ကမ္ဘာအနှံ့ပျံ့တဲ့ အိန္ဒိယဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်နဲ့ပတ်သက်ပြီး လူတွေရဲ့စိုးရိမ်ချက်က ဘာလဲ

ဆူတစ်ခ် ဘစ်စ်ဝက်စ်

ဘီဘီစီ အိန္ဒိယသတင်းထောက်

အိန္ဒိယလူမျိုးတွေအတွက် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် ဆိုတာ “အရောင်သုတ်ဆေးပုံး တစ်ပုံးထဲက သုတ်ဆေးတွေလိုပါပဲ” လို့ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်အဖြစ်ကနေ အစားအသောက်အကြောင်း ရေးသားသူတစ်ဦး ဖြစ်လာတဲ့ မက်ဒူရ် ဂျက်ဖရီက ပြောပါတယ်။

"ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တစ်ခုတည်းကိုပဲ သုံးပြီး ချက်ပေမဲ့ ဟင်းတစ်မျိုးနဲ့တစ်မျိုး မတူကွဲပြားတဲ့ အရသာတွေ ရနိုင်ပါတယ်"

တနည်းပြောရရင် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တွေကို လှော်ပြီး ဒါမှမဟုတ် အမှုန့်ကြိတ်ပြီး သုံးနိုင်ပါတယ်။ ရလာတဲ့ အရသာက မယုံနိုင်လောက်အောင် ဟင်းတစ်မျိုးနဲ့တစ်မျိုး ကွဲပြားပါလိမ့်မယ်။

အိန္ဒိယ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တွေကို သနပ်တွေ၊ နယ်နှပ်ထားတဲ့ အသားတွေထဲ ထည့်ပြီး သုံးခြင်းအားဖြင့် အရသာ ပိုကောင်းစေပါတယ်။ အစားအစာတွေ၊ လမ်းဘေးစာတွေမှာလည်း ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တွေ ထည့်သုံးလေ့ ရှိပါတယ်။ ချဉ်တဲ့အရသာ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တွေကြောင့် ဒေသထွက် သစ်သီးဖျော်ရည်တွေ ပိုသောက်ကောင်းပြီး သစ်သီးတွေ ဆလပ်ရွက်တွေထဲမှာလည်း ချဉ်စပ်အရသာ ရစေပါတယ်။

အိန္ဒိယနိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာတဝန်းကို ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် တင်ပို့တဲ့ နိုင်ငံကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာတာက သိပ်အံ့သြစရာ မရှိလှပါဘူး။ အိန္ဒိယက ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော် ထုတ်လုပ်ပြီး စျေးနှုန်းချိုသာတဲ့ ထုတ်ကုန်တွေကို နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၀ ထံ ဒေါ်လာ ၄ ဘီလျံဖိုး တင်ပို့ရောင်းချနေတယ်လို့ အိန္ဒိယနိုင်ငံရဲ့ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် ဘုတ်အဖွဲ့ရဲ့ စာရင်းဇယားတွေအရ သိရပါတယ်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံရဲ့ ပြည်တွင်းစျေးကွက်တစ်ခုတည်းကတင် ဒေါ်လာ ၁၀ ဘီလျံလောက် တန်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်မှာ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် အသုံးများဆုံး စျေးကွက်ကြီးဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အခုတော့ ဒီလိုနာမည်ကြီး လူကြိုက်များတဲ့ ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်တွေ ဘေးကင်းစိတ်ချရမှုနဲ့ ပတ်သက်လို့ စိုးရိမ်မှုတွေ ထွက်ပေါ်လာနေပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့လတုန်းက MDH နဲ့ Everest အိန္ဒိယကုမ္ပဏီတွေက ထုတ်တဲ့ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တချို့မှာ ကင်ဆာဖြစ်စေတတ်တဲ့ ပိုးသတ်ဆေးတစ်မျိုး ဖြစ်တဲ့ အီသိုင်လင်း အောက်ဆိုဒ်တွေ တွေ့ရတယ် ဆိုပြီး စင်္ကာပူနဲ့ ဟောင်ကောင်နိုင်ငံတွေမှာ ပိတ်ပင်ခဲ့ပါတယ်။

ဒါတင်မကသေးပါဘူး။ အမေရိကန် အစားအသောက်နဲ့ ဆေးဝါး ထိန်းချုပ်ရေး FDA အဖွဲ့ကလည်း လူကြိုက်များတဲ့ အဲဒီကုမ္ပဏီ အမှတ်တံဆိပ် နှစ်ခုရဲ့ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တွေမှာ ပိုးသတ်ဆေးတွေ ပါနေတယ် ဆိုတာအပေါ် စုံစမ်းစစ်ဆေးနေတယ်လို့ FDA ပြောခွင့်ရသူ တစ်ဦးက ရိုက်တာစ်သတင်းဌာနကို ပြောပါတယ်။

အမေရိကန် စည်းမျဉ်းချမှတ်ရေး အချက်အလက် သတင်းဌာနက လုပ်ခဲ့တဲ့ လေ့လာချက်အရ ၂၀၂၁ ခုနှစ်ကတည်းက အမေရိကန်ကို သင်္ဘောနဲ့ တင်ပို့တဲ့ MDH တံဆိပ် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တွေထဲက ၁၄ ဒဿမ ၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဘက်တီးရီးယားတွေ တွေ့တယ်ဆိုပြီး ပယ်ချခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီ ကုမ္ပဏီနှစ်ခုစလုံးက သူတို့ရဲ့ ထုတ်ကုန်တွေက စိတ်ချရတယ်လို့ အခိုင်အမာ ပြောနေပါတယ်။

ဥရောပသမဂ္ဂ (အီးယူ) ကလည်း အိန္ဒိယကလာတဲ့ ငရုတ်သီးနဲ့ ငရုတ်ကောင်း နမူနာတွေမှာ ကင်ဆာဖြစ်စေတဲ့ ပစ္စည်းတွေ တွေ့ခဲ့တဲ့အတွက် စိုးရိမ်မိတယ်လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။ မော်လ်ဒိုက်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နဲ့ သြစတြေးလျနိုင်ငံတွေက အစားအသောက် ကွပ်ကဲရေးမှူးတွေကလည်း အလားတူ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုတွေ လုပ်ခဲ့ပါတယ်။

အိန္ဒိယ-ကမ္ဘာ့ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် နိုင်ငံကြီး

(သတင်းရင်းမြစ်-ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်ဘုတ်အဖွဲ့၊ Spices Board, Global Trade Research Initiative)

ဒါက စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စရာ အဖြစ်အပျက်တစ်ခု ဆိုတာ သိသာလှပါတယ်။ ပထမတစ်ချက်က ဒီအမှတ်တံဆိပ် နှစ်ခုစလုံးက လူကြိုက်များပြီး စိတ်ချရတဲ့ အမှတ်တံဆိပ်တွေ ဖြစ်လို့ပါ။ သက်တမ်း ၁၀၅ နှစ် ရှိပြီဖြစ်တဲ့ ဒေလီအခြေစိုက် MDH တံဆိပ် မိသားစု ကုမ္ပဏီဟာ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်ပေါင်း ၆၀ ကျော် ထုတ်လုပ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် ကုန်သွယ်သူတစ်ဦး စတည်ထောင်ခဲ့တဲ့ သက်တမ်း ၅၇ နှစ်ကြာ Everest Food Products ကုမ္ပဏီကလည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံမှာ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် ထုတ်လုပ်တဲ့ အကြီးဆုံး ကုမ္ပဏီကြီးအဖြစ် အမည်ခံထားပြီး နိုင်ငံပေါင်း ၈၀ ကျော်ကို တင်ပို့ပေးနေပါတယ်။

ဘောလီးဝုဒ် နာမည်ကြီးသရုပ်ဆောင်တွေဖြစ်တဲ့ အမီတာ့ဘ် ဘာချမ်းနဲ့ ရှား ရွတ်ခန်း တို့က Everest ကုမ္ပဏီရဲ့ အမှတ်တံဆိပ် သံတမန်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။

အိန္ဒိယ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တွေ ဒီလို ပြဿနာဖြစ်တာ ဒါ ပထမဆုံး အကြိမ် မဟုတ်တာကတော့ သေချာပါတယ်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တုန်းက ဇီဝဓာတု ကျွမ်းကျင်သူ အစ်ပ်စီတာ မဇွမ်ဒါက ငရုတ်သီး၊ ဇီယာ၊ ဟင်းမွှေးမဆလာမှုန့်နဲ့ ဂရမ် မဆလာမှုန့်တွေ ထုတ်လုပ်တဲ့ ကာလကတ္တားမြို့က လူကြိုက်များတဲ့ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် တံဆိပ်တွေကို စမ်းသပ်စစ်ဆေးခဲ့ပါတယ်။ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တွေကို လိမ္မော်ရောင်၊ အနီရောင်တွေဖြစ်အောင် သုံးတဲ့ အရောင်တင်ဆေးတွေထဲမှာ ခဲဓာတ်တွေကို သူ စစ်ဆေးတွေ့ခဲ့ပါတယ်။

မကြာသေးခင် ဧပြီလတုန်းကလည်း ဂူဂျာရတ်ပြည်နယ်မှာ ငရုတ်သီးမှုန့်၊ နနွင်းမှုန့်၊ နံနံစေ့မှုန့်နဲ့ သနပ်လုပ်တဲ့ မဆလာမှုန့် အပါအဝင် မသန့်ရှင်းတဲ့ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် ကီလို ၆၀၀၀၀ ကျော်ကို အစားအသောက်နဲ့ ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေး အာဏာပိုင်တွေက စစ်ဆေးတွေ့ခဲ့ပါတယ်။

ဒီတော့ အိန္ဒိယ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တွေက စိတ်ချရပါသလား။

ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တွေရဲ့ အရည်အသွေး စစ်ဆေးမှုတွေ လုပ်ဖို့ ပြည်နယ်အစိုးရအားလုံးကို အိန္ဒိယဗဟိုအစိုးရက ညွှန်ကြားထားပါတယ်။

အီသိုင်လီး အောက်ဆိုဒ် အသုံးပြုမှု စစ်ဆေးကြဖို့ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် ထုတ်လုပ်တဲ့ ကုမ္ပဏီတွေကို အရည်အသွေး စစ်ဆေးစမ်းသပ်တဲ့ ဓာတ်ခွဲခန်း ၅ ခုရှိတဲ့ အိန္ဒိယ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် ဘုတ်အဖွဲ့က လမ်းညွှန်ချက်တွေ ထုတ်ပြထားပါတယ်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံရဲ့ အစားအသောက် ထိန်းကွပ်ရေးအဖွဲ့ (FSSAI)ကလည်း ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် နမူနာတွေယူပြီး စမ်းသပ် စစ်ဆေးနေပါတယ်။

အိန္ဒိယနိုင်ငံဟာ အစားအသောက်ကုန်စည်တွေမှာ ပိုးသတ်ဆေး အကြွင်းအကျန်တွေ စင်ကြယ်မှုရှိမရှိ အတင်းကျပ်ဆုံး စစ်ဆေးတဲ့ နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်တယ်လို့ အိန္ဒိယကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနက ပြောပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ လစ်ဟာမှုရှိခဲ့တာကတော့ သိသာလှပါတယ်။ အိန္ဒိယ ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင် စက်ရုံကြီး တစ်ခုမှာ သန့်ရှင်းရေး နေရာ အဆောက်အအုံတွေနဲ့ စက်ပစ္စည်းတွေက သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှု စံနှုန်း မမီကြောင်း ၂၀၂၂ ခုနှစ်တုန်းက FDA အစားအသောက် ထိန်းချုပ် ကွပ်ကဲရေး ဌာနက မီးမောင်းထိုး ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

“အိန္ဒိယနိုင်ငံဟာ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် ထုတ်လုပ် တင်ပို့လာတာ ရာစုနှစ်နဲ့ချီ ရှိနေပါပြီ။ ဒါပေမဲ့ အစိုးရရဲ့ အာရုံစိုက် လုပ်ဆောင်မှု လစ်ဟာလာနေတာကြောင့် ပြီးခဲ့တဲ့နှစ်ပိုင်းအတွင်း အိန္ဒိယ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် ထုတ်ကုန်တွေရဲ့ ပုံရိပ် တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်းလာခဲ့ပါတယ်။ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တွေ ဘယ်အဆင့်မှာ အခုလို မသန့်ဖြစ်ကုန်ကြသလဲ ဆိုတာကို အသေအချာ မသိရသေးပါဘူး။ စိုက်ပျိုးရေးသမားတွေကတော့ အီသိုင်လင်း အောက်ဆိုဒ်ကို အသုံးမပြုကြပါဘူး။ အဖြစ်နိုင်ဆုံးက ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်လုပ်တဲ့ သီးနှံအပင်တွေ ရိတ်သိမ်းပြီးချိန်နဲ့ အမှိုက် သန့်စင်ဖယ်ရှားတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်အပြီး ဖြစ်နိုင်ပါတယ် ”လို့ သီးခြားလွတ်လပ်တဲ့ သုတေသီလည်းဖြစ်၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး လှုပ်ရှားသူလည်းဖြစ်တဲ့ နာရာဆင်မ်ဟာ ရက်ဒီ ဒွန်သီ က ပြောပါတယ်။

“ဒါက အဆိုးမြင်စေရုံတင် မကပါဘူး။ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တွေ ဒီလို ခဏခဏ မစင်မကြယ်ဖြစ်နေတာက ရေရှည်ဆိုးကျိုး ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ အရင်အတိတ်ကာလတုန်းကလည်း ပိုးသတ်ဆေးတွေ တွေ့လို့ အမေရိကန်ကို သရက်သီးတင်ပို့မှု နှစ်နဲ့ချီ ထိခိုက်ခဲ့ရပါတယ်” လို့ မစ္စတာ ရက်ဒီက ဖြည့်စွက်ပြောသွားပါတယ်။

အိန္ဒိယ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တွေရဲ့ လက်ရှိ အရည်အသွေးအပေါ် စိုးရိမ်မှုတွေကြောင့် နိုင်ငံအတော်များများမှာ စည်းမျဉ်းချမှတ် ထုတ်ပြန်လာတဲ့အတွက် အိန္ဒိယနိုင်ငံရဲ့ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် ထုတ်လုပ်မှု တစ်ဝက်လောက်ကို ထိခိုက်သွားစေနိုင်တယ်လို့ ဒေလီမြို့အခြေစိုက် ကမ္ဘာတဝန်း ကုန်သွယ်ရေး လေ့လာစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ Global Trade Research Initiative (GTRI)က ယူဆနေပါတယ်။

တကယ်လို့ တခြား နိုင်ငံ ၅ နိုင်ငံလို အိန္ဒိယဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်တွေရဲ့ အရည်အသွေးအပေါ် တရုတ်ကသာ အလားတူ မေးခွန်းထုတ်လာမယ် ဆိုရင် အိန္ဒိယရဲ့ ကမ္ဘာတဝန်း ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် တင်ပို့မှု တစ်ဝက်ကျော်ကို ထိခိုက်လာနိုင်မယ်လို့ GTRI က မကြာသေးခင်က ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ အစီရင်ခံစာထဲမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ “တကယ်လို့ အရည်အသွေး မပြည့်မီလို့ဆိုပြီး အိန္ဒိယ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် တင်ပို့မှုကို လက်မခံ ပယ်ချလေ့ရှိတဲ့ အီးယူ ဥရောပသမဂ္ဂ နိုင်ငံတွေကပါ အလားတူ လုပ်လာမယ်ဆိုရင် အခြေအနေက ပိုဆိုးလာနိုင်ပါတယ်။”

ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် ကြိုက်တတ်တဲ့ အနောက်နိုင်ငံက စားသုံးသူတွေ အတွက်ကတော့ သူတို့အစားအသောက်တွေထဲမှာပါတဲ့ ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်တွေက နဂိုမူလ ဘယ်ကလာသလဲဆိုတာ အသေအချာ မသိဘဲ ရှိနေကြဆဲပါ။

"လူအများစုက သူတို့စားနေတဲ့ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တွေ ဘယ်ကလာသလဲ ဆိုတာ မသိကြဘူးလို့ ထင်ပါတယ်။ ကျွန်မဆိုရင် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် အများကြီး သုံးပေမဲ့ လုံးဝမသိပါဘူး။ ကျွန်မအိမ်က ရှီကာဂိုမြို့က ဒဲဗန် အက်ဗန်းနျူး ဆိုတဲ့ အိန္ဒိယစျေးတန်းနဲ့ သိပ်မဝေးပါဘူး။ ကျွန်မက ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တွေကို အဲဒီက ဝယ်တာပါ။ အိန္ဒိယကလာတာလို့ ထင်ထားပေမဲ့ တစ်ခါမှ အသေအချာ စစ်မကြည့်မိပါဘူး။" လို့ အိန္ဒိယအစားအသောက်အကြောင်း အထူးပြုရေးသားတဲ့ စာရေးဆရာမ ကောလင်း တေလာ ဆန် က ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။

အဆုံးမှာတော့ အိန္ဒိယအစိုးရအနေနဲ့ အစားအသောက် လုံခြုံစိတ်ချမှုရှိရေး ချဉ်းကပ်ဆောင်ရွက်မှုကို အောက်ခြေကစလို့ လုံးဝ ပြောင်းလဲပစ်ဖို့ လိုတယ်လို့ ကျွမ်းကျင်သူတွေက ပြောပါတယ်။ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုကို ဦးစားပေးဆောင်ရွက်ဖို့နဲ့ သူတို့ထုတ်ကုန်တွေရဲ့ စစ်မှန်မှု ကာကွယ်ဖို့ အတွက် တင်းကျပ်တဲ့ စည်းမျဉ်းတွေ ချမှတ်ပြီး ရှင်းလင်းတိကျတဲ့ ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုတွေ လုပ်ရမှာ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။