Ffyrdd o ddefnyddio polymerau
Mae gan wahanol polymerMoleciwl mawr sy’n cael ei ffurfio o nifer o foleciwlau llai'r unfath. Monomerau ydy'r enw ar y rhain. wahanol briodweddau, felly rydyn ni’n eu defnyddio nhw mewn gwahanol ffyrdd. Mae’r tabl yn rhoi rhai enghreifftiau:
| Polymer | Sut rydyn ni’n ei ddefnyddio | Priodwedd y polymer |
| Poly(ethen) | Bagiau plastig | Dwysedd isel, gwrth-ddŵr |
| Poly(propen) | Rhaffau | Cryf, lliwgar |
| Poly(tetrafflworoethen) – PTFE | Gorchuddio pedyll ffrio | Gwrthlud |
| Poly(cloroethen) – PVC | Pibellau dŵr | Dwysedd isel, ddim yn cyrydu |
| Polymer | Poly(ethen) |
|---|---|
| Sut rydyn ni’n ei ddefnyddio | Bagiau plastig |
| Priodwedd y polymer | Dwysedd isel, gwrth-ddŵr |
| Polymer | Poly(propen) |
|---|---|
| Sut rydyn ni’n ei ddefnyddio | Rhaffau |
| Priodwedd y polymer | Cryf, lliwgar |
| Polymer | Poly(tetrafflworoethen) – PTFE |
|---|---|
| Sut rydyn ni’n ei ddefnyddio | Gorchuddio pedyll ffrio |
| Priodwedd y polymer | Gwrthlud |
| Polymer | Poly(cloroethen) – PVC |
|---|---|
| Sut rydyn ni’n ei ddefnyddio | Pibellau dŵr |
| Priodwedd y polymer | Dwysedd isel, ddim yn cyrydu |
Mae priodweddau polymerau’n dibynnu ar y cemegion sydd ynddyn nhw ac yr amodau sy’n cael eu defnyddio wrth eu gwneud nhw.
Er enghraifft, mae dau brif fath o boly(ethen) – LDPE, sef poly(ethen) dwysedd isel, a HDPE, sef poly(ethen) dwysedd uchel. Mae LDPE yn wannach na HDPE ac mae’n meddalu ar dymheredd is.
Mae polymerau modern yn ddefnyddiol iawn. Er enghraifft, gallwn ni eu defnyddio nhw ar gyfer:
- defnyddiau pecynnu newydd
- gorchuddion gwrth-ddŵr i ffabrigau (er enghraifft, dillad awyr agored)
- llenwadau dannedd
- gorchuddion briwiau
- hydrogeliau (er enghraifft, ar gyfer lensiau cyffwrdd meddal a leinin clytiau/cewynnau tafladwy)
- defnyddiau clyfar (er enghraifft, polymerau sy’n cofio siâp ar gyfer defnydd pecynnu lapio poeth)
Mae’r tabl hwn yn crynhoi rhai o fanteision defnyddio polymerau dros ddefnyddiau traddodiadol.
| Gwrthrych | Defnydd traddodiadol | Polymer rydyn ni’n ei ddefnyddio | Mantais |
| Cafnau | Haearn | PVC | Ddim yn cyrydu, dwysedd isel |
| Bagiau siopa | Papur | Poly(ethen) | Gwrth-ddŵr, cryf |
| Cwpanau yfed | Gwydr/tsieni | Polystyren | Ddim yn torri, ynysydd gwres |
| Gwrthrych | Cafnau |
|---|---|
| Defnydd traddodiadol | Haearn |
| Polymer rydyn ni’n ei ddefnyddio | PVC |
| Mantais | Ddim yn cyrydu, dwysedd isel |
| Gwrthrych | Bagiau siopa |
|---|---|
| Defnydd traddodiadol | Papur |
| Polymer rydyn ni’n ei ddefnyddio | Poly(ethen) |
| Mantais | Gwrth-ddŵr, cryf |
| Gwrthrych | Cwpanau yfed |
|---|---|
| Defnydd traddodiadol | Gwydr/tsieni |
| Polymer rydyn ni’n ei ddefnyddio | Polystyren |
| Mantais | Ddim yn torri, ynysydd gwres |
Problemau amgylcheddol â pholymerau
Mae’r rhan fwyaf o bolymerau’n anadweithiol iawn ac yn anfiodiraddadwy, hynny yw, dydyn nhw ddim yn pydru oherwydd dydy microbau ddim yn gallu eu dadelfennu nhw.
Os ydyn ni’n rhoi polymerau gyda gwastraff cartref normal, maen nhw’n cael eu claddu mewn safle tirlenwi, a byddan nhw’n aros yno am gannoedd o flynyddoedd.
Dydy llosgi plastigion fel tanwydd ddim yn syniad da chwaith, gan fod hyn yn rhyddhau carbon deuocsid (sy’n cyfrannu at yr effaith tŷ gwydr) yn ogystal ag amryw o nwyon gwenwynig.
I ddatrys y broblem hon, gallwn ni ailgylchu’r rhan fwyaf o blastigion. Mae nifer o fuddion i ailgylchu plastigion.
- Llai o blastig yn mynd i safleoedd tirlenwi, sy’n lleihau llygredd ac yn gwneud i safleoedd tirlenwi presennol bara’n hirach.
- Angen llai o olew crai i gynhyrchu plastigion newydd. Mae hyn yn cynilo olew crai, adnodd cyfyngedig fydd yn dod i ben yn y pen draw.
- Mae angen llai o egni i ailgylchu plastig nag i wneud plastig newydd. Mae hyn yn golygu costau is a llai o allyriadau nwyon tŷ gwydr.
