Россия Украина маданиятини ҳам яксон қилмоқчими?

2022 йил 7 май куни оқшом маҳали 18 асрда яшаган украин шоири ва файласуфи Григорий Сковороданинг уй музейига рус ракетаси келиб тушди.

"Том бутунлай қулаган, деворлари ёниб кетган, фақат Сковорода ҳайкали сақланиб қолган", дейди Украина шимоли-шарқидаги Харков вилоятидаги музей директори ўринбосари Настя Ишченко.

ЮНEСКО маълумотларига кўра, бу музей 2022 йил 24 февралда кенг кўламли босқин бошланганидан бери Украинада зарар кўрган 432 маданий ёдгорликдан биридир.

Уларнинг маданиятининг кўп қисмини йўқ қилиш нафақат украиналикларни Совет ҳокимияти остида ўнлаб йиллар давомида руслар ҳукмронлик қилган маданий макондан узоқлаштирди.

Шунингдек, у ўз маданиятига интилишни кучайтирди, бу жараённи кундалик газеталардан бири "Украина маданий портлаши" деб таърифлади.

Жами 139 та диний обида, 214 та тарихий ёки бадиий аҳамиятга эга бино, 31 та музей, 32 та ёдгорлик, 15 та кутубхона ва битта архив зарар кўрган.

Григорий Сковорода музейи раҳбарияти унга ҳужум эҳтимолини билар эди ва ундаги қимматли ашёларнинг аксарияти хавфсизроқ жойга эвакуация қилинганди.

Музейда ва унинг атрофида ҳеч қандай ҳарбий обьект йўқ эди.

Россия томонидан босиб олинган ҳудудлардаги Украина музейлари бутунлай бошқача муаммога дуч келмоқда. Россия қўшинлари томонидан талон-тарож қилишнинг тўлиқ кўлами жанубий Херсон шаҳрини босиб олишнинг сўнгги кунларида маълум бўлди.

Бутун юк машиналари санъат асарлари ва тарихий ашёларни руслар "хавфсизлик" баҳонасида олиб кетишган.

Херсон санъат музейи Украинанинг яна бир босиб олинган ҳудуди Қримга олиб кетилган 120 та санъат асарини аниқлаганини маълум қилди. Аммо музей йўқотган экспонатларнинг умумий сони 10 000 дан ортиқ.

Украинанинг босиб олинган ҳудудларидаги айрим музейларда руслар тарғибот мақсадида экспонатларни олиб ташлади. Мисол учун, Бердянскдаги Украинанинг замонавий тарихига бағишланган кўргазма "махсус ҳарбий операция"ни тараннум этувчи кўргазма алмаштирилди.

Ўтган йил май ойида Харковдаги деярли барча Украина китоб нашриётлари фойдаланадиган "Фактор Друк" босмахонаси йўқ қилиниши билан замонавий Украина маданиятининг яна бир жиҳатига ҳужум қилинди.

Етти кишининг ўлимига сабаб бўлган ва 50 000 китобни йўқ қилган Фактор Друкка ҳужум атай уюштирилган деб ҳисобланса ҳам, барча маданий бинолар атай нишонга олинмаган.

Айрим бинолар ҳужум нишони бўлган бошқа биноларга яқинлиги ёки уларни Украина расмийлари ёки аскарлари фойдаланишига яроқсиз қилиш учун ҳужумга учраган.

Бир нашриёт "Фактор Друк"даги китобларнинг йўқ қилинишини жамиятда руҳий ҳолатнинг пасайишига олиб келди, деб таърифлади. Украинадаги кўплаб маданий обидаларнинг йўқ бўлиб кетиши унинг ижтимоий тартиботига таҳдид солди.

Улар уруш пайтида жамиятларнинг жипслиги ва мустаҳкамлиги учун жуда муҳим, дейди ЮНEСКОнинг Украинадаги ваколатхонаси раҳбари Киара Деззи Бардески.

"Мен жамиятларга ҳақиқатан ҳам маданият ва ўз маданий марказлари кераклигини кўрдим. Улар бунинг жамият учун аҳамиятини тан олишади. Маданият жароҳатни даволаш учун жуда муҳим", дейди у Би-би-сига.

Украина маданият вазири вазифасини бажарувчи Ростислав Карандеевнинг фикрича, Россия қасддан мамлакатнинг маънавий ва тарихий намуналарини нишонга олмоқда: "Нафақат ҳарбий нишонлар ва муҳим инфратузилмани, балки украиналикларга ўз шахсияти ва давлатчилиги ҳақида гапиришга имкон берадиган ҳамма нарсани".

Бу сиёсат доирасида рус қўшинлари босиб олинган ҳудудлардаги мактаб ва кутубхоналардан Украина китобларини тортиб олмоқда ва йўқ қилмоқда, дейди у Би-би-сига.

Бироқ, Сковорода музейи ходими Настя Ишченконинг фикрича, украиналиклар ҳам Россия босқини таҳдиди остида бўлган нарсаларни кўпроқ қадрлай бошладилар.

"Биз тажовуз ёки ғазаб атрофида эмас, балки ҳар биримиз келажак авлодларга мерос қолдирадиган маданий қадриятлар атрофида бирлашамиз. Бу бизга ёруғлик беради."

"День" газетаси гуруҳлар, ижрочилар ва ёзувчилар қандай пайдо бўлаётгани, янги спектакллар премьераси ва театрлар қандай тўлиб кетаётганини тасвирлади.

Украинадан келган кўплаб кўнгиллилар нафақат ҳаётий озиқ-овқат, кийим-кечак ва дори-дармонлар, балки мусиқа асбоблари билан ҳам таъминлайдилар.

"Болалар айтишича, мусиқа уларга ҳиссий жиҳатдан ёрдам берган, у уларни бомба ва сиреналарни эшитмайдиган жойга олиб борган. У уларга кўп ёрдам беради", дейди британиялик мусиқачи Ирина Гоулд Би-би-сининг Ukrainecast подкастига.

"Бу улар учун энг яхши малҳам, шунчаки воқеликдан қочиб, гўзаллик ва бахт дунёсида яшаш."

https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002