Uriko ubona ku rubuga aherekana amakuru mu nyandiko gusa, hakoresha uburyo buke. Ja ku rubuga nyamukuru ubone amakuru mu nyandiko iherekejwe n'amasanamu.
Njana ku rubuga nyamukuru canke aho gusoma gusa
Ibindi vyerekeye ingene urwo rubuga rugutwara uburyo (ama mega) buke
Human Rights Watch ivuga ko hashobora kuba harabaye jenoside muri Sudani
- Umwanditsi, Barbara Plett
- Igikorwa, BBC News
Icyegeranyo cy'umuryango mpuzamahanga uharanira uburenganzira bw'ikiremwamuntu ku isi, Human Rights Watch (HRW), kivuga ko hashobora kuba harabaye jenoside mu mujyi wa El Geneina wo mu ntara ya Darfur hakorewe bumwe mu bwicanyi bworeka imbaga mu ntambara imaze umwaka ibera muri Sudani.
Gishinja inyeshyamba zo mu mutwe wa Rapid Support Forces, RSF, n'abarwanyi b'abarabu bazishyigikiye ubwicanyi bugamije gutsemba abantu bazira ubwoko bwabo n'ibyaha byibasira inyokomuntu byakorewe abo mu bwoko bw'aba Massalit n'abanyagihugu batari abarabu muri uwo mujyi.
Icyo cyegeranyo kirasaba ko abagize uruhare muri ayo marorerwa bafatirwa ibihano; bakaba barimo n'umukuru w'umutwe wa RSF, Mohammed Hamdan Dagalo, uzwi cyane ku izina rya Hemedti.
ONU ivuga ko abantu hafi 15,000 bashobora kuba barishwe umwaka ushize muri uwo mujyi wa El Geneina.
Icyitonderwa: Iyi nkuru ikubiyemo ibisobanuro abasomyi bamwe bashobora kubona bibabaje
Iki cyegeranyo cya Human Rights Watch cyerekana ibimenyetso by'igikorwa giteguye neza cy'umutwe wa RSF n'imitwe yitwaje intwaro iwushyigikiye cyo kuvana mu mujyi wa El Geneina abo mu bwoko bw'aba Massalit.
Ababyiboneye biba basobanura ukuntu abarwanyi ba RSF bakoraga umukwabo maze bakarasa abagabo, abagore n'abana bageragezaga guhunga urugomo rushingiye ku moko muri uwo mujyi.
Icyo cyegeranyo cy'impapuro 218 kivuga ko abantu batari munsi y'ibihumbi bishwe naho ababarirwa mu bihumbi amagana bagasigara ari impunzi hagati y'ukwezi kwa kane n'ukwa cumi na rimwe muri 2023.
BBC yavuganye n'abantu baturuka mu mujyi wa El Geneina bavuga ko bakorewe urugomo rushingiye ku bwoko.
Umugabo umwe yabwiye BBC ko yari yasanze abandi bantu bari bahungiye mu gace kamwe nyuma yaho ibindi bice binyuranye by'umujyi bigabiweho ibitero. Avuga ko umutwe wa Rapid Support Forces wari ufite ibirindiro hafi aho maze mu nyuma utangira gusuka ibisasu biremereye muri ako gace kitwa Mudaris.
Avuga ko bashyinguraga mu ijoro abantu bishwe. Ngo umunsi umwe bari 186, undi munsi 80 naho uwundi 50.
Uyu mugabo utifuza ko umwirondoro we umenyekana ubu ari mu buhungiro muri Chad.
Yabwiye BBC ko abagabo bitwaje intwaro basambanyije umugore we ku ngufu, bamubwira amagambo mabi ngo: "Ubu noneho umugabo wawe nitwe, abantu bo mu bwoko bwawe bose barishwe. Ushobora kuba umuja w'abagore bacu kandi ukajya usukura amazu yacu."
Icyegeranyo cya Human Rights Watch kivuga ko abarwanyi bo mu mutwe wa RSF n'imitwe yitwaje intwaro bakorana bakoreshaga imvugo isesereza ishingiye ku moko ku bantu bo mu bwoko bw'aba Massalit n'andi moko bababwira ko ubutaka bariho atari ubwabo, ko bugiye guhinduka ubutaka bw'abarabu.
Kivuga ko ibyo bitero byaje kugera aho bihitana imbaga ku itariki ya 15 z'ukwezi kwa gatandatu umwaka ushize igihe umutwe wa RSF n'abo bakorana barasaga ku murongo w'imodoka zari zitwaye abaturage b'abasivile barimo kugerageza guhunga.
Umuhungu w'imyaka 17 yasobanuriye Human Rights Watch ukuntu abana 12 n'abantu bakuru batanu 5 bo mu miryango inyuranye bishwe.
Ati: "Abarwanyi babiri bo mu mutwe wa RSF bambuye ababyeyi abana babo maze ababyeyi batangira kuvuza induru, nuko abandi barwanyi ba RSF barasa abo babyeyi barabica maze n'abana barabegeranya maze barabarasa. Bajugunye imirambo yabo mu mugezi maze banagamo n'ibintu bari bafite."
Uru rugomo rwaje rukurikira amateka maremare y'icyuka kibi gishingiye ku gupfa ibintu hagati y'abarabu b'aborozi n'imiryango y'abahinzi batari abarabu, barimo n'aba Massalit.
Icyo cyuka kibi cyatizwaga umurindi na leta y'uwahoze ari umukuru wa Sudani, Omar al Bashir. Niyo yashinze imitwe yitwaje intwaro y'abarabu izwi ku izina rya Janjaweed muri gahunda yo kuburizamo ukwigomeka ku butegetsi kw'aba Massalit mu myaka ya 2000; aha rero niho umutwe wa RSF waje kuvukira. Benshi mu bahunze ibitero by'aba Janjaweed hashize imyaka 20 bahungiye imbere mu gihugu mu nkambi ziri mu mujyi wa El Geneina.
Intambara hagati y'abanyagihugu muri Sudani yafashije mu gukongeza urugomo rushingiye ku moko. Yatangiye ari ibintu byo gupfa ubutegetsi hagati y'abayobozi b'igisirikare cya Sudani, Jenerari Abdel Fattah al-Burhan n'umukuru w'umutwe witwara gisirikare wa RSF, Jenerari Hemedti ariko ubungubu indi mitwe yitwaje intwaro ishingiye ku moko yinjiye muri iyo ntambara.
Jenerari Hemedti avuga ko abarwanyi be batibasira nkana abaturage b'abasivile.
Ariko Human Rights Watch ivuga ko ari mu bayobozi batanga amategeko ku barwanyi bakora ayo marorerwa.
Abashakashatsi ba HRW babajije impunzi z'abanya-Sudani zirenga 220 ziri muri Chad, Uganda, Kenya, na Sudani y'Epfo hagati y'ukwezi kwa gatandatu muri 2023 n'ukwezi kwa kane muri 2024.
Banasesenguye ibikubiye mu mafoto na videwo 120 y'ibyabaye, amashusho ya satelite n'inyandiko zasangijwe n'imiryango iharanira uburenganzira bw'ikiremwamuntu kugirango bamenye neza ko ibyo babwiwe ari ukuri.
Uyu muryango urasaba ko habaho andi maperereza kugirango hamenyekane neza niba igikorwa cyo gushaka kurimbura abo mu bwoko bw'aba Massalit cyarateguwe ku buryo cyafatwa nka jenoside.
Amerika n'umushinjacyaha mukuru w'urukiko mpuzamahanga mpanabyaha bagiye bavuga ku byaha by'intambara muri Darfur ariko ntibigeze berura ngo bavuge ko ari jenoside.
Mu kwezi kwa gatandatu, umukuru wa Darfur y'iburengerazuba, Khamis Abakar yarishwe hashize amasaha makeya ashinje umutwe wa RSF gukora jenoside. Niwe muyobozi wo hejuru uzwi umaze kwicwa kuva aya makimbirane yatangira.
Umutwe wa RSF uvuga ko nta ruhare ufite mu cyo wita "amakimbirane ashingiye ku bwoko" muri Darfur.