Myanmar: Abantu batari munsi ya 89 bishwe 'ku munsi wa mbere wishweho benshi cyane'

Ahavuye isanamu, Reuters
Abantu babarirwa muri za mirongo bishwe n'abashinzwe umutekano muri Myanmar, ku munsi impirimbanyi zivuga ko ari wo wa mbere wishweho abigaragambya benshi cyane kuva igisirikare cyafata ubutegetsi mu kwezi gushize.
Abantu batari munsi ya 89 bishwe, barimo n'abana, nkuko imibare y'ishyirahamwe rifasha imfungwa za politike (AAPP) yo kuri uyu mugoroba ku isaha yaho ibigaragaza.
Uku kwirara mu bigaragambya kurimo no kubica kwabaye nyuma yuko barenze ku byo baribaburiwe byo kutajya mu mihanda kuri uyu munsi ngarukamwaka w'ingabo.
Amerika, Ubwongereza n'umuryango w'Ubumwe bw'Uburayi (EU/UE) bamaganye urwo rugomo.
Mu itangazo yasohoye, Dan Chugg, Ambasaderi w'Ubwongereza muri Myanmar, yagize ati:
"Inzego zishinzwe umutekano zisuzuguje mu kurasa abaturage b'abasivile badafite intwaro".
Iyi mibare mishya yatuma umubare w'abamaze kwicwa kugeza ubu mu bikorwa byo kuburizamo imyigaragambyo y'abamagana ihirikwa ry'ubutegetsi ryo ku itariki ya mbere y'ukwezi kwa kabiri urenga abantu 400.
Mbere yaho, umusirikare wafashe ubutegetsi muri Myanmar yasezeranyije "kubungabunga demokarasi", mu gihe ubutegetsi bwe bwaburiye abigaragambya bamagana abahiritse ubutegetsi bwari busanzweho ngo ntibajye mu mihanda.
Jenerali Min Aung Hlaing yabivugiye kuri televiziyo y'igihugu, mu ijambo rijyanye no kwizihiza umunsi w'ingabo. Yongeye gusezeranya ko hazabaho amatora, ariko ntiyavuga itariki azaberaho.
Ku wa gatanu, mu kundi kuburira, televiziyo y'igihugu yavuze ko abigaragambya bafite ibyago byo kuraswa "mu mutwe no mu mugongo".
'Barimo kutwica nk'inyoni cyangwa imishwi y'inkoko'
Abigaragambya bateranye kuri uyu wa gatandatu, nubwo igisirikare cyari cyakangishije ko gikoresha urugomo kuri bo rushobora no kubaviramo urupfu.
Abapolisi bagabwe ku bwinshi, bagerageza kuburizamo imyigaragambyo, by'umwihariko mu mujyi wa Yangon.
Ari mu mujyi wa Myingyan rwagati mu gihugu, Thu Ya Zaw yabwiye ibiro ntaramakuru Reuters ati:
"Barimo kutwica nk'inyoni cyangwa imishwi y'inkoko, no mu ngo zacu".
"Tuzakomeza kwigaragambya nihahandi".
Phil Robertson, umukuru wungirije w'umuryango uharanira uburenganzira bwa muntu Human Rights Watch muri Aziya, yavuze ko ibyabaye "biteye ubwoba, ni ibya kinyamaswa kandi ntabwo byakwihanganirwa".
Yabwiye BBC ati: "Biraboneka neza ko uyu munsi ari wo wa mbere wishwemo abantu benshi cyane".
Igitangazamakuru Myanmar Now cyo muri icyo gihugu cyatangaje ko abapfuye barenga 90.

Ahavuye isanamu, Reuters
Ababibonye n'abandi bantu babwiye ishami rya BBC ritangaza ibiganiro mu rurimi rwa Burmese (Burma cyangwa Birmanie ni irindi zina rya Myanmar) ko abigaragambya bishwe mu mijyi ya Magway, Mogok, Kyaukpadaung na Mayangone.
Abapfuye banatangajwe mu mujyi wa kabiri mu bunini wa Mandalay, aho abigaragambya bitwaje ibendera ry'ishyaka rya Madamu Suu Kyi.
Dr Sasa, umuvugizi w'itsinda CRPH rirwanya agatsiko ka gisirikare kafashe ubutegetsi, yabwiye ibiro ntaramakuru Reuters ati: "Uyu ni umunsi wo gukorwa n'isoni ku ngabo..."
Min Aung Hlaing yavuze iki nyirizina?
Mu ijambo ryanyuze kuri televiziyo ako kanya (mu buryo bwa 'live') kuri uyu wa gatandatu, Jenerali Min Aung Hlaing yagize ati: "Igisirikare kirashaka kwifatanya n'igihugu cyose mu kubungabunga demokarasi".
"Ibikorwa by'urugomo byibasira ituze n'umutekano bigamije kugira ibyo bisaba ntabwo bikwiye".
Yongeyeho ko igisirikare cyagombaga gufata ubutegetsi kubera "ibikorwa binyuranyije n'amategeko" by'umutegetsi wari watowe muri demokarasi, Aung San Suu Kyi, n'ishyaka rye rya National League for Democracy.

Ahavuye isanamu, Getty Images
Ariko, ntabwo yavuze by'umwihariko ko igisirikare cyahawe amategeko yo kurasa cyica. Mbere, aka gatsiko k'abasirikare kari ku butegetsi kari kagerageje kuvuga ko kurasa kwaturutse imbere mu bigaragambya.
Ku wa gatanu, televiziyo ya leta yaburiye ko abantu "bakwiye gukura isomo mu bwicanyi bwabayemo impfu mbi mbere ryuko ushobora kuba mu byago byo kuraswa mu mutwe no mu mugongo".
Umunsi w'ingabo ni uwo kuzirikana intangiriro mu 1945 y'ibikorwa by'igisirikare cya Myanmar byo guhangana no kwigarurirwa n'Ubuyapani.
Akarasisi ka gisirikare mu murwa mukuru Naypyitaw kitabiriwe na Minisitiri wungirije w'ingabo w'Uburusiya Alexander Fomin.
Jenerali Min Aung Hlaing yongeyeho ati: "Uburusiya ni inshuti nyakuri [nyanshuti]".
Ibindi bihugu, birimo Ubushinwa, Ubuhinde, Pakistan na Vietnam, byohereje intumwa zo kubihagararira ariko zitari abaminisitiri, nkuko bitangazwa n'ibiro ntaramakuru Reuters.
Amerika, Ubwongereza n'umuryango wa EU byose byafatiye ibihano Myanmar kubera ihirikwa ry'ubutegetsi ryakozwe n'igisirikare.
Mu myaka ya vuba aha ishize, umubano wo mu rwego rwa gisirikare wateye imbere hagati ya Myanmar n'Uburusiya. Muri icyo gihe, Uburusiya bwahaye imyitozo abasirikare babarirwa mu bihumbi ba Myanmar, ndetse bwanayigurishijeho intwaro.












