Украина уруши: Путинни кетказиш учун бирор иш қилинмоқдами? Саволларингизга жавоб олинг Ukraina Rossiya

7 июнь куни Россия Украинага бостириб кирганига 104 кун бўлди ва у ердаги воқеалар мураккаблашиб, тез суръатлар билан ўзгармоқда.

Москва қўшинлари пойтахт Киевдан қувиб чиқарилди, Владимир Путин томонидан иккинчи шаҳар Харков томон юборилган қўшинлар чегарани кесиб ўтиб, Россияга қайтишга мажбур бўлди, аммо шиддатли жанглар давом этмоқда.

Уруш қандай кетаётгани ва Украина Россия ҳужумидан омон қола оладими, деган саволларингизга жойлардаги мухбирларимиз жавоб беради. Улар:

Россия бундан кейин нима қилади?

Стив Розенберг

Би-би-сининг Москва муҳаррири

Вашингтондан Девид Перду сўрайди: Россиянинг қуруқликдаги ҳужуми деярли тўхтадими? Россия Украинанинг яна қайси ҳудудларини ишғол қилмоқчи?

Дастлабки муваффақиятсизликлардан сўнг, Россия қўшинлари Украина шарқида олдинга силжиган кўринади. Аммо Москванинг мақсади нима? Агар Россия бутун Донецк ва Луганск вилоятларини босиб олса, Кремль шу билан тўхтайдими ёки кўпроқ ҳудудни эгаллашни талаб қиладими?

Россия тўхтатилганини эълон қилган тақдирда ҳам, бу ҳарбий ҳаракатлар бутунлай тўхтатилишига кафолат йўқ. Қоплон доғини ўзгартирмайди, дейишади... Россия президенти ҳам ўзгармайди деб гумон қиламан.

Владимир Путин ўз нутқлари ва мақолаларида Украинани суверен давлат деб ҳисобламаслигини очиқ-ойдин таъкидлади; аксинча, у Укранинани тарихан Москва орбитасига тегишли ҳудуд сифатида қарайди.

"Махсус кучлар операциясини" бошлаган Кремль раҳбари Киевда ҳокимиятнинг тезда қулашини кутаётгандек эди. У ҳатто украиналик ҳарбийларни бош кўтаришга ва Украина раҳбариятини ағдаришга чақирди. Бундай бўлмади.

Аммо бу Владимир Путин ҳатто Ғарб санкцияларига қарамай, Украинани Москванинг таъсир доирасига қайтариш ғоясидан воз кечди дегани эмас.

Нега Украина Россияга ҳужум қилмаяпти?

Сара Рейнсфорд

Би-би-сининг Шарқий Европа бўйича мухбири

Бу савол С.С. Бҳаргавадан келди: Нима учун Украина асосан мудофаа билан шуғулланаяпти? Нега у Россиядаги ҳарбий ва фуқаролик объектларига ҳужум қилмаяпти?

Бу Украина танламаган ва бошламаган уруш. Бу мудофаа характерига эга: мамлакат Россиянинг кенг кўламли ҳужумига қарши ўз мавжудлиги учун курашмоқда.

Россиянинг Киевни эгаллаб олишига йўл қўймаслик Украинага қанча қимматга тушганини, энди эса Донбасс орқали рус қўшинларининг юришини тўхтатишга уринишни ҳеч ким кам баҳолай олмайди, деб ўйлайман.

Россиянинг ўзига очиқ ва қасддан ҳужум қилиш Украина ўз линиясини ушлаб туриш учун курашаётган пайтда катта эскалация бўлади.

Киевнинг Ғарбдан қўшимча қурол сўраши доимий. Аммо яқинда АҚШ узоқ масофага учувчи ракеталар Россия ҳудудига зарба бериш учун мўлжалланмаганини айтди: улар эскалациядан қўрқишади.

Эсингизда бўлсин, Киев бошиданоқ илтимос қилганида, Ғарб Украина устидан парвозларни тақиқловчи ҳудуд жорий этишни ўта хавфли деб топди. Украина Россия тинч аҳолисини нишонга олса, бу уруш жинояти бўларди.

Баъзи рус аскарлари жанг қилишдан бош тортмоқдами?

Сара Рейнсфорд

Би-би-сининг Шарқий Европа бўйича мухбири

Исобел Макрей-Моррис баъзи россиялик аскарларнинг Украинада жанг қилишдан бош тортгани ва баъзи чақирилувчилар ўз позицияларини тарк этгани ҳақидаги хабарлар ҳақида сўрайди. Бу ҳақиқатан ҳам шундай бўлмоқдами?

Ҳа, миқёсини билиш қийин бўлса да. Гап шундаки, Россия расман уруш эълон қилмаган: Владимир Путин ўзининг босқинини "махсус операция" деб атаяпти, яъни профессионал ҳарбийлар қатнашишдан бош тортиши мумкин. Улар ишдан бўшатилиши мумкин, лекин улар жавобгарликка тортилмайди, тортилмаслиги керак.

Бироқ, бунинг учун бироз жасорат керак. Мен Украинадаги хабарларимдан шуни биламанки, бу босқин бошида жойлаштирилган рус аскарларининг аксарияти ёш ва тажрибасиз эди; баъзилари урушга боришларини билмаган, бошқалари эса қаршиликсиз бир неча кундан кейин Киевни эгаллаб оламиз, деб ўйларди.

Аммо оғир жанглар ва оғир талофатлар ҳақида далиллар ҳамма жойда, шу жумладан, мен ўлик рус аскарлари билан тўлдирилган музлатгичли машиналарда ҳам бор. Айримларнинг жанг қилишдан бош тортиши мени ажаблантирмайди, айниқса, ҳозир уларнинг ўзлари Украина "озод бўлишни" хоҳламаслигига ишонч ҳосил қилишмоқда. Аммо биз оммавий қочқинлик ҳақидаги хабарларни кўрмаяпмиз.

Нега НАТО Одессани ҳимоя қилмайди?

Пол Адамс

Би-би-сининг дипломатик масалалар бўйича мухбири

Филипп Уизерс шундай деб сўрайди: Қора денгиз халқаро сувлар эканлигини ҳисобга олиб, нега НАТО Қора денгиздаги Одесса портини ҳимоя қилиш учун чора кўрмади?

Бунинг жуда кўп мураккаб сабаблари бор.

Биринчидан, НАТО тўғридан-тўғри можарода иштирок этмайди ва уни шу тарзда ушлаб туришни хоҳлайди.

Иккинчидан, Қора денгизга денгиз киришини тартибга солувчи Монтрё конвенцияси Туркияга Қора денгиз бўйи бўлмаган давлатларнинг Босфор бўғозига кириш ва чиқишини назорат қилиш ҳуқуқини беради.

Туркия НАТОнинг деярли барча бошқа аъзолари (Венгрия бундан мустасно)га қараганда Москва билан анча яқин муносабатларга эга ва Россия ва Украина ўртасида воситачи сифатида кўрилишни хоҳлайди. Россиянинг Одессани блокада қилишини зўрлик билан бузиш бўйича ҳар қандай ҳаракат Москва томонидан муқаррар равишда душманлик ҳаракати сифатида қабул қилинади.

Яқинда Буюк Британия ва Литва Украинага бутун дунё бўйлаб жуда зарур бўлган қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини, айниқса, донни экспорт қилиш имконини бериш учун Одесса ичида ва ундан ташқарида тижорий юк ташишни ҳимоя қилиш учун "коалиция" тузилишини кўришни хоҳлашларини айтди. Аммо режалар ҳали шаклланмаган.

Айни пайтда Даниянинг Украинага Америкада ишлаб чиқарилган «Гарпун» ракеталарини етказиб бериш ҳақидаги қарори Украинанинг ўзининг Нептун тизими (Россиянинг Қора денгиз флоти флагмани бўлган "Москва"ни чўктирган) билан ҳисоблаганда Одессага ҳозирча денгиздан ҳужум бўлиши эҳтимоли йўқлигини англатади.

Тинчлик музокараларига нима бўлди?

Стив Розенберг

Би-би-сининг Москва муҳаррири

Кейинги савол ўқувчи Жайешдан келди, у Россия ва Украина ҳозирда ўт очишни тўхтатиш бўйича тинчлик музокараларидами ёки йўқлигини сўрайди.

Россия ва Украина ўртасидаги музокаралар Россия босқинидан кўп ўтмай бошланди. Музокараларнинг бир неча раундлари бўлди, аммо улар ҳеч қандай самара бермади.

Ҳозирча музокаралар тугади. Бунинг учун ҳар икки томон бир-бирини айбламоқда. Аммо эсда тутинг: агар рус қўшинлари Украинага умуман ҳужум қилмаганида эди, ўт очишни тўхтатишга ҳожат қолмаган бўларди!

Музокаралар қачон, қандай форматда қайта бошланишини жанг майдонидаги воқеалар аниқлаб бериши мумкин.

Яқинда Туркия Президенти Эрдўғон украиналик ва россиялик ҳамкасблари билан телефон орқали гаплашиб, можарода воситачилик қилишни таклиф қилган эди.

Россиянинг ҳозирги ҳарбий мақсади бутун Донбас минтақасини қўлга киритиш ва босиб олишдир (ёки руслар айтганидек "озод қилиш"). Муваффақиятга эришмагунча, Москва ўт очишни тўхтатишга тайёр бўлмаслиги мумкин.

Украинанинг Ғарбдаги қўлловчилари қўрқишяптими ёки шунчаки эҳтиёткорлик қилмоқдами?

Пол Адамс

Би-би-сининг дипломатик масалалар бўйича мухбири

Жонни исмли ўқувчимиз шундай савол берган: "Мамлакатлар қачон Россиядан қўрқишни тўхтатиб, қатъийроқ ҳаракат қилади? Украинанинг Ғарб тарафдорлари қўрқишяптими ёки шунчаки эҳтиёткорлик қилмоқдами?

Айримлар, масалан, Болтиқбўйи республикалари Ғарбнинг Украинага зарур бўлган ҳамма нарсани беришга тайёр эмаслигидан норозилигини билдирган.

Аммо уч ойдан кўпроқ вақт ичида муваффақиятсизликка учраган кампания давомида фош қилинган Россиянинг барча ҳарбий камчиликларига қарамай, Россия ҳамон фойдаланиши мумкин бўлган улкан ядровий қурол арсеналига эга.

Ғарб расмийлари ҳамон Москва қиёмат кунининг бундай вариантларига мурожаат қилиши даргумон, деб ҳисоблайдилар, аммо улар бу хавф-хатарлар мавжуд эмасдек ҳаракат қила олмайди.

Айримлар, жумладан, Буюк Британия ташқи ишлар вазири Лиз Трасс Россия қўшинларининг бутун Украинадан чиқариб юборилиши ҳақида гапиришдан хурсанд бўлиб кўринса да, бошқалар 24 февраль кунигача мавжуд бўлган вазиятга қайтишни эҳтимолийроқ ва амалга ошириш мумкин бўлган сценарий деб билади.

Россия 2014 йилда аннекция қилган Қрим ярим ороли ҳамда Донбаснинг шарқий қисмининг катта қисмини назорат қилавериши мумкин.

Путинни ҳокимиятдан кетказиш бўйича бирор ҳаракат қилиндими?

Стив Розенберг

Би-би-сининг Москва муҳаррири

Лоис Баракат Ичелсон шундай дейди: ЕИнинг йил охиригача кучайтириладиган янги нефть эмбарголарини назарда тутсак, олигархлар президент Путинни ағдариш учун етарлича уюшган, кучли ва манфаатдорми?

Бундан ташқари, мамлакатда уни олиб ташлаши мумкин бўлган бошқа гуруҳлар ёки кучлар борми?

Кремль сиёсатининг ўта махфийлигини инобатга олсак, юқоридаги одам ҳақида кўплаб миш-мишлар ва тахминлар бўлиши табиий; ахир, мамлакатдаги барча асосий қарорларни айнан Путин қабул қилади.

Шундай қилиб... Владимир Путин жиддий касалми? Пичоқлар "сарой тўнтариши" олдидан ўткирлашадими? Олигархлар президентни ағдаришни режалаштиряптими?

Менимча, буларнинг аксарияти президент Путинни қораловчиларнинг орзу-истакларидир. Албатта, Россиянинг Украинадаги ҳаракатлари ва халқаро санкциялардан Кремль ҳокимияти йўлакларида ўтирган ҳамма ҳам хурсанд бўлавермайди.

Аммо ҳозирда Путинга қарши тўнтариш ҳақида ҳеч қандай ишора йўқ, жумладан, Кремль қанотларини анча аввал қирқиб ташлаган олигархлар орасида ҳам.

Эътибор беринг, агар сиз Владимир Путин бўлсангиз, таваккал қила оласизми? Бу Россия Миллий гвардияси раҳбари нима учун Путиннинг собиқ қўриқчиси эканлигини тушунтириши мумкин. Россия матбуоти хабарларига кўра, ўтган ҳафта тайинланган Россиянинг янги фавқулодда вазиятлар вазири ҳам шундай.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek