‘အောင်ဆန်းစုကြည်၊ နိုင်ငံရေးသမား၊ အကျဉ်းသား၊ မိခင်’

မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ အထုပ္ပတ္တိ အတို လေး ပြောရမယ့် “Aung San Suu Kyi: Politician, Prisoner, Parent” အမည်နဲ့ စာအုပ်ကို မြန်မာပြည်ဖွား စာရေးဆရာမ ဝင်ဒီလောရုံက ရေးသားပြီး ဗြိတိန်နိုင်ငံမှာ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့ကစလို့ စတင်ဖြန့်ချိခဲ့ပါတယ်။ ဒီစာအုပ်ဟာစစ်တပ်က ဖမ်းဆီးပြီး နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် ထောင်ဒဏ်တွေချမှတ်ခံထားရတဲ့ ၊ အခုအခါ အသက် ၇၈ နှစ်ရှိပြီဖြစ်တဲ့ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ပတ်သက်လို့ အသစ်ထွက်ရှိလာတဲ့စာအုပ်လည်းဖြစ်ပါတယ်။

စာအုပ်ကိုရေးသားခဲ့သူ ဒေါ်ဝင်ဒီလောရုံကို မအေးသူစံက ဆက်သွယ်မေးမြန်းထားတဲ့တချို့ကို ကောက်နုတ်တင်ပြလိုက်ပါတယ်။

ဘီဘီစီ-ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အကြောင်း စာအုပ်သစ် ရေးသားထားတာ ဒီဇွန်လ ၈ ရက်မှာ ထွက်ရှိလာတာတွေ့ရပါတယ်။ စာအုပ်ပါအကြောင်းအရာကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးပါဦး။

ဝင်ဒီလောရုံ-ကျွန်မစာအုပ်က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ လူကြိုက်များတဲ့ အတ္ထုပ္ပတ္တိမဟုတ်ပါဘူး။ ယူကေက ထုတ်ဝေသူတချို့က သူ့အကြောင်း ဆောင်းပါးရှည်တစ်ပုဒ်ရေးဖို့ အကြံပြုပေးထားတာပါ။ နောက်တော့ ဒီဆောင်းပါးအတွက် ကျွန်မစိတ်ထဲရှိတာတွေကို အယ်ဒီတာတွေနဲ့ ဆွေးနွေးတဲ့အခါမှာ သူတို့က ဒီဆောင်းပါးကို အခြေခံပြီး အကျယ်ချဲ့ရေးပြီးတော့ စာအုပ်အဖြစ် ထုတ်ရင်ကောင်းမယ်ဆိုပြီး အကြံပြုတာနဲ့ ဒီစာအုပ် ထွက်ပေါ် လာတာပါ။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီး သိပ်မကြာခင်မှာပဲ ဒီစာအုပ်ကို စရေးပြီး လအတော်ကြာမှာ ပြီးသွားပေမဲ့ နွေဦးတော်လှန်ရေးရဲ့ မသေချာမရေရာတဲ့ အခြေအနေတွေနဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို တရားရုံးမှာ စွဲဆိုထား တဲ့ကိစ္စကြောင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေမှုကို ခဏရပ်လိုက်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လွန်ခဲ့တဲ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှာ ဒေါ်စု အမှုတွေကို နောက်ဆုံး စီရင်ချက်ချပြီး ပိတ်လိုက်တဲ့အခါမှာ စာအုပ်ထုတ်ဖို့ အချိန်တန်ပြီလို့ ထင်ရပါတယ်။ အဲဒါကြောင့် အခုပဲထွက်လာတာ။

ဘီဘီစီ-ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ ဧရာဝတီစာပေပွဲတော်မှာ တွေ့ဆုံတဲ့ အခိုက်အတန့်လေးကိုလည်း စာအုပ်ထဲမှာ ထည့်သွင်းရေးသားထားတာ တွေ့ရတယ်။

ဝင်ဒီလောရုံ-၂၀၁၄ ခုနှစ်က မန္တလေးမှာ ကျင်းပခဲ့တဲ့ ဧရာဝတီစာပေပွဲတော်မှာ ကျွန်မ ဒေါ်စုနဲ့ တွေ့ခွင့်ရတာ ပထမဆုံး အကြိမ်ပါ။ ကျွန်မအဖေ ဦးလောရုံနဲ့ ဒေါ်စုအဖေ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့ အချင်းချင်း ရင်းနှီးခဲ့ပေမဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ကျွန်မကိုယ်တိုင် တစ်ခါမှတွေ့ ခွင့်မရခဲ့ဘူး။ နောက်ပြီးပွဲတော်မှာလည်း သူနဲ့ လူချင်းတွေ့ဆုံခဲ့တာတော့ မရှိပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူ့ကို မျက်နှာချင်းဆိုင် ဆုံတွေ့ရပြီး သူစကားပြောတာတွေကို ပထမဆုံး အကြိမ် ကြားရတာထက် ကျွန်မအတွက် ပိုစိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းတာက လူတွေအပေါ် ဒေါ်စုရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုနဲ့ အကျိုး သက်ရောက်မှုကို မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့ရတာဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလို အရူးအမူး စုပြုံကိုးကွယ်ခြင်း ဆိုတာ အရမ်းစိုးရိမ်စရာကောင်းတယ်လို့ ကျွန်မ ယူဆတယ်။ ကမ္ဘာ့သမိုင်းက အထပ်ထပ်အခါခါ ပြထားသလို ဒီလိုလူကြိုက်များတဲ့ အရူးအမူးဖြစ်မှုဟာ ဘယ်တော့မှ ကောင်းတဲ့အနာဂတ်ကို မခန့်မှန်းနိုင်ဘူးလို့ ကျွန်မခံယူပါတယ်။ ။ သူရဲကောင်းကိုးကွယ်မှုက အထင်ကြီးလေးစားစရာပါ၊ ဒါပေမဲ့ အံအားသင့်စရာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီအချိန်တုန်းက ဒေါ်စုဟာ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲအတွက် တစ်ချိန်လုံး အင်တိုက်အားတိုက်မဲဆွယ်နေခဲ့ပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ သူ့အပေါ် အလွန်အမင်း ကိုးကွယ်မှုတွေဟာ ရှေ့မှာမလိုလားအပ်စရာ အခြေအနေတွေ ဖြစ်လာနိုင်တဲ့အရိပ်အယောင်တွေကို ကျွန်မ ကြိုမြင်နေခဲ့ပါတယ်။ အာဏာအတွက် အားပြိုင်မှုတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပြီး စစ်တပ်ရဲ့တည်ရှိမှုကို ဆန့်ကျင်တဲ့ ဘယ်လိုအာဏာလွန်ဆွဲမှုမျိုး မဆို နောက်ဆုံးမှာ ဖျက်ဆီးခံရတဲ့အခြေအနေနဲ့ပဲ အဆုံးသတ်ခဲ့ရပုံပေါ်ပါတယ်။

ဘီဘီစီ-ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို လူထုက အရူးအမူးထောက်ခံတယ်ဆိုတာက မလိုလားအပ်တဲ့အခြေအနေကို ဖြစ်လာစေခဲ့တယ်ဆိုတာမျိုးလို့ ပြောသွားတော့ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းက သူ့အပေါ် မျှော်လင့်ချက်တွေ တအားကြီးမားနေပြီး သူတို့မျှော်လင့်သလို ဖြစ်မလာချိန်မှာ စိတ်ပျက်လက်ပျက်ဖြစ်သွားတယ်လို့ ဆိုလိုတာပါလား။

ဝင်ဒီလောရုံ- နိုင်ငံတကာလွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့ Amnesty International ရဲ့ ဒါရိုက်တာတစ်ဦး ပြောသ လို ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ လူ့အခွင့်အရေးအသိုင်းဝိုင်းအတွင်းမှာ နားလည်ရခက်တဲ့ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်လာပါတယ်။ Amnesty International နဲ့တခြား လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့တွေနဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေက ဒေါ်စု သည်ဟိတ်ဂ်မှာ စစ်တပ်ဘက်က ခုခံချေပခဲ့တဲ့အခါမှာ သူတို့ပေးအပ်ထားတဲ့ ဆုတံဆိပ်တွေကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ကြတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်လွတ်မြောက်ရေးအတွက် ဘယ်သူမှတိတိပပတောင်းဆိုမှုတွေမရှိတော့တာ ဒီဟာကြောင့်ပါပဲ။ တခြားနိုင်ငံရေးအကဲခတ်တစ်ဦးပြောတာကတော့ အနောက်နိုင်ငံတွေက ဒေါ်စုအပေါ် မထောက်ခံတော့တဲ့အခါ စစ်တပ်ကလည်း ဒေါ်စုရဲ့အသုံးဝင်မှု အဆုံးသတ်သွားပြီလို့ မြင်ခဲ့ပြီး သူတို့ရဲ့ဟန်ပြဒီမိုကရေစီကို အဆုံးသတ်လိုက်ပြီး ဒေါ်စုကိုလည်း ဖမ်းလိုက်တော့တာပါပဲ။

ဘီဘီစီ-စာအုပ်အမည် စဥ်းစားရွေးချယ်ပေးဖြစ်ပုံလည်းရှင်းပြပေးပါဦး။ စာအုပ်ထဲမှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို Mothering လို့ သုံးနှုန်းထားတာလည်းတွေ့ရပါတယ်။ ဘာကြောင့်ပါလဲ။

ဝင်ဒီလောရုံ- စာအုပ်ကို ‘အောင်ဆန်းစုကြည်၊ နိုင်ငံရေးသမား၊ အကျဉ်းသား၊ မိခင်’ ဆိုပြီး နာမည်ပေးထားတာက သူရဲ့ နိင်ငံရေးဘဝ အဓိကရှုထောင့်သုံးခု ဖြစ်လို့ပါ။ စာအုပ်ရဲ့ မူရင်းခေါင်းစဉ်က ‘AUNG SAN SUU KYI: MOTHERING MYANMAR’ လို့ ပေးခဲ့တာပါ။ ဆိုလိုတာက သူ့ဘဝရဲ့ ကဏ္ဍပေါင်းစုံ ထဲမှာ မိခင်တစ်ယောက် အနေနဲ့ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ပုံဟာ အရေးကြီးဆုံး၊ အဓိပ္ပာယ်အရှိဆုံး လို့ ထင်ပါတယ်။ သူ့သားနှစ်ယောက် ကင်မ်နဲ့ အလက်ဇန်းဒါး တို့ရဲ့ မိခင်သာမက ဗမာလူမျိုးတွေရဲ့မိခင် အမေစု ဘယ်လို ဖြစ်လာခဲ့သလဲဆိုတာကို သုံးသပ်ချင်လို့ပါ။

ဒီ မျိုးရိုးစဥ်လာဆိုတာ မြန်မာပြည်မှာ အပြိုင်အဆိုင်များပြီး ရှုပ်ထွေးလှတဲ့ ကိစ္စတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ ဗမာလူမျိုးတွေရဲ့ ဖခင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဟာ သူ့သမီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံ နိုင်ငံကိုလွှဲပြောင်း ပေးခဲ့တယ် ဆိုပါတော့။ ဒါပေမဲ့ အဲဒါက ဇာတ်လမ်းတစ်ခုလုံး မဟုတ်ပါဘူး။

မြန်မာ့တပ်မတော်က တိုင်းပြည်ရဲ့ ဖခင်ရော မိခင်ရော နှစ်ဦးလုံး ဖြစ်သင့်တယ်၊ ဖြစ်ရမယ် လို့ ကြွေးကြော်ထားတာကြာပြီလေ။ သူတို့(စစ်တပ်)ရဲ့ ဆောင်ပုဒ်အတိုင်း ‘တပ်မတော်သာ အမိ၊ တပ်မတော်သာ အဖ’ လို့ ကြွေးကြော်ထားတာ ကြာပါပြီ။ အဲဒါကြောင့် မြန်မာပြည်သူလူထုအများစုဟာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို သူတို့ရဲ့မိခင်၊ တိုင်းပြည်ရဲ့ မိခင်အဖြစ် သူတို့ရင်ထဲမှာ လက်ခံထောက်ခံထားတဲ့အချက်ကို ထင်ဟပ်တဲ့အနေနဲ့ စာအုပ်ရဲ့ မူရင်းခေါင်းစဉ်ကို MOTHERING MYANMAR လို့ပေးခဲ့တာပါ။

ဘီဘီစီ-ဒီစာအုပ်နဲ့ပတ်သက်တဲ့စာအုပ်အညွှန်းတွေလည်း ကမ္ဘာကျော်သတင်းစာကြီးတချို့က ဖော်ပြထားပါတယ်။ UK က The Sunday Times သတင်းစာကြီးမှာတော့ ‘ဒီစာအုပ်မှာ အနောက်နိုင်ငံတွေက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ် နားလည်မှုလွဲမှားခဲ့တာတွေကို ရှင်းပြနိုင်လိမ့်မယ်’လို့ ဖော်ပြ ထားတာတွေ့ရ ပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ကမ္ဘာက နားလည်ဖို့ ဒီစာအုပ်က ဘယ်လိုကူညီနိုင်မှာပါလဲ။

ဝင်ဒီလောရုံ- ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကိုယ်တိုင် သူ့အကြောင်း၊ သူ့ရည်မှန်းချက်တွေထုတ်ပြောခဲ့တာတွေက မြန်မာနိုင်ငံပြင်ပကလူတွေက သူ့အကြောင်းပြောဆိုချက် သူ့အပေါ်ထင်မြင်ချက်တွေထက် သူဘယ်လိုလူဆိုတာ ပိုပြီး ထင်ထင်ရှားရှားသိစေပါလိမ့်မယ်။ ဥပမာဆိုရရင် ဟိုးအရင်ကနဦးကတည်းက သူ့ရဲ့နိုင်ငံရေး ဟောပြောချက်တွေမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာရဲ့စံနှုန်းနဲ့ ကျင့်ထုံးတွေပါနေခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ အနောက်တိုင်းလေ့လာသူတွေနဲ့ အကဲဖြတ်သုံးသပ်သူတွေဟာ ဒေါ်စုရဲ့ ဘာသာရေးအမျိုးသားရေးဝါဒတွေကိုလျစ်လျူရှုခဲ့တာ ဒါမှမဟုတ် ဘေးချိတ်ထားခဲ့ကြပြီး အဲဒီအစား ဒေါ်စုရဲ့အနာက်တိုင်းဆန်တဲ့ အပြုအမူတွေဖြစ်တဲ့ အင်္ဂလိပ်စကားကို အာဝဇ္ဇန်းရွှင်ရွှင်နဲ့ သွက်သွက်လက်လက်ပြောတတ်တာ၊ သူ့ရဲ့အောက်စ်ဖို့ဒ်ပညာရေး၊ အနောက်တိုင်းသားတွေ ယေဘုယျအားဖြင့် နားလည်လက်ခံထားတဲ့ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းတွေကိုပဲ အာရုံစိုက်ပြီး ဒေါ်စုကို သူတို့ နားလည်ထားခဲ့ကြတာဖြစ်တယ်။

တကယ်လို့သာ သူတို့အနေနဲ့ ဒေါ်စုရဲ့ စကားတွေကို အားလုံး သေသေချာချာ နားထောင်ထားခဲ့မယ်ဆိုရင် ဒေါ်စုအနေနဲ့ သူ့ရဲ့ နိုင်ငံရေးသမားဘဝတလျှောက်ဆုံးဖြတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့တဲ့ ရွေးချယ်မှုတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ သူတို့ အခုလိုအံ့သြတုန်လှုပ်မိကြမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဥပမာ သူ့နိုင်ငံအတွက် မိသားစုကို စွန့်လွှတ်ဖို့ ရွေးချယ်ခဲ့တာ၊ လူမျိုးရေးဘာသာရေးပဋိပက္ခတွေ ပြင်းထန်လာချိန်မှာ ဒါကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားဖို့ထက် ဆိတ်ဆိတ်နေဖို့ ရွေးချယ်ခဲ့တာ၊ နောက်ဆုံး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံးမှာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကို ခုခံချေပဖို့ ရွေးချယ်ခဲ့တာတွေပေါ့။

ဒီ နောက်ဆုံးရွေးချယ်မှုကတော့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ အကြမ်းမဖက်ရေး လမ်းစဥ်မှာ ချန်ပီယံတစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ယုံကြည်ချက်ကြောင့် အကျဥ်းကျခံရသူ တောင်အာဖရိကသမ္မတဟောင်း နယ်လ်ဆင်မင်ဒဲလားနဲ့ တန်းတူရှိခဲ့တဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ကမ္ဘာ့မှာ ဂုဏ်သတင်းကျော်ကြားမှုကို ဆုံးရှုံးစေခဲ့ပါတယ်။ စစ်တပ်ရဲ့ ဖိနှိပ်ညှဉ်းပန်းမှုကို နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းက မျက်မြင် သက်သေတွေနဲ့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့လူနည်းစု ရိုဟင်ဂျာတွေကို ကာကွယ်ပြောဆိုဖို့ ငြင်းဆိုမှုတွေကြောင့် ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်အနည်းငယ်အတွင်းမှာ ဒီဂုဏ်သိက္ခာဟာ ပျက်ပြားသွားခဲ့ရပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ စစ်တပ်ရဲ့ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကို နိုင်ငံတကာတရားရုံးမှာ ခုခံချေပပြီး လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုမဟုတ်ခဲ့ဘူးလို့ ငြင်းဆန်ခဲ့တာဟာ သူ့နိုင်ငံရေးကို သူသတ်လိုက်တဲ့ နိုင်ငံရေးကြိုးဆွဲချမှုလုပ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

ဒါဟာ ကမ္ဘာတဝန်းက သူ့ကိုထောက်ခံသူတွေကိုစိတ်ပျက်စေရုံသာမက အဲဒီထောက်ခံမှုတွေကို ကျဆင်းသွားလို့ စစ်တပ်က လုပ်ရဲကိုင်ရဲပိုရှိသွားပြီး သူ့ကို အခုလို ဖမ်းဆီးထောင်ချတာတွေလုပ်လာတာမျိုး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ဘီဘီစီ-ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ပတ်သက်လို့ မစ္စတာရှောင်တာနယ်နဲ့ တွေ့ဆုံစကားပြောခဲ့တာတွေရှိ တယ်လို့သိရပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အကြောင်း ဘာများထပ်သိရပါသလဲ။

ဝင်ဒီလောရုံ-ကျွန်မ စာအုပ်မထုတ်ခင် နောက်ဆုံးအကြိမ် စစ်ဆေးမှုတွေလုပ်ရမယ့်အချိန် ပြီးခဲ့တဲ့ မတ်လမှာ ကျွန်မအနေနဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့လောလောလတ်လတ် တွေဆုံခဲ့ပြီးကျွန်မနဲ့လည်းခင်မင်တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်နဲ့ စကားပြောသင့်တယ်လို့ တွေးမိပါတယ်။ အဲဒီပုဂ္ဂိုလ်ကတော့ ဒေါ်စုနဲ့အတူ နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက်အက်နဲ့ တရားစွဲဆိုဖမ်းဆီးထောင်ချခံခဲ့တဲ့ သြစတြေးလျနိုင်ငံသား စီးပွားရေးအကြံပေး မစ္စတာ ရှောင်တာနယ်ပါ။ သူလည်း ထောင်သုံးနှစ်ချခံရပေမဲ့ ၂၂ လအကြာမှာပဲ ပြန်လွတ်လာပါတယ်။

ဆစ်ဒနီမှာ စာအုပ်တစ်အုပ်ရေးနေတဲ့ ရှောင်နဲ့ကျွန်မ တယ်လီဖုန်းကတစ်ဆင့် စကားပြောခဲ့ပါတယ်။ ရှောင်က ကျွန်မကိုပြောပြပါတယ်။ သူတို့ အကျဥ်းကျခံရတဲ့ အစောပိုင်းကာလတွေမှာ သူနဲ့အမှုတွဲအကျဥ်းသားတွေ သူတို့အမှုအတွက် ပြင်ဆင်နေတဲ့ရှေ့နေတွေကို အခန်းတစ်ခုတည်း အတူစောင့်ဆိုင်းနေရတဲ့အချိန်မှာ ဒေါ်စုနဲ့ပတ်သက်လို့ စိတ်နေစိတ်ထား၊ အပြုအမူတွေ ပြောင်းလဲသွားတာမျိုး တွေ့မြင်ခဲ့ရတာမျိုးရှိခဲ့လားလို့ ကျွန်မ ရှောင့်ကိုမေးခဲ့တယ်။ လုံးဝ လုံးဝ မပြောင်းလဲဘူးလို့ ပြတ်ပြတ်သားသားခပ်တိုတိုပဲ ရှောင်က ပြန်ဖြေတယ်။ ဒေါ်စုဟာ ၂၀၁၀ ကတည်းက ရှိခဲ့ဖြစ်ခဲ့တဲ့ အလွန်သန်မာတဲ့ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ဆက်ရှိနေတုန်းပဲလို့ ပြောတယ်။ ဒါ့အပြင် ဒေါ်စုဟာ သူ့အနားမှာ ရှိနေတဲ့ တခြားအကျဥ်းချခံရတဲ့အကျဥ်းသားတွေ သူ့လိုပဲသန်မာနေစေဖို့ အလုပ်များနေခဲ့တယ်လို့ ဆိုတယ်။ အကျဥ်းထောင်ဆိုတာဟာ သူနဲ့အတူ အမှုတွဲအကျဥ်းသားတချို့အတွက် အသစ်အဆန်းဖြစ်နေမယ်ဆိုတာ ဒေါ်စုက သဘောပေါက်ပါတယ်။ အဲဒီထဲက အများစုဟာ အင်ဂျင်နီယာ၊ ဆရာဝန်နဲ့ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်တွေလို နည်းပညာရှင်တွေဖြစ်နေကြတာကိုး။ ဒီတော့ သူတို့အတွက် အကျဥ်းထောင်အတွေ့အကြုံဆိုတာ ရှက်ရွံ့သိမ်ငယ်စရာကောင်းတယ်လို့ ခံစားနေရမှာကို ဒေါ်စုက သိနေခဲ့တယ်တဲ့။ ဒါကြောင့် ဒေါ်စုက ထောင်ထဲမှာ ချုပ်နှောင်ခံထားရတာတွေဟာ ဥပဒေနဲ့လည်း မညီသလို တရားမျှတမှုလည်းမရှိဘူးဆိုတာကို သူတို့ကို သတိပေးပြောကြားနေခဲ့တယ်။ ‘ကျွန်မတို့မှာ အစိုးရရှေ့နေတွေ၊ ရဲတွေ၊ တရားသူကြီးတွေ အားလုံးရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒါက တကယ့်တရားရုံးမဟုတ်ဘူး။ အဲဒါကို တရားမျှတမှုရှိတယ်လို့ မယူဆပါနဲ့” လို့ ဒေါ်စုက အားလုံးကို ပြောခဲ့ပါတယ်တဲ့။

ရှောင့်ကို ကျွန်မ ထပ်မေးခဲ့တာက ဒေါ်စုဟာ အကျဥ်းထောင်ထဲမှာ တခြားအကျဥ်းသားတွေနဲ့ ဘာသာရေးကိစ္စတွေ ဝိပဿနာ တရားအားထုတ်မှုအကြောင်းတွေ ဆွေးနွေးခဲ့တာမျိုးရှိလားလို့ပါ။ ဘာလို့ဆိုရင် သူ့ရဲ့အရင် အကျဥ်းကျကာလတွေမှာ သီလအုတ်မြစ်အဖြစ် သတိပဋ္ဌာန်တရားပွားများ ကျင့်ကြံခြင်းကိုပြောခဲ့ဖူးလို့ပါ။ ရှောင်ကတော့ ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်လို့ ‘ဒေါ်စုက ဒီကိစ္စတွေနဲ့ပတ်သက်လို့ ဆွေးနွေးမှုတွေရှိခဲ့ပေမဲ့ ရှောင်က ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်မဟုတ်တဲ့အတွက် အဲဒီဆွေးနွေးမှုတွေမှာတော့သူ မပါဝင်ဖြစ်ခဲ့ဘူးလို့ပြောပါတယ်။

ဘီဘီစီ - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့အကျဥ်းထောင်တွင်းဖြတ်သန်းမှုမှာ ဝိပဿနာတရားအားထုတ်မှုနဲ့ ပတ်သက်လို့ အန်တီ့စာအုပ်ထဲမှာထည့်ရေးပေးထားပါတယ်။ အခု တစ်ကျော့ပြန် အာဏာသိမ်းမှုအောက် အကျဥ်းချခံထားရချိန် သူ့ရဲ့ထောင်တွင်းဖြတ်သန်းမှုကို ဆရာမ ဘယ်လို တွေးမိပါသလဲ။

ဝင်ဒီလောရုံ: ကျွန်မတို့ အားလုံးသိကြတဲ့ တစ်ချက်ကတော့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ သာမန်လူမဟုတ်သလို သူရဲ့ လက်ရှိအခက်အခဲတွေ ဒုက္ခတွေ ဘာတွေပဲကြုံရကြုံရ သူ့ရဲ့အဓိက ကိုယ်ကျင့်သိက္ခာ၊ စာရိတ္တ၊ ကိုယ်ကျင့်သီလနဲ့ စိတ်ပိုင်းဖြတ်မှုကတော့ ဘယ်တော့မှ ပြောင်းလဲသွားမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ထင်ပါတယ်။

ဒေါ်စုဟာ အခုအခါ သီးခြားအဆောက်အအုံလေးတစ်ခုထဲမှာ နေထိုင်နေရပြီး အရင်ကရော အခု အကျဥ်းချခံရတဲ့ အနေအထားမျိုးမှာ သက်သောင့်သက်သာ အခွင့်အရေးတွေကို ငြင်းပယ်ခဲ့သူပါ။ သူဟာ NLD ပါတီက ဝါရင့် ပါတီ ကိုယ်စားလှယ်တွေနဲ့ အနည်းဆုံးတစ်ကြိမ်တွေ့ဆုံထားသလို လောလောလတ်လတ်မှာတောင် စစ်ဗိုလ်ချုပ်တွေနဲ့ တွေ့ဆုံထားပုံပေါ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူရဲ့ရပ်တည်ချက်ဟာ အရင်လိုပဲ မယိမ်းမယိုင်၊ အလျှော့မပေးတဲ့ ပုံပေါ်ပါတယ်။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ မြန်မာပြည်က သူငယ်ချင်းဟောင်းတစ်ယောက် ပြောသလိုပဲ ‘နိုင်ငံရေးအရ သူက တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်လို့ မရနိုင်ဘူးဆိုရင် အဲဒီနေရာကို တခြားသူကို ပေးချင်သူမဟုတ်ပါဘူး။ NLD ပါတီမှာတောင်မှ ကိစ္စအားလုံးဟာ သူ့အဆုံးအဖြတ်ပေါ်မှာပဲ တည်နေဆဲပါ။ ဒါကြောင့်လည်း အကျဥ်းထောင်အာဏာပိုင်တွေကို ဘယ်ဧည့်သည်မှ သူမတွေ့ချင်ဘူး။ လက်ဖက်ရည်တိုက်ပြီး ပြန်လွှတ်လိုက်ပါလို့ ပြောခဲ့တာပေါ့။

ဘီဘီစီ-ဒီစာအုပ်ထဲမှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ခင်ပွန်းနဲ့ တွေ့ဆုံတဲ့အခိုက်အတန့်ကိုလည်း ထည့်သွင်းရေးသားထားတာလည်းတွေ့ရပါတယ်။ ဒီတွေ့ဆုံမှုနဲ့ပတ်သက်လို့လည်း ပြန်လည်မျှဝေပေးပါဦး။

ဝင်ဒီလောရုံ-မိုက်ကယ်အဲရစ်နဲ့ ကျွန်မ ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှာ ပထမဆုံးအကြိမ် တွေ့ဆုံခဲ့ပါတယ်။ သူ့ဇနီးက ၉၀ ရွေးကောက်ပွဲအပြီးမှာ အကျဥ်းကျခံနေရဆဲအချိန်၊ သူက ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်မှာ ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ် ရှိနေချိန်ပေါ့။ ကျွန်မတို့ပထမဆုံးတွေ့ဆုံချိန်မှာ ဒေါ်စုကို သူ လက်ထပ်ခွင့် တောင်းတုန်းက သူ့ကို ဒေါ်စုက အဖြေပြန်ပေးခဲ့တဲ့ စာအကြောင်းပြောပြခဲ့တယ်။ တကယ်တော့ ဒီစာအကြောင်းကိုကျွန်မသိပြီးသားပါ။ ဒါက မိုက်ကယ်အရင်ကလည်း အကြိမ်ပေါင်းများစွာပြောဖူး တဲ့ ဇာတ်လမ်းလေးတစ်ခုလို့ယူဆရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကျွန်မက ဟာသလေးနှောပြီး မတူညီတဲ့ ရှုထောင့်လေးတစ်ခုကနေ သူ့ကို မေးလိုက်မိတယ်။ သူ့ရဲ့ချစ်လှစွာသော အမျိုးသမီးဆီမှာ သူဟာ အမြဲတမ်း ဒုတိယအဖြစ်နဲ့ပဲ ရှိနေမှာလို့ ပြောပြတဲ့အပေါ်မှာ ဘယ်လိုခံစားရလဲလို့ ကျွန်မ သူ့ကို မေးလိုက်တယ်။ ဟုတ်တယ်လေ။ စာထဲမှာ ဒေါ်စုက သူ့ကို သူ့နိုင်ငံက လိုအပ်ပြီဆိုတဲ့အခါ သူ နိုင်ငံအတွက် ရှိနေပေးမှာဆိုတာ ပါထားတယ်မလား။ မိုက်ကယ်ကလည်း သူတစ်လျှောက်လုံးသိခဲ့တဲ့ဒီအကြောင်းကို ကျွန်မကို အတည်ပြုပေးပါတယ်။ အဲဒါကတော့ စုအတွက် ဗမာပြည်ဟာ အမြဲပထမဖြစ်နေခဲ့ တယ်ဆိုတာကိုပေါ့။ အဲဒီလိုတွေ့ဆုံပြီး တစ်ပတ်လောက်အကြာမှာပဲ မိုက်ကယ်က ကျွန်မကို ဖုန်းဆက်လာပြီး ဒေါ်စု နိုဘယ်ဆု ချီးမြှင့်ခံရတယ်လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။

ခြောက်နှစ်လောက်အကြာမှာ မိုက်ကယ်ဟာ ပရောစတိတ်ကင်ဆာကြောင့် ကျန်းမာရေးမကောင်းဖြစ်လာခဲ့တယ်။ မြန်မာအာဏာပိုင်တွေက နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ချခံထားရတဲ့ သူ့ဇနီးကို လွှတ်ပေးပြီး မိုက်ကယ့်ကိုတွေ့ဖို့ ဗြိတိန်ကို သွားခွင့်ပေးမယ်၊ တိုင်းပြည်ထဲကနေ သူသာ အလိုရှိရင် အချိန်မရွေးထွက်ခွာနိုင်တယ်လို့ သိစေခဲ့ပေမဲ့ ဒေါ်စုမြန်မာပြည်ကို ပြန်ဝင်ဖို့ ဘာအာမခံချက်မှ မရှိခဲ့ပါဘူး။

“ဒီလို ကမ်းလှမ်းမှုတစ်ခုကို ကျွန်မလက်ခံလိမ့်မယ်လို့ သူတို့ ထင်နေတာကို ကျွန်မအံသြတာပါပဲ။ ဒါကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သူတို့ ကျွန်မအကြောင်းကို ကောင်းကောင်းမသိဘူးဆိုတာ သိသာနေ တာပဲ။ ကျွန်မ သွားမယ်ဆိုတဲ့အတွေးမျိုး ဘယ်တုန်းကမှမရှိခဲ့ပါဘူး။ ကျွန်မသွားမှာ မဟုတ်ဘူးဆိုတာ ကျွန်မလည်းသိသလို မိုက်ကယ်လည်း သိနေခဲ့မှာပါ” လို့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က ၂၀၁၀ မှာ သူနေအိမ်အကျုပ်ချုပ်ကလွတ်ပြီးနောက် ဘီဘီစီကို ပြောခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၉၆ မှာ မိုက်ကယ် အထီးကျန်ဆန်ဆန် ဆုံးပါးသွားခဲ့တာကိုသိလိုက်ရတဲ့အခါ ဒီနှစ်တွေအတောအတွင်း သူဟာ အမြဲတမ်း ဒုတိယနေရာမှာရှိနေတဲ့အပေါ် ဘယ်လိုခံစားရလဲ ဆိုပြီး အဲဒီမေးခွန်းနဲ့ပတ်သက်လို့ ကျွန်မ မစာမနာဘဲ မေးလိုက်မိ လေသလားဆိုပြီး နောင်တရသလို ခံစားမိပါတယ်။

ဘီဘီစီ-မိခင်ဆိုတဲ့ အကြောင်းကိုပဲဆွေးနွေးရရင် နိုင်ငံတော်မိခင်နဲ့ သားတွေရဲ့ မိခင်၊ ဒီကြားက ဒေါ်စုရဲ့ ရွေးချယ်မှုကို ဘယ်လိုတွေ့ရလဲ။

ဝင်ဒီလောရုံ- Mothering Myanmar ဆိုတဲ့ မူရင်းခေါင်းစဉ်ကို ပြန်သွားချင်ပါတယ်။ ကျွန်မစာအုပ်ထဲ မှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို သူ့နိုင်ငံနဲ့ သူ့မိသားစုကြားက ဘယ်လိုရွေးခိုင်းတယ်ဆိုတာ ရှင်းပြထားတယ်။ သူရဲ့သားအရင်းတွေနဲ့ သူ့နိုင်ငံရဲ့သားသမီးတွေကြား သူတစ်ခုကိုပဲ ရွေးချယ်ရဖို့ဖြစ်လာတဲ့အခါမှာ သူ့နိုင်ငံကို ရွေးချယ်ခြင်းနဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ နိုင်ငံတစ်ခုရဲ့ အမေစု ဖြစ်လာခဲ့တာပါ။ ဒီကိစ္စက အနောက်တိုင်းသားတွေ နားလည်ဖို့ ခက်ခဲတဲ့ ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ ရွေးချယ်မှုတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာသာ အဲဒီလို ရွေးချယ်မှုမျိုးပြုလုပ်တဲ့အပေါ် လူအများက လေးစားကြတာပါ။ ကျွန်မစာအုပ်ထဲမှာ နည်းနည်းရှင်းပြဖို့ ကြိုးစားထားတဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော်တွေအရ ဒါဟာ အမြင့်မြတ်ဆုံး စွန့်လွှတ်အနစ်နာခံမှုဖြစ်ပြီး ဇာတိမာန်ကို မြှင့်တင်ပေးတဲ့ စွန့်လွှတ်အနစ်နာခံမှုပါ။

မြန်မာလိုနိုင်ငံမှာ နိုင်ငံတော်မိခင်ဖြစ်ရတဲ့ လွန်ဆွဲစရာဖြစ်စဉ်တွေကို ကျွန်မစာအုပ်က မီးမောင်းထိုးပြဖို့ ကြိုးစားတာပါ။

ဘီဘီစီ-ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။