Туркия: Зилзила янги қурилган уйларни нега тутдек тўкди? Янгиликлар Дунё Turkiya

Қурилиш стандартларига етарлича амал қилинмаганидан охирги зилзилага кўплаб бинолар дош бера олмагани сабабли Туркияда одамларнинг норозилиги кучаймоқда.

Би би си охирги фожиада қулаган янги қурилган кўп қаватли уйларни ўрганди.

Малатядаги бир бино ўтган йили битказилган. Ижтимоий тармоқларда тарқалган реклама скриншотида у "зилзилага бардошлилик бўйича энг охирги талабларга тўла мувофиқ қурилган"и ёзилган.

Унда ёзилишича, қурилишда ишлатилган материаллар ва технология "олий сифат"дадир.

Бу рекламани ҳозир топиб бўлмайди, аммо одамларда унинг скриншоти бор экан. Ўшаларни интернетга жойлашган. Реклама матни компания вебсайтидаги услубга ҳам мос келади.

Искандарун порт шаҳридаги яна бир янги қурилган турар-жой биноси жиддий шикастланган.

Бинони қурувчи компания у 2019 йилда қуриб битказилганини кўрсатувчи расмни эълон қилган эди.

Би би си қулаган бинонинг сурати компания томонидан олинган маҳалланинг реклама суратидаги жойлашувга мос келишини тасдиқлади.

Алоқадор мавзулар:

2019 йилда Антакяда очилган яна бир бинони Би-би-си тасдиқлаган суратда кўриш мумкин.

Биз 2019 йил ноябрь ойида турар-жой мажмуасининг очилиш маросими тасвирланган видеони топдик, унда қурилиш компанияси эгаси шундай дейди: "Гучлу Баҳче Сити" лойиҳаси жойлашуви ва қурилиш сифати жиҳатидан бошқалардан фарқ қилади".

Зилзилалар кучли бўлса да, мутахассисларнинг айтишича, тўғри қурилган бинолар барибир тик туриши керак эди.

"Ушбу зилзиланинг максимал кучи катта эди, лекин яхши қурилган биноларни вайрон қилиш учун етарли даражада кучли эмасди", дейди Лондон Университет коллежининг фавқулодда вазиятларни режалаштириш ва бошқариш профессори Дэвид Александр.

"Кўп жойларда силкиниш максимал даражадан паст эди, шунинг учун биз қулаган минглаб биноларнинг деярли барчаси зилзила бўйича қурилиш стандартларига жавоб бермайди деган хулосага келишимиз мумкин."

Қурилиш қоидаларига риоя қилмаслик

Аввалги офатлардан кейин, асосан, 2018 йилда қурилиш меъёрлари кучайтирилган эди.

1999 йил шимоли-ғарбий Измит шаҳри атрофида содир бўлган ва 17 000 кишининг ҳаётига зомин бўлган зилзиладан кейин ҳам қаттиқроқ хавфсизлик стандартлари жорий қилинган.

Энг сўнгги қоидаларга кўра, зилзила кўп бўладиган ҳудудлардаги бинолар темир панжаралар билан мустаҳкамланган юқори сифатли бетондан қурилиши керак. Зилзила таъсирига самарали бардош бериш учун устунлар ва белбоғлар ҳам тўғри тақсимланиши керак.

Бироқ, бу қонунлар ёмон ижро этилди.

"Муаммонинг бир қисми шундаки, мавжуд биноларни қайта мослаштириш жуда кам, аммо янги биноларни қурилиш стандартларига мувофиқлаштириш ҳам рисоладагидек эмас", дейди профессор Александр.

Нега қонунлар бажарилиши бу қадар суст?

Ҳукумат маълум бир тўлов эвазига хавфсизлик сертификатларисиз қурилган бинолар учун даврий "қурилиш амнистиялари" чиқаради. Улар 1960 йиллардан бери чиқади (энг охиргиси 2018 йилда).

Танқидчилар кучли зилзила содир бўлган тақдирда бундай амнистиялар ҳалокатга олиб келиши ҳақида узоқ вақтдан бери огоҳлантириб келади.

Туркия жанубидаги зилзиладан жабр кўрган ҳудуддаги 75 мингтагача бино қурилиш амнистиясига тушган экан, дея хабар беради Истанбул Туркия муҳандислар ва архитекторлар палаталари иттифоқининг Шаҳарсозлик палатаси раҳбари Пелин Пинар Гиритлиўғли.

Охирги фалокатдан бир неча кун олдин турк ОАВлари яқинда қурилган бинолар учун қўшимча амнистияни назарда тутувчи янги қонун лойиҳаси парламентда маъқулланиши кутилаётгани ҳақида хабар берган эди.

Жорий йил бошида геолог Жалол Шенгўр сеисмик фаол ҳудуддаги мамлакатда бундай қурилиш амнистияларини жорий этиш «жиноят»га тенг эканлигини айтганди.

2020 йил ғарбий Измир вилоятида содир бўлган ҳалокатли зилзиладан сўнг Би би си Турк аниқлашича, Измирдаги 672 минг бинога амнистия берилган экан.

Худди шу хабарда Атроф-муҳит ва шаҳарсозлик вазирлиги 2018 йилда Туркиядаги биноларнинг 50% дан ортиғи, яъни қарийб 13 миллион бино қоидаларни бузган ҳолда қурилганини таъкидлади.

Охирги зилзилалардан сўнг Туркиядаги қурилиш стандартлари бўйича изоҳ олиш учун Атроф-муҳит ва шаҳарсозлик вазирлиги билан боғландик, "Бизнинг назоратда қурилган битта ҳам бино қулагани йўқ. Зарар кўламини аниқлаш ишлари жадал давом этмоқда".

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.