda y'amasezerano y'amahoro yasinyiwe i Washington" mu cyumweru gishize hagati y'u Rwanda na DRC.

Mu ijambo yavuze mbere yaho ku wa kane mu muhango wo kwakira indahiro z'abategetsi bashya, Perezida w'u Rwanda Paul Kagame yavuze ko rwemera ayo masezerano.

Yagize ati: "U Rwanda rwasinye amasezerano rubishaka, rubyemera kandi ruzanakurikiza ibyo rusabwa kugira ngo ayo masezerano, bigenze neza n'abandi bakuzuza inshingano zabo, bibe byatugeza ku mahoro."

Kagame yavuze ko imirwano yari isanzweho na mbere y'isinywa ry'ayo masezerano.

Kinshasa na raporo z'inzobere z'Umuryango w'Abibumbye bashinja u Rwanda guha M23 abasirikare babarirwa mu bihumbi n'ibikoresho, no kugenzura no guha amategeko uwo mutwe. U Rwanda ruhakana ruvuga ko rudafasha M23, ko ahubwo rwashyizeho "ingamba z'ubwirinzi".

Kigali na yo hamwe n'izo raporo z'inzobere za ONU bashinja leta ya Kinshasa gukorana n'umutwe w'inyeshyamba wa FDLR ukorera mu burasirazuba bw'icyo gihugu urwanya ubutegetsi bw'u Rwanda. Kinshasa irabihakana, ikavuga ko nta gahunda ya leta iriho yo gukorana na FDLR, ndetse mu gihe cyashize yaburiye ko umusirikare wayo uzafatwa akorana n'uwo mutwe azabihanirwa.

Ubwo Kagame na Tshisekedi bashyiraga umukono ku masezerano y'amahoro ku wa kane ushize, bahagarikiwe na Perezida w'Amerika Donald Trump, bavuze ko bayafitiye icyizere.

Ku wa kane, umunyamabanga mukuru wa ONU António Guterres yatangaje ko ahangayikishijwe n'ukwiyongera kw'urugomo mu ntara ya Kivu y'Epfo.

Mu butumwa yatangaje ku rubuga nkoranyambaga X, Guterres yagize ati: "Namaganye cyane igitero cya AFC/M23 ndetse nsabye ko imirwano ihagarara aka kanya."

Yongeyeho ko ONU yiteguye gutanga imfashanyo y'ubutabazi no gukomeza gushyigikira ibikorwa bikomeje bya dipolomasi byo kugarura amahoro mu burasirazuba bwa DRC no mu karere.

Perezida wa Komisiyo y'umuryango w'Ubumwe bw'Afurika (AU) Mahmoud Youssouf yasabye impande zihanganye kwifata mu gihe ubushyamirane bwiyongereye mu karere k'ibiyaga bigari, ndetse ko arimo gukurikiranira hafi kandi ahangayitse uko ibintu bimeze muri ako karere, by'umwihariko muri Kivu y'Epfo no muri Cibitoke mu Burundi.

Ubutumwa bwa AU bwo ku rubuga X buvuga ko yongeye kwibutsa ko aho uwo muryango uhagaze ari uko icyemurwa rirambye ry'amakimbirane mu biyaga bigari rishingira ku kubaha ubusugire bw'ibihugu byose.

Yagize ati: "Muri urwo rwego, [Mahmoud Youssouf] yongeye gusubiramo kwamagana igerageza iryo ari ryo ryose ryo gushyiraho ubutegetsi bubangikanye [n'ubwa leta] mu burasirazuba bwa RDC."

Ku wa kabiri, mbere yuko M23 itangaza ko yafashe Uvira, ibihugu bikomeye byo mu burengerazuba bw'isi birimo Amerika, umuryango w'Ubumwe bw'Uburayi n'Ubwongereza, byasohoye itangazo bihuriyeho byamagana "igitero gishya cya M23, ifashijwe n'u Rwanda, mu nkengero za Uvira (muri Kivu y'Epfo) hafi y'u Burundi giteje ibyago byo guteza umutekano mucye mu karere kose".

Ibyo bihugu byasabye M23 n'ingabo z'u Rwanda "guhagarika ibitero aka kanya mu burasirazuba bwa DRC, by'umwihariko muri Kivu y'Epfo".

Nyuma yo gufata Uvira, M23 yatangaje ko yabikoze mu rwego rwo kurengera abenegihugu ivuga ko bari bamaze amezi arenga atatu bagabwaho ibitero n'ingabo za leta ya Kinshasa (FARDC) n'abo bafatanyije, isaba abaturage gusubira mu byabo mu mutekano, ibasezeranya ko ihari kugira ngo ibarinde.

Ibiro bya Tshisekedi bisubiramo amagambo ye avuga ko ingabo za leta zikomeje kuba maso ku rugero rucyenewe kubera "ubu bushotoranyi ndetse zizakomeza kurinda ubusugire bw'igihugu", kandi ko hagiye guterana inama ihuriwemo n'inzego zinyuranye hamwe n'inama ngari ya gisirikare.

Kuva mu ntangiriro y'uyu mwaka, M23 igenzura umujyi wa Goma, umurwa mukuru w'intara ya Kivu ya Ruguru, na Bukavu, umurwa mukuru wa Kivu y'Epfo, n'ibindi bice byinshi byo muri izo ntara, muri iyi ntambara yongeye kwaduka mu mpera y'umwaka wa 2021, nubwo imaze imyaka hafi 30 ihagarara ikongera ikubura.

Ishami rya ONU rihuza ibikorwa by'ubutabazi (OCHA) ryatangaje ko abaturage barenga 500,000 bakuwe mu byabo n'imirwano mu gihe kirenga gato icyumweru, bahungira imbere mu gihugu no mu bihugu bihana imbibi na DRC.