DNA ac etifeddiadGwneud croesiad genetig

Croesiadau monocroesryw

Gellir archwilio croesiadau genetig o gyfuniadau un genyn (etifeddiad monocroesryw) a’u dangos gan ddefnyddio sgwâr Punnett. Mae hwn yn dangos y cyfuniadau epil posibl a all gael eu cynhyrchu, ac yn caniatáu ichi gyfrifo tebygolrwydd y gwahanol gyfuniadau hyn.

Enghraifft un

Rheolir taldra planhigion pys gan un genyn sydd â dau alel – tal a byr.

Mae’r alel tal yn drechol ac yn cael ei ddangos fel T.

Mae’r alel byr yn enciliol ac yn cael ei ddangos fel t.

Cwblha'r sgwâr Punnett hwn i ddangos cyfuniadau alelau posibl yr epil a gynhyrchir pan gaiff dau blanhigyn pys eu bridio.

Mae’r rhiant-blanhigyn benywaidd yn dal – TT.

Mae’r rhiant-blanhigyn gwrywaidd yn fyr – tt.

Os nodi di'r cyfuniadau ym mhob blwch, fe weli di mai’r un cyfuniad alelau sydd i bob epil posibl – Tt. Mae hyn yn golygu y bydd pob epil yn yr F1 (y genhedlaeth gyntaf) yn dal.

Os digwydd hunan-ffrwythloni, caiff paill un blodyn ei drosglwyddo i stigma’r un blodyn. Pan ddigwydd hyn, dywedir bod y blodyn yn hunan-beillio, sy’n golygu bod y genoteip F1 yn croesi â’i hun.

Enghraifft dau

Yn y croesiad genetig hwn, mae’r alelau benywaidd yn Dd a’r alelau gwrywaidd yn dd. Gelwir y croesiad yma’n ol-groesiad.

Mae gan hanner yr epil posibl gyfuniad alelau Dd, ac mae gan yr hanner arall gyfuniad alelau dd.

Cyfuniadau un genyn yw’r enghreifftiau hyn, ond cofia fod y rhan fwyaf o ffenoteipiau wedi’u rheoli gan enynnau lluosog.

Sut i ddefnyddio tebygolrwydd a chymarebau syml

Gelli di fynegi canlyniad croesiad genetig drwy ddefnyddio tebygolrwydd neu gymarebau.

Enghraifft tri

Tebygolrwydd

Cymhareb

Cymhareb Aa i aa yw 1:1.

Mae’n bwysig cofio mai ar hap y crëir y cyfuniadau alelau yn ystod proses ffrwythloni, a dyna pam y defnyddir tebygolrwydd, gan nad oes sicrwydd o ddim. Felly, mae pob un o’r pedwar cyfuniad epil posibl yr un mor debygol o ddigwydd yn ystod pob digwyddiad ffrwythloni.