Путин ўз танқидчиларини дунёнинг исталган давлатида нишонга олмоқда

Дмитрий Гудков ўтган ёзда Лондоннинг Лутон аэропортига етиб келганида икки нафар фуқаролик кийимидаги британиялик полициячи уни кутиб турган эди. Европа Иттифоқи давлатларидан бирида қувғинда яшаётган россиялик мухолифатчи дўстининг туғилган куни учун Буюк Британияга келаётган эди.

"Самолётдан тушганимдан улар мени кутиб туришган экан, - дейди Дмитрий. - Бунақаси илгари бўлмаган."

Аммо полиция уни ҳибсга олмади, аксинча, уни хавфдан огоҳлантиришди.

"Улар менга хавф остида бўлганлар рўйхатида эканлигимни айтишди. Қаерда қолмоқчилигим ва қайси телефондан фойдаланишимни сўрашди".

Дмитрий Гудков Украинадаги урушга қарши кураш бўйича ҳаракатларни мувофиқлаштирувчи ташкилот - "Урушга қарши қўмита" ҳаммуассисидир. У Россияда Россия армияси ҳақида "сохта хабар тарқатганлик" учун қидирувга берилган.

Россиянинг 2022 йилда Украинага кенг миқёсли босқини бошланиши ортидан мамлакатда мухолифларга қарши кенг қамровли репрессиялар кучайди. Деярли барча фаоллар ва мустақил журналистлар мамлакатни тарк этган.

Ҳозир Европада яшовчи бир қатор Кремль танқидчиларининг Би-би-сига айтишича, Россия хориждаги рақибларини бостириш, таҳдид қилиш ва таъқиб қилишни кучайтирмоқда. Баъзилар ўз ҳикояларини оммага айтишни хоҳламади. Россиянинг Лондондаги элчихонаси эса изоҳ сўровига жавоб бермади.

"Улар одамларни деярли ҳар ерда овлай олади."

Россия хавфсизлик хизматларини ўрганувчи таҳлилчи Марк Галеотти Россиянинг хориждаги «душманлари»га қарши кампания кучаяётганини тасдиқлайди. "Менимча, бу Кремлнинг ваҳимаси кучайиб бораётганини акс эттиради", дейди у.

Мамлакатда барча норозиликларни бостиргач, Россия ўз эътиборини Ғарбдан бошпана топган рақибларига қаратди. Россиянинг собиқ президенти, ҳозирда Россия Хавфсизлик Кенгаши раҳбари ўринбосари Дмитрий Медведев уларни "душман тарафига ўтган ва ўз ватанлари йўқ бўлишини истайдиган хоинлар" деб атаган.

Британия полицияси Кремлга қарши яна бир фаолни ҳам чақиртирди. "Улар менинг ва оиламнинг хавфсизлигини муҳокама қилишлари кераклигини айтишди", дейди менга Ксения Максимова.

Лондондаги Россия Демократик Жамияти асосчисининг айтишича, полиция унга рус агентлари эркинроқ фаолият юритадиган айрим мамлакатларга бормасликни маслаҳат берган.

"[Кремль] «душманлар»га қарши кампанияни кучайтирмоқда, бу ҳақиқат, - дейди у. - Улар винтларни маҳкамлаяпти."

У ва унинг ҳамкасблари киберҳужумлар кучайиб бораётганини ва гуруҳга интернет орқали киришга уринишларни пайқашди.

Британиянинг терроризмга қарши кураш полицияси вакили Би-би-сига берган баёнотида шундай дейди: "Биз бир мунча вақтдан бери давлатлардан келадиган таҳдидларга қарши курашиш бўйича ишимиз доирасида ортиб бораётган талаб ҳақида очиқ гапириб келмоқдамиз... Биз душман давлатлар фаолиятига қарши курашиш учун ажратилган ресурсларни фаол оширмоқдамиз."

Декабрь ойида Буюк Британияда янги қонун кучга кирди, полицияга Россия каби душман давлатлар таҳдидларига қарши курашиш учун кўпроқ ваколатлар берилди.

"Паразит тинч ухлай олмайди..." - ўтган йили суриштирувчи журналист Алеся Мароховская олган хабарлардан бири шундай эди.

Дўқ-пўписалар Прагадаги у яшаган кўча номи билан бирга келган. "Мен уларнинг ишини қийинлаштириш учун кўчиб юримман", дейди Алеся.

"Биз бу мени кўчада таниб қолган путинпараст чех йигити бўлиши мумкин деб ўйлагандик."

Аммо кейин хабарлар янада даҳшатли бўлиб кетди - уни «ифлос» деб атаган ва хириллайдиган ити қаерда юришигача билишини айтган.

Алесянинг ити юрганда чиндан ҳам хириллайди. Бу ҳақда у Чехия полициясига хабар берган.

Кейинчалик Алеся конференция учун Швецияга учиб кетиши керак эди. Кейин янада аниқроқ таҳдидлар келди: унинг парвози тафсилотлари, ўриндиқ рақами ва у бронь қилган меҳмонхонани ҳам билишар экан. "Уларнинг ҳужжатларга кириши юқори даражада аниқ эди, - дейди Алеся. - Бу Россия давлатининг ҳаракатига ўхшайди."

Бир неча йил муқаддам Россия ҳукумати Алесяни Россиянинг мустақил iStories янгиликлар сайтида ишлагани учун "хорижий агент" деб эълон қилганди.

"Россияни тарк этиб, Прагага келганимда, хавфсиз бўламан деб хаёл қилгандим, - дейди Алеся. - Энди мен [Россия разведка хизматлари] Европанинг деярли ҳамма жойида одам овлай олишини тушунаман. Қўрқмайман деб айта олмайман."

Лекин нега энди шундай бўляпти? Мутахассислар фикрича, Россия хавфсизлик хизматлари бир мунча тартибсизликлардан сўнг хориждаги операцияларни кучайтира бошлаган. Дипломатик ниқоб остида ишлаётган разведка агентлари эканлиги тахмин қилинган юзлаб россиялик дипломатлар Украинага уруш бошланиши ортидан Ғарб давлатларидан чиқариб юборилди.

"2022 йилдан кейин бетартиблик даври бўлди", дейди разведка хизматлари ҳақида ёзувчи россиялик журналист Андрей Солдатов. "2023 йилда агентликлар қайта гуруҳланди ва ўзларига янги мақсад топди. Ресурс топишди ва босимни кучайтира бошладилар".

Марк Галеоттининг айтишича, расмийлар ўз ифлос ишларини бажариш учун тобора кўпроқ ишончли шахсларга - жиноий гуруҳларга мурожаат қилмоқдалар: "Агар сиз кимдир калтакланиши ёки ҳатто ўлдирилишини истасангиз, улар билан боғланиш анча осон", дейди жаноб Галеотти. У кўп йиллар давомида Россия давлати ва уюшган жиноятчилик ўртасидаги алоқаларни ўрганади.

Польша ҳукумати таниқли фаол ва марҳум Алексей Навальнийнинг сафдоши Леонид Волков иши бўйича айнан шундай бўлди, деб ҳисоблайди. Тўрт ой олдин унга Литвада болға билан шафқатсизларча ҳужум қилишган, аммо у тирик қолган.

Польша бош вазири Доналд Тускнинг айтишича, Россия разведкасига ишлайдиган бир беларуслик икки польшалик футбол безорисига ҳужум уюштириш учун пул берган. Учаласи ҳам ҳибсга олинган.

"Мақсад - қўрқитиш, - дейди Марк Галеотти. - Бошингизни эгиб юрганингиз маъқул деган фикрни уқтириш. Бу [Кремлга] ҳар қандай изчил сиёсий мухолифат пайдо бўлишини тўхтатишнинг бир усули.

Россия расмийлари ҳам хориждаги мухолифларининг кундалик ҳаётини имкон қадар қийинлаштиришга ҳаракат қилмоқда.

21 ёшли фаол Олеся Кривцова ижтимоий тармоқлардаги урушга қарши постлари учун ҳибсга олиниб, қамоқ жазоси билан таҳдид қилингач, Россиядан қочди. У ҳозир Норвегияда яшайди, лекин яқинда унинг Россия паспорти бекор қилинганини аниқлади, яъни у саёҳат ҳужжатлари учун ариза топшира олмайди.

"Менимча, бу репрессиянинг янги усули, - дейди Олеся. - Улар қандай қилиб кўпроқ иш қилиш, қандай қилиб уларга кўпроқ босим ўтказишимиз мумкин деб ўйлашади"

Хорижда яшовчи яна бир қанча фаолларнинг ҳам паспортлари огоҳлантиришсиз олиб қўйилган. Россияда уларга қарши жиноят иши қўзғатилган - ҳақиқий паспортсиз улар ўз мамлакатида адвокат ёллай олмайди ёки тўловларни амалга ошира олмайди. Бу муаммони ҳал қилишнинг ягона йўли - Россияга қайтиш.

Олеся учун қайтиш қамалик дегани. Ҳозир у қочқинлар учун Норвегиянинг вақтинчалик гувоҳномасини олиш учун ариза топширди.

"Россияда ҳозир менинг битта ҳуқуқим бор - қамоққа тушиш ҳуқуқи. Паспортим бекор қилинди. Бу уларнинг шафқатсизлиги моҳиятини кўрсатади", дейди фаол ёш.

"Улар аллақачон менинг ва оиламнинг ҳаётини бутунлай барбод қилишди... Улар ҳеч қачон тўхтамайди."

Telegram kanalimiz: https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002