Пекин қишки олимпиадаси нега зиддиятли? Pekin Qishki olimpiada (VIDEO)

Пекинда қишки олимпия ва паралимпия ўйинлари февраль ойида бўлиб ўтиши керак.

Бироқ Хитойдаги инсон ҳуқуқлари билан боғлиқ вазият қатор давлатларни ўйинларни дипломатик бойкот эълон қилишга ундамоқда, яъни бу тадбирда уларнинг юқори мартабали амалдорлари қатнашмайди.

2022 йилги Қишки Олимпиада: Хитой Шинжон билан ўзига ром қилмоқчи

Ўйинлар қачон бўлади ва улар қанчалик аҳамиятли?

Қишки олимпия ўйинлари 4-20 февраль кунлари ўтади ва унда 109 хил спорт тури бўйича 3000 га яқин спортчи қатнашади.

Қишки паралимпия ўйинлари эса 4-13 март кунлари бўлиб ўтади, унда 78 та йўналиш бўйича 736 нафар иштирокчи қатнашади.

Баъзи олимпия мусобақалари, масалан, кёрлинг 4 февраль кунги очилиш маросимидан бир неча кун олдин бошланади.

Хитой ҳукумати ва компаниялари Пекин ва унинг атрофида бўлиб ўтадиган ўйинларга 3.9 миллиард доллар сарфламоқда:

Ёпиқ майдондаги муз спортлари бўйича мусобақалар Пекиндаги стадионларда ўтказилади.

Пекиндан 75 км узоқликдаги Янцин шаҳрида тоғ чанғиси ва бобследдинг мусобақаси ўтади.

Пекиндан 180 км узоқликдаги Чангчиакоу асосий чанғи ва сноуборд мусобақаларига мезбонлик қилади.

Ташкилотчилар мусобақа ўтказиладиган жойларга 1.2 миллион куб метрга яқин сунъий қор сепади, чунки минтақада қор жуда оз. Хитой бу жараённинг атроф-муҳитга таъсири учун танқид қилинди.

Ковид туфайли иштирокчилар ва расмийлар хавфсиз "пуфакчаларда" бўлишади ва томошабинлар учун чипталар оммага сотилмайди.

Қайси давлатлар Олимпиадани бойкот қилмоқда?

Қўшма Штатлар, Буюк Британия ва Канада, шунингдек, Австралия, Литва ва Косово ўйинларига дипломатик бойкот эълон қилди.

Уларнинг барчаси спортчиларни мусобақага жўнатишса да, на вазирлар, на расмийлар боради.

Қўшма Штатлар буни "Хитойнинг Шинжонда инсон ҳуқуқларини бузаётгани ва ҳудуднинг мусулмон аҳолисига нисбатан ваҳшийликлари" билан изоҳлади.

Хитой бўйича Парламентлараро Альянс вакили бўлган Британия депутати Иан Дункан Смит шундай деди:

"Хитой ҳукумати Тибет ва Уйғур минтақасидаги саноат соҳасида инсон ҳуқуқлари бузилишига йўл қўймоқда ва деярли ҳар куни Тайван ҳаво ҳудудига ҳарбий учоқлари ўтмоқда. Биз Хитойнинг деспотик режимига ҳеч қандай легитимлик бермаймиз."

Япония ҳам ўйинларга ўзининг вазирларини юбормаслигини маълум қилган. Гарчи у "дипломатик бойкот" эълон қилмаган бўлса да, бу ҳаракат икки қўшни давлат ўртасидаги зиддиятни кучайтириши мумкин.

Янги Зеландия, Австрия, Словения, Швеция ва Нидерландия ҳам ҳукумат расмийларини олимпия ўйинларига юбормасликка қарор қилганлар, аммо бу қарорларининг сабаби Ковид эканини билдирганлар.

Европа Иттифоқи умумий дипломатик позицияни келишиб олишга ҳаракат қилмоқда.

Франция бойкотга қарши ва Президент Макрон: "Менимча, биз бу мавзуларни сиёсийлаштирмаслигимиз керак, айниқса, кичик ва рамзий қадамлар ҳақида гап кетганда", деди.

Ҳуқуқ ҳимоячилари ҳам бутун дунё бўйлаб Пекин ўйинларига норозилик билдирган.

Хитойга қарши даъволар нималардан иборат?

The Beijing government is accused of committing atrocities against the Uyghur Muslim population in the northwest province of Xinjiang.

Human rights groups believe more than one million Uyghurs have been detained over the past few years in a large network of what the state calls "re-education camps", with hundreds of thousands sentenced to prison terms.

Пекин ҳукумати Шинжон шимоли-ғарбий провинциясида мусулмон уйғур аҳолисига нисбатан ваҳшийлик содир этганликда айбланмоқда.

Инсон ҳуқуқлари гуруҳлари фикрича, сўнгги бир неча йил ичида бир миллиондан ортиқ уйғур давлат томонидан "қайта тарбиялаш лагерлари" деб аталадиган кенгайган лагерлар тармоғида ҳибс қилинган ва юз минглаб одамлар қамоққа ҳукм қилинган.

Уйғурлар мажбурий меҳнатга жалб қилингани ва аёллари мажбурий стерилизацияга учрагани ҳақида ҳам далиллар мавжуд. Лагердаги баъзи собиқ маҳбуслар қийноққа солинган ва жинсий зўравонликка учраганини даъво қилмоқда.

Пекин, шунингдек, Гонконгдаги одамларнинг эркинлигини янги қонунлар, жумладан, Гонконг миллий хавфсизлик қонуни орқали чеклашда айбланган.

"Human Rights Watch" 2021 йилги йиллик ҳисоботида "Пекиннинг Хитой Коммунистик партиясига сиёсий содиқликни талаб қилувчи тазйиқлари бутун мамлакат бўйлаб кучайганини" айтди.

Ўйинларни бойкот қилган Германия ҳукумати вазирлари теннис чемпиони хитойлик Пэн Шуайга нисбатан қилинган муносабатдан норозилик билдиришган.

У Хитойнинг собиқ бош вазир ўринбосари ва Коммунистик партиянинг юқори мартабали аъзоси Чжан Гаолига нисбатан жинсий зўравонлик айбловларини илгари сурганидан кейин деярли уч ҳафта йўқолиб қолди.

Пэн хонимнинг айтишича, улар романтик муносабатда бўлишган ва у уни ўзи билан жинсий алоқа қилишга "мажбур қилган".

Хитойда юқори мартабали сиёсий етакчига нисбатан биринчи марта бундай айблов қўйилди.

Хитойнинг жавоби қандай бўлди?

Хитой ҳукумати Пэн хоним борасида ўзига қарши барча айбловларни рад этмоқда.

Шунингдек, мамлакат Шинжонда инсон ҳуқуқлари бузилишини доимий равишда инкор этиб келади, АҚШ ва Германия каби ўзининг энг қаттиқ айбловчиларини Гонконгнинг "ички ишларига" аралашмаслик ҳақида огоҳлантиради.

Хитой АҚШнинг дипломатик бойкотига қарши айниқса қаттиқ гапирган.

Хитой Ташқи ишлар вазирлиги АҚШ "Олимпия руҳини очиқдан-очиқ бузди" ва "номақбул ҳаракатлари учун жавоб бериши"ни айтди. Бироқ, бу жавоб бериш қандай бўлиши мумкинлиги аниқ эмас.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek