Сайлов: Мирзиёев сиёсий ислоҳотларни эълон қилиши керакми? Ўзбекистон

Кузатувчилар Ўзбекистонда 9 июлда бўлиб ўтадиган президентлик сайловида амалдаги президент Шавкат Мирзиёев яққол етакчи эканлигини айтишмоқда. Мирзиёев ҳокимиятда қолгач сўз эркинлиги ва сиёсий соҳада қандай ўзгаришлар бўлиши мумкин?

Бунда мухолифат ва жамиятнинг роли қандай бўлиши керак? Би-би-си ушбу саволлар билан бир неча мутахассисларга ва давлат идоралари масъулларига мурожаат қилди.

АҚШда яшовчи собиқ депутат ва журналист Жаҳонгир Муҳаммад ушбу сайловнинг натижаси олдиндан аёнлиги билан Ислом Каримов давридаги сайловларнинг давоми эканлигини айтади.

"Қани бирортаси чиқиб, президент билан баҳс қилсин қани. Телевизорда жонли кўрсатиб, шундай баҳс қилсин қани. Қилолмайди. Чунки президентнинг ўзи бунга лойиқ эмас. Иккинчидан қолганлар ҳам худди шундай. Қани, номзодлардан бирортаси чиқиб, масалан, ўзининг қаршисида турган рақибини бир марта танқид қилсин қани. Олинган қарзлар қаёққа кетди? Қурилишларда йўқолган пуллар қаёққа кетди? Ўзбекистоннинг бойликлари қаёққа кетди, деб кетаётган миллиард-миллиард сўмларнинг бир марта ҳаққини сўрасин қани. Сўрай оладими? Сўрай олмайди. Булар фақат ўйин учун чиқарилган қўғирчоқлардек гап. Шундай экан бу сайловнинг натижаси аниқ бўлганидан кейин, албатта бундан бир нарса кутиш қийин Ўзбекистон учун. Бугунга қадар сиёсий ислоҳотлар қилинмади. Мирзиёев келганда биринчи, иккинчи йилларда умид пайдо бўлди. Баъзи нарсалар ўзгарди. Қандайдир одимлар отилди. Аммо кейин турғунлик даври бошланди ва Каримов даврига қайтилди. Яъни Каримов давридаги қоидаларга қайтилди. Агар сиёсмий ислоҳотлар қилинганда эди. Балки бугун бир янги одимларни кўришимиз мумкин эди", дейди Жаҳонгир Муҳаммад.

Би-би-си саволларга жавоб олиш учун Шавкат Мирзиёевнинг номзодини қўйган ЎзЛиДеп партияси ҳамда президент матбуот котибига мурожаат қилди. Бироқ ҳозирча улар мурожаатимизга жавоб беришмади.

Хорижда истиқомат қилаётган мухолифатчи Намоз Нормўминдан сайлов нима учун муддатидан аввал ўтказилаётганини сўрадик.

Намоз Нормўмин: Бунинг бир неча сабаблари бўлиши мумкин. Аввало, мен буни режимнинг табиати билан боғлаган бўлардим. Ўзбекистонда ҳали мустақилликдан 30 йилдан ортиқ вақт ўтса ҳам. Ҳақиқий маънода ҳуқуқий эркин давлат тузилмади. Натижада ижтимоий ва иқтисодий бeқарорлик сиёсий бeрқарорликка олиб келиши мумкин деган тахминлар бор. Ҳатто шундай мисол келтирадиган бўлсак, Россияда Путиндек жуда кучли кўринган диктатура шароитида ҳам ариза, чиқди, бўҳрон чиқди ҳокимиятда. Юқори ҳокимият таҳликада қолди. Ўзбекистонда ҳам шундай бир таҳлика борми, деган ички сир бўлиши мумкин. Яъни ташқарида бу кўринаётгани йўқ. Қолаверса, Мирзиёевнинг ўзининг амбицияси бўлиши мумкин. Бу очиқ. Конституцияга кўра, президент учинчи муддатга сайланмаслиги керак. Лекин конституцияни ўзгартирди, ноллаштирди ва.ҳ.к. Бошқа баъзи баёнотлар ҳам бор бу версияни тасдиқлайдиган. Кутилмаганда Хитойнинг баёноти бор. Россия билан бирга биз Ўрта Осиёда рангли инқилобларга рухсат бермаймиз, деган.

Би-би-си: Жараёнга қандай баҳо берасиз? Сайлов жараёни қандай ўтяпти?

Намоз Нормўмин: Сайлов жараёни жуда суст. Ҳатто Европада хафвсизлик ва ҳамкорлик ташкилотининг кузатувчилари ҳам аллақачон буни айтишди. Масалан, ўша референдумга 30 апрелга қиёслайдиган бўлсак, катта артистлар ва. ҳ.к. бориб "конституция бизники" дейишди. Ҳозир ҳеч ким "сайлов бизники" ёки "президент бизники" деган ҳеч нарса йўқ. Чунки бу зўраки бир сайлов. Ҳам кутилмаган сайлов. Ҳеч ким кутмаганди бундай бўлишини. Яъни ҳолдан тойган ўзбек жамияти бор.

Би-би-си: Балки халқ орасида Мирзиёев бошлаган ислоҳотларини охиригача етказиши керак, ҳозир Ўзбекистонга сиёсий ўзгариш керак эмас деган қарашлар кўплиги учун ҳам мана шундай сустроқ кечаётгандир сайлов жараёни?

Намоз Нормўмин: Унда бўлганида, халқ қўллаши керак эдида, "давом эттиринг ислоҳотларингизни", деб

Би-би-си: Халқ қўлламаётганининг аломатларини қаерда кўраяпсиз?

Намоз Нормўмин: Мен мухолифатчи сиёсатчи сифатида Мирзиёевни ислоҳотчи деб ҳисобламайман. Ижтимоий тармоқларда ёзилди, мана "валютанинг эркинлаштирилиши", болалар меҳнатининг тугатилиши Ўзбекистоннинг чет давлатларга очилиши, қўшни мамлакатлар билан алоқаларнинг тикланиши. Буларни биз эътироф қиламиз. Лекин булар илова ислоҳотлардир. Масала, режимнинг ислоҳоти. Оддий қилиб айтганда. Иқтисодий эркинлик ва иқтисодий рақобат, сиёсий эркинликлар ва сиёсий рақобат ислоҳотнинг марказида турган нарса. Бунга эришилмаяпти. Бу қилинмаяпти ва натижаси ҳам кўринмаяпти.

Намоз Нормўмин, шунингдек, бугунги кунда хориждаги мухолифат рамзий шаклда мавжудлиги ва ташкилланган мухолифат йўқлигини тан олиш кераклигини таъкидлади.

Суҳбатнинг тўлиқ шаклини Би-би-си Ўзбек хизматининг YouTubeдаги каналида кўришингиз мумкин.

Telegram kanalimiz: https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002