Илм-фан: Коинот қандай 'жон беради'? - Dunyo. Koinot
Сурат манбаси, NASA GODDARD
«Қайноқ ўлим» ва «вакуум парчаланиши». Бу атамалар бир кун келиб коинот қандай қилиб ниҳоясига етишини изоҳлайдиган назарияларни ўзида акс эттиради.
Космолог Кэти Мак барча нарса ўз якунига эга эканини ўйлаганда, вужудида ором ҳис этишини айтади.
Ҳамма ҳам Кэти каби ўйлай олмаслиги мумкин, бироқ унингдек олима учун ҳам коинотнинг кундирки, барибир «жон бериши» жўн эшитилмайди.
Интиҳо қўрқуви
Кети бутун борлиқ ҳар қандай онда йўқ бўлиб кетиши мумкинлигидан хабар топган кунни яхши эслайди.
"Ўша куни профессор Финнининг уйида астрономия курсидаги бошқа талабалар билан бирга ўтирган эдик", ёзади у ўз китобида.
Шу куни Кэти олимлар ибтидоий коинот нега кенгайиб боргани сабабини билмаслигидан хабар топади.
Коинотнинг бундай пуфакдек шишиб бориши олимлар учун борлиқ исталган пайтда чок-чокидан сўкилиб кетиши мумкинлигини англатар эди.
Кэти ўз китоби орқали одамлар коинотда нималар юз бераётгани ва унинг ҳам интиҳоси мавжуд эканини билишини исташини маълум қилади.
Коинот болаликдан Кэтини ўзига жалб қилиб келган.
Бироқ Лос-Анжелесда катта бўлиш Кэти фазони эркин кузатиш имконига эга бўлмаганини англатар эди.
«У ерда Сомон йўлини кўра олмайсиз. Юлдузлар зўрға кўринади», сўзлайди Кэти.
Кэти ёшлигидан коинотнинг қора туйнуклар ва макон-замон каби кўпчилик учун тушунарсиз туйилган жиҳатларига кўнгил қўйганини айтади.
Ноаниқ интиҳо
«Қайноқ ўлим» сингари жумлалар маъносини осонгина тушуниш мумкин.
Олимлар эса коинот, катта эҳтимол билан, шундай якун топади, дейдилар.
«Бу ҳолатда коинот кенгаяди ва кенгаяди, сўнг совиб, ҳамма нарса парчаланади ва ғойибликка ғарқ бўлади», тушунтиради Кэти.
Сурат манбаси, JPL CALTECH/NASA
«Мен учун қизиқ яна бир назария - вакуум парчаланиш».
"Тенгламалар орқали ниманидир ҳисоблайсиз ва коинотнинг қайсидир бурчида кўпиксимон «ўлим» юзага келиши, ёруғлик тезлигида ҳаракатланиб, йўлидаги ҳамма нарсани вайрон этиб кетиши эҳтимоли борлигини англаб етасиз", давом этади Кэти.
Илм-фан бирор эҳтимолликни рад этиб бўлмасликни айтади.
Кэти бу назарияларнинг бирортасини ҳам синаб кўришда инсониятда имкон йўқлигидан, ҳозирча, борлиқнинг қандай интиҳо топиши борасида аниқ тўхтам йўқ, дейди.
«Бу интиҳо триллионлаб йилларда давомида ҳам юз бермаслиги мумкин, лекин техник жиҳатдан, борлиқ исталган пайтда йўқ бўлиб кетиши ҳам мумкин».
Кэтининг фикрича, замонавий ҳаётнинг кўплаб жиҳатлари инсоният бутунлай хавфсиз ва борлиқдаги ҳамма нарса тартиб остида ҳаракатланади, деган қараш шаклланишига сабаб бўлган.
«Бу мутлақо нотўғри».
«Бироқ биз коинотнинг бир бўлагимиз ва унинг тақдирини қабул қилишдан ўзга чорамиз йўқ».
BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.
Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek
