Нега Байденнинг Путин ҳақидаги гаплари бунчалик хавфли? Украина, Россия, Уруш

Ўтган ҳафтада АҚШ президенти Жо Байден бир қатор номақбул баёнотлар билан чиқди, бу эса АҚШ-Россия ўртасидаги муносабатлар ҳароратини қайнаш нуқтасига яқинлаштирди.

Бироқ, шанба куни Польшада сўзлаган нутқи охирида унинг аввалдан тайёргарликсиз айтган гапи - афтидан, президент Владимир Путинни ҳокимиятдан четлатишга чақириш - энг оғир гап бўлди.

Варшавадаги Қироллик қасрида Польша ҳукумати амалдорлари ва нуфузли меҳмонлар олдида сўзлаган нутқида АҚШ президенти яна бир бор дунё демократия ва автократиялар ўртасидаги жиддий тўқнашув даври ўртасида эканлигини таъкидлади.

У НАТОга аъзо давлатларининг "ҳар бир дюймини" ҳимоя қилишга ваъда берди. У, шунингдек, Украинани қўллаб-қувватлашни давом эттиришини, аммо АҚШ ҳарбийлари у ерда рус қўшинлари билан урушмаслигини таъкидлади.

Бу конфронтацион нутқ бўлса ҳам, ўлчовли эди ва АҚШ расмийлари - Давлат котиби Энтони Блинкендан бошлаб барча расмийлар бир неча ойдан бери айтиб келаётган нутқларга мос келади.

Аммо нутқ охирида, «раҳмат» ва «хайр» сўзларидан олдин Байден россиялик ҳамкасби ҳақида "Худо ҳақи, бу одам ҳокимиятда қола олмайди", дея қўшимча қилди.

Мушакбозлик учун ишора.

Россия матбуот котиби Дмитрий Песков бунга жавобан: "Ушбу нутқ ва унинг Россияга тегишли парчалари ҳайратланарли. Юмшоқ қилиб айтганда, "У дунё АҚШ ва Европанинг аксарият қисмидангина иборат эмаслигини тушунмайди, деди.

АҚШ вазиятни юмшатишга уринди.

"Президент Путинга қўшнилари ва минтақа устидан ҳукмронлик қилишга йўл қўйилмайди демоқчи эди, - деди Байден маъмурияти расмийси. - У Путиннинг Россиядаги ҳокимияти ёки режим ўзгаришини назарада тутмаган."

АҚШнинг тезликда «аниқлик» киритишга уриниши (буни жаноб Блинкен кейинроқ такрорлади) АҚШ жаноб Байденнинг сўзларидаги хавфни тушунаётганидан далолат беради.

Аввалроқ АҚШ президенти Путинни «қассоб» деб атаган эди. Ўтган ҳафтада у Россия раҳбарини ҳарбий жиноятларда айблаб, ўз маъмуриятининг дипломатик жараёнига тўсқинлик қилгандек бўлди. Иккала ҳолатда ҳам жаноб Байденнинг сўзлари Москва томонидан қораланган, АҚШ ва Россия ўртасидаги дипломатик алоқалар узилиш арафасида эканлиги ҳақида огоҳлантиришларга сабаб бўлган.

Давлат раҳбарини қоралаш (баъзан ҳаддан ташқари қизғин дипломатик риторика билан) ва уни лавозимидан четлаштиришга чақириш ўртасида чегара бор. Бу америкаликлар ҳам, советлар ҳам ҳатто Совуқ уруш авжига минган вақтларда ҳам бузмаган чизиқ эди. Афтидан жаноб Байден уни кесиб ўтди.

"Режим ўзгариши" - бу кучли давлатлар заифроқ мамлакатларда амалга оширишга уринадиган нарса, бир ядровий қудрат бошқа бир ядровий қудратда амалга оширадиган иш эмас.

Якшанба куни ҳатто баъзи АҚШ иттифоқчилари ҳам Байденнинг бу сўзларидан ўзларини узоқроқ тутишга ҳаракат қилишди.

Франция президенти Эммануэл Макрон АҚШ президенти Россия ва Украина ўртасидаги ўт очишни тўхтатиш бўйича музокараларни чиқппакка чиқариши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирди.

"Биз Россия Украинада бошлаган урушни кескинлаштирмасдан тўхтатмоқчимиз, - деди у. - Агар ниятимизга етмоқчи бўлсак, вазиятни кескинлаштирмаслигимиз керак - на сўзда, на амалда."

Вашингтонда Конгресс раҳбарлари ҳам хавотир билдирди. Сенатнинг ташқи алоқалар қўмитасидаги юқори мартабали республикачи, Айдаҳо штатидан республикачи Жим Риш, Байденнинг сўзларини "даҳшатли хато" деб атади.

"Ё худойим, уни нутқ матнидан чиқиб кетмаслигини таъминлашса қанийди, - деди у. - Сиз ҳар сафар айтсангиз ёки ҳатто унга ўхшаб, сиёсат режим ўзгартириш, деб таклиф қилсангиз, бу жуда катта муаммога олиб келади. Бу маъмурият кескинликни юмшатиш учун ҳамма нарсани қилди. Аммо аҳволни кескинлаштириш учун режимни ўзгартиришга чақириқдан кўра яхшироқ нарса йўқ.

Кутилмаган жумлалар тарихи

Байден ўзини муаммога дучор қилиши мумкин бўлган кутилмаган сўзларни айтвориши аввалдан маълум. У президент бўлмасидан илгари ҳам шундай гапириб юбораверарди, Обама маъмуриятида вице-президент бўлганида ҳам кўп бошоғриқларга сабаб бўлган. Бироқ, буларни бутунлай тасодифий деб бўлмайди. Улар жаноб Байденнинг қалби қаерда эканлигини кўрсатиши мумкин, ҳатто унинг ўз ақли ва атрофидагилар жим туриш лозимлигини англаб турса ҳам.

Баъзан бу ҳолат Байденга Америка халқининг ҳис-туйғуларини чин дилдан ҳис қилиш имконини берадиган сиёсий кучдир, деб ёзади "The Atlantic"дан Том Николс. Аммо дипломатик инқироз даврида нотўғри танланган сўзлар кейинги салбий оқибатларга олиб келиши мумкин бўлса, улар ҳам заифликдир.

"Путин ваҳшийлигидан жабрланган одамлар билан мулоқотда бўлганидан кейин Байденни ўзининг машҳур майлларига эрк бергани учун айблаш қийин, - деб ёзади жаноб Николс. - Аммо ҳозирда ҳар бир дунё етакчисининг сўзлари муҳим, Қўшма Штатлар президентининг сўзларини-ку қўя турайлик".

Жаноб Байден АҚШ-Россия муносабатлари шу қадар бузилганки, Путин ҳокимиятда экан, бу муносабатларни тиклаб бўлмайди, деб ҳисоблаши мумкин. Бироқ бундай дангал баёнот АҚШнинг Украинадаги урушни мамлакат ҳудудий яхлитлигини сақлаб қолган ҳолда тўхтатиш мақсадига тўсқинлик қилиши мумкин.

Украинадаги уруш Путин режалаштирганидек кечмаяпти. Унинг қўшини шиддатли жангларда ботқоққа ботган, йўқотишлар кўпаймоқда. Унинг иқтисодиёти санкциялар оғирлигидан эзилмоқда. Россия дунёнинг қолган қисмидан тобора яккаланиб бормоқда.

Вазият Қўшма Штатлар ва унинг иттифоқчилари талаб қилаётгандек деэскалацияга олиб бориши мумкин, аммо бу Путинни янада умидсизлантириши ҳам мумкин. Агар Россия етакчиси ўз ҳокимияти хавф остида, деб ҳисобласа ва АҚШ бу мақсадини яширмаяпти деб ўйласа бу инқироз ўзгарса ҳам, тинчлик томонга қараб ўзгармайди.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek