Tsunami
Beth sy’n achosi tsunami?
Fel arfer, mae tsunami’n cael ei achosi gan ddaeargrynfeydd ar Pan fo dau blât tectonig yn symud tuag at ei gilydd. Caiff y gramen gefnforol ei gorfodi i suddo’n ôl i lawr i’r fantell, tra bydd y gramen gefnforol yn codi. Dyma lle ceir llosgfynyddoedd a daeargrynfeydd. sydd hefyd yn cael eu galw'n ffiniau plât cydgyfeiriol. Yma, mae plât cefnforol yn cael ei Pan fydd un plât cramennol yn cael ei wthio o dan y llall. i’r fantell o dan blât cyfandirol. Mae’r symudiad hwn yn achosi ffrithiant, sydd yn ei dro’n achosi i’r platiau gloi. Mae egni’n crynhoi, fel mewn sbring wedi’i gywasgu. Pan mae’r egni’n mynd yn fwy na’r ffrithiant, mae’r platiau’n neidio yn ôl i’w lle. Mae’r symudiad hwn yn hyrddio’r dŵr uwchben, gan achosi i don ffurfio. Gall y tonnau deithio’n bell iawn. Pan fydd y tonnau’n cyrraedd dŵr mwy bas, mae’r canlynol yn digwydd:
- mae’r dŵr bas yn arafu’r don
- mae uchder y tonnau’n cynyddu
- mae’r tonnau’n nes at ei gilydd
Arwydd bod tsunami yn dod yn nes at arfordir yw dŵr yn encilio. Ychydig ar ôl i hyn ddigwydd, mae’r tonnau’n cyrraedd y lan. Y pwynt isaf mewn ton. y don sy’n dilyn yw’r enciliad hwn mewn gwirionedd.
Image caption, Pan mae’r platiau’n symud yn sydyn mae dŵr yn cael ei ddadleoli yn yr uwchganolbwynt
1 of 3
Effeithiau tsunami
Y brif effaith yw llifogydd arfordirol. Gall grym tonnau mor fawr ddifrodi a dinistrio eiddo ar yr arfordir a rhoi bywydau mewn perygl.
