Người dân không chịu mua sắm, Trung Quốc trông chờ ngành dịch vụ

Trung Quốc đang lên kế hoạch triển khai các biện pháp mới nhằm kích cầu mảng dịch vụ, với kỳ vọng rằng các lĩnh vực như chăm sóc người cao tuổi, y tế và giải trí có thể bù đắp cho sự sụt giảm nhu cầu hàng hóa, theo Reuters.

Tuy nhiên, giới phân tích nhận định rằng thành công của kế hoạch này xoay quanh điểm nghẽn là phải nâng cao thu nhập hộ gia đình và phúc lợi xã hội.

Bắc Kinh coi các dịch vụ thâm dụng lao động là chìa khóa để tái định hướng nền kinh tế sang mô hình lấy tiêu dùng làm trọng tâm, trong nỗ lực thoát khỏi sự lệ thuộc cố hữu vào các khoản đầu tư quy mô lớn và xuất khẩu.

Giới chức trách nhiều khả năng sẽ tung ra các biện pháp ưu đãi, khơi thông rào cản thị trường và đổ vốn vào các lĩnh vực tăng trưởng cao nhằm khỏa lấp lỗ hổng cung ứng.

Tuy nhiên, các chuyên gia và cố vấn chính sách nhấn mạnh rằng những cải cách sâu rộng hơn nhằm nâng cao mức thu nhập và củng cố lưới an sinh xã hội mới là yếu tố sống còn.

Trái ngược với lĩnh vực sản xuất, nơi thường xuyên rơi vào tình trạng cung vượt cầu, ngành dịch vụ lại đối mặt với sự thiếu hụt kinh niên do chưa được phát triển đúng tầm và hệ quả từ nhiều năm lệch pha chính sách khi quá ưu ái các nhà máy.

"Các nhà hoạch định chính sách đang đặt trọng tâm lớn hơn vào tiêu dùng dịch vụ bởi tiềm năng khổng lồ," một cố vấn chính sách ẩn danh chia sẻ.

"Tuy nhiên, việc mở rộng quy mô ngành này sẽ là một lộ trình từ từ từng bước một, vận hành song hành cùng tốc độ chuyển đổi của cả nền kinh tế."

Giới lãnh đạo Trung Quốc đã cam kết sẽ nâng cao "đáng kể" tỷ trọng tiêu dùng hộ gia đình trong nền kinh tế trong 5 năm tới.

Đa số các cố vấn chính sách tin rằng Trung Quốc nên đưa tỷ lệ này lên mức 45% vào năm 2030, so với mức xấp xỉ 40% như hiện nay.

Các nhà lãnh đạo cũng khẳng định sẽ "đầu tư vào con người" thông qua việc đẩy mạnh chi tiêu cho giáo dục, y tế và an sinh xã hội - một tín hiệu cho thấy sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn đối với các gia đình, đồng thời là đòn bẩy nhằm nâng cao sức mua của người dân.

Hiện nay, các hộ gia đình Trung Quốc đang đổ tiền nhiều hơn vào mảng dịch vụ, từ chăm sóc người cao tuổi đến du lịch và giải trí, trong bối cảnh nhu cầu đối với các mặt hàng giá trị cao đang chạm ngưỡng bão hòa.

Phần lớn các gia đình dường như đã sắm sửa đủ đầy hàng hóa và GDP bình quân đầu người đang tiến sát mốc 14.000 USD. Sự chuyển dịch này nhấn mạnh bước đi của Trung Quốc hướng tới mô hình tiêu dùng lấy dịch vụ làm trọng tâm.

"Bản chất của việc tái cân bằng nằm ở tương quan tầm quan trọng giữa tiêu dùng và đầu tư trong nền kinh tế, chứ không hẳn là việc tiêu dùng đó dưới hình thức hàng hóa hay dịch vụ," ông Fred Neumann, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực châu Á tại HSBC, nhận định.

"Tuy nhiên, khi thu nhập tăng cùng đà phát triển kinh tế và dân số già đi, nhu cầu dịch vụ tất yếu sẽ tăng trưởng nhanh hơn hàng hóa."

Năm ngoái, kinh tế Trung Quốc tăng trưởng 5%, hoàn thành mục tiêu của chính phủ bằng cách chiếm lĩnh thị phần kỷ lục trong nhu cầu hàng hóa toàn cầu để bù đắp cho tiêu dùng nội địa yếu ớt. Chiến lược này đã giúp vô hiệu hóa tác động từ các lệnh áp thuế của Mỹ.

Dẫu vậy, những con số thống kê vẫn cho thấy sự khập khiễng: Doanh số bán lẻ hàng hóa chỉ tăng trưởng 0,9% vào tháng 12, mức thấp nhất kể từ tháng 12/2022, trong khi sản lượng công nghiệp tăng tới 5,2%.

Ngược lại, doanh số dịch vụ tăng 5,5% trong năm 2025, vượt xa mức tăng trưởng 3,7% của hàng hóa. Chi tiêu dịch vụ bình quân đầu người đã chạm mốc 46,1% tổng chi tiêu vào năm 2025, tăng đáng kể so với mức 40,3% vào năm 2014.

Hiện tại, tiêu dùng hộ gia đình của Trung Quốc vẫn thấp hơn khoảng 20 điểm phần trăm GDP so với mức trung bình toàn cầu, trong khi tỷ trọng đầu tư lại cao hơn khoảng 20 điểm. Trung Quốc vẫn đang gánh vác khoảng 30% sản lượng sản xuất của toàn thế giới, tỉ trọng lớn nhất mà một quốc gia từng nắm giữ.

"Việc thúc đẩy tỷ lệ tiêu dùng hộ gia đình là hoàn toàn khả thi, nhưng điều đó còn tùy thuộc vào mức độ quyết tâm chính trị," ông Lynn Song, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực Đại Trung Quốc tại ING, nhận định.

Ông Zhuo Guowen, Chủ tịch Renren Health Group, một doanh nghiệp tư nhân tại tỉnh Sơn Đông, miền đông Trung Quốc, cho hay công ty mình đang khai thác nhu cầu đang tăng cao trong các lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi, đào tạo thể thao cho thanh thiếu niên và dịch vụ sức khỏe tâm thần.

"Chính phủ đang hỗ trợ lĩnh vực dịch vụ," ông Zhuo phát biểu trong một cuộc phỏng vấn. "Đây là điều chắc chắn, và với tư cách là những doanh nghiệp, chúng tôi phải tháp tùng theo chiến lược quốc gia."

Tái cân bằng từng bước

Các cố vấn chính sách và nhà phân tích cho biết chính phủ Trung Quốc đang xem xét các kế hoạch nhằm mở rộng phạm vi trợ cấp tiêu dùng, không chỉ dừng lại ở hàng hóa mà còn bao quát các dịch vụ như chăm sóc người cao tuổi, ăn uống, giải trí và du lịch.

Gói hỗ trợ tài khóa sẽ bao gồm trợ cấp cho người cao tuổi, giảm lãi suất cho các đơn vị cung cấp dịch vụ như viện dưỡng lão, và phát phiếu chiết khấu cho dịch vụ chăm sóc người già tại nhà.

Giới chức trách cũng đang xem xét việc kéo dài các kỳ nghỉ có hưởng lương để kích cầu chi tiêu, đồng thời nới lỏng các hạn chế đối với các hoạt động giải trí cao cấp như du lịch du thuyền, đồng thời vẫn tiếp tục xây dựng các cơ sở hạ tầng liên quan.

Các nhà đầu tư đang theo dõi sát sao việc Bắc Kinh sẽ dành bao nhiêu nguồn lực tài khóa cho các dịch vụ công trong năm nay và liệu các cải cách về thu nhập và phúc lợi có được triển khai theo sau hay không. Tuy nhiên, bất kỳ sự chuyển dịch nào cũng sẽ diễn ra chậm chạp do giới chức vẫn tiếp tục ưu tiên cho ngành sản xuất.

"Theo quan điểm của tôi, rất nhiều nhà hoạch định chính sách, bao gồm cả chính quyền địa phương, vẫn còn tư tưởng thiên vị ngành sản xuất," Louis Kuijs, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực châu Á tại S&P Global Ratings, bình luận.

"Một phần là bởi họ dễ dàng thu thuế từ các hoạt động sản xuất hơn."

Trung Quốc chỉ có thể cắt giảm dần dần các gói kích thích tập trung vào hàng hóa để tránh tình trạng sụt giảm doanh số đột ngột.

Vào tháng 12/2025, Trung Quốc đã giải ngân 62,5 tỷ nhân dân tệ (8,96 tỷ đô la Mỹ) từ nguồn vốn trái phiếu kho bạc đặc biệt để hỗ trợ chương trình đổi cũ lấy mới năm 2026 cho các thiết bị gia dụng và xe năng lượng mới.

Trong khi đó, Goldman Sachs dự báo tổng mức trợ cấp đổi cũ lấy mới năm 2026 sẽ giảm xuống còn khoảng 250 tỷ nhân dân tệ so với mức 300 tỷ nhân dân tệ của năm 2025.

Thách thức phải bắt kịp

Ngân hàng Trung ương Trung Quốc, cơ quan vào năm ngoái đã triển khai gói cho vay tái cấp vốn trị giá 500 tỷ nhân dân tệ để hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi và tiêu dùng dịch vụ, đã đưa ra cảnh báo rằng sự thiếu hụt nguồn cung vẫn là vấn đề lớn nhất của lĩnh vực này.

Công ty Chứng khoán Shenwan Hongyuan ước tính mức thiếu hụt đầu tư vào dịch vụ của Trung Quốc lên tới 3.300 tỷ nhân dân tệ, khiến nước này tụt hậu so với các nền kinh tế có cùng mức thu nhập.

Với tỷ lệ chỉ 30 giường chăm sóc trên 1.000 người cao tuổi, thấp hơn nhiều so với mức độ tại nhiều nền kinh tế tiên tiến, tình trạng khan hiếm của Trung Quốc gay gắt đến mức những người như bà Lily Yang đã phải đầu tư 2 triệu nhân dân tệ vào các gói bảo hiểm liên kết để giữ một chỗ tại Dajia - cơ sở dưỡng lão cao cấp 500 giường tại Bắc Kinh vốn đã gần đầy công suất.

"Bây giờ tôi thấy an tâm rồi. Tôi không muốn trở thành gánh nặng cho đứa con trai duy nhất khi về già," bà Yang, 56 tuổi, một cựu quản lý ngân hàng vừa nghỉ hưu năm ngoái, giãi bày.

Bà thuộc về một thế hệ chịu ảnh hưởng do quy mô gia đình nhỏ và các chuẩn mực báo hiếu cha mẹ đang dần mai một, khiến họ ngày càng cởi mở hơn với việc chăm sóc tại các cơ sở dưỡng lão.

Dù vậy, dưỡng già tại nhà vẫn là lựa chọn duy nhất cho hầu hết những người nghỉ hưu với khoản tiền hưu ít ỏi.

Một cư dân Bắc Kinh 68 tuổi, người chỉ tiết lộ họ là Feng, nói rằng bà và chồng nhận được 10.000 nhân dân tệ mỗi tháng và hy vọng chính phủ có thể xây dựng thêm nhiều viện dưỡng lão với mức giá phải chăng.

"Chúng tôi không đủ khả năng để chuyển vào viện dưỡng lão vì đơn giản là không thực tế," bà nói.