Бир неча кундан сўнг Оврўпо Иттифоқининг Андижон воқеаларидан сўнг Ўзбекистонга нисбатан жорий этган жазо чоралари масаласини қайта кўриб чиқиши кутилмоқда.

Жазо чораларини сақлаб қолиш тарафдорлари ва бунга қарши бўлганлар ўз нуқтаи назарларини тарғиб қилиш йўлида ҳаракатларни кучайтирганлар.

8 ноябр куни Ўзбекистон Ташқи ишлар вазири Владимир Норовнинг Брюсселга бориб, Ўзбекистон томони нуқтаи назарини тақдим этиши мўлжалланган. Вазир жаноблари Ўзбекистондаги инсон ҳуқуқлари вазияти яхшиланаётганининг далили сифатида мустақил журналист Улуғбек Ҳайдаровнинг ҳибсдан озод қилинганлигини мисол келтирса эҳтимол.

Жазо чораларини сақлаб қолиш тарафдорларидан бири Халқаро Инқироз гуруҳи шу кунларда баёнот чиқариб, уларни кенгайтиришга даъват қилган. Ташкилотга кўра, Оврўпо давлатларига сафар қилиши тақиқланганлар рўйхатига Президент Ислом Каримов ҳам киритилиши керак. Инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш халқаро ташкилоти Хюман Райтс Уотч ҳам Брюсселга ўз вакилини жўнатган. Би-би-си Брюсселда ташкилоти номидан бўлиб қайтган Вероника Сенте Голдстон билан боғланиб Оврўпо Иттифоқи расмийлари билан учрашувлари тафсилотларини сўради.

Вероника Сенте Голдстон: Бизнинг Брюсселдаги расмийларга айтмоқчи бўлган нарсамиз шундан иборатки, Ўзбекистон Оврўпо жазо чоралари киритилаётган вақтда илгари сурилган шартлардан биронтасини бажармадигина эмас, аксига фуқаро жамиятига қарши тазйиқларни кучайтирди ва биз инсон ҳуқуқлари вазиятининг янада ёмонлашганига гувох бўлдик. Шунинг учун янаги ҳафта Брюселда амалга оширилиши керак бўлган ягона қадам - жазо чораларини кучда қолдириб, ёда янада кучайтириб самаралироқ йўлда амалда тадбиқ қилиш керак.

Жазо чоралари барибир самара бермади, шунинг учун бекор қилиниши керак, дегувчиларга шуни айтмоқчимизки, жазо чоралари сиёсатни ўзгартиришнинг самарали асбоби сифатида фаол ишга солинмагани учун иш бермади Вероника Сенте Голдстон

Би-би-си: Жазо чораларини ҳаттоки кучайтириш керак демоқдасиз. лекин аввалги ҳолида ҳам бу чоралар таъсирсиз бўлгани ҳақида кўп айтилади. Бу каби самарасиз чораларни қандай қилиб кучайтириш мумкинлиги ҳақида бирон таклиф илгари сурдингизми?

Вероника Сенте Голдстон: Ҳа, бундай таклифларни илгари сурдик. Масалан Оврўпога сафар қилиши тақиқланганлар рўйхатига Президент Каримов, Бош прокурор, Адлия вазири ва яна бир қатор расмийларни ҳам киритишни таклиф қилдик. Бу қадам Андижондаги ҳодисалар юзасидан адолатли текширув жараёни ўтказиш йўлида тўғаноқ бўлаётганларга қаттиқ огоҳ бўлур эди. Шунингдек, Оврўпо визаси тақиқига киритилганларнинг Оврўподаги банк ҳисобларини музлатиб қўйишни ҳам таклиф қилдик. Жазо чоралари барибир самара бермади, шунинг учун бекор қилиниши керак, дегувчиларга шуни айтмоқчимизки, жазо чоралари сиёсатни ўзгартиришнинг самарали асбоби сифатида фаол ишга солинмагани учун иш бермади.

Би-би-си: Аммо масалан кўплаб Олмония расмийларининг айтишларича, Ўзбекистон томони билан мулоқотлар тўхтатилгани сабабли ҳам жазо чоралари иш бермади, шунинг учун мулоқотни тиклаш керак, демоқдалар...

Вероника Сенте Голдстон: Бу албатта тўғри. Биз ҳам учрашиб мулоқотлар ўтказиш, яъни диалог тарафдоримиз. Менимча Олмониянинг диалогни қайта тиклаш таклифи, жазо чораларини бекор қилиб, мулоқотларни бошлаш керак деганини англатмайди, менимча бу нотўғри талқин. Бу икки жиҳат, яъни жазо чоралари ва диалог бири бирини инкор қилувчи нарсалар эмас. Бизнинг фикримизча, диалог жазо чораларининг таркибий қисми, чораларни самаралироқ қилиш йўлларидан бири бўлмоғи керак.

Би-би-си: Ўзбекистон президентининг исмини визалар тақиқи рўйхатига киритиш ортидан улар бирон музокараларга рози бўладилар, деб ўйлайсизми?

биз сиёсий сабаблар асосида қамоққа ташланган ҳамма журналистлар, инсон ҳуқуқлари фаоллари ва мухолифат аъзолари ҳамда уларнинг тарафдорларининг озод қилинишини истардик. Оврўпо Иттифоқининг ҳам санкцияларни бекор қилиши учун Ўзбекистон худди ана шундай амалларни бажариши кераклигини очиқ-ойдин айтишини хоҳлардик Вероника Сенте Голдстон

Вероника Сенте Голдстон: Ҳар қандай жазо чоралари бирон жарённинг якуний нуқтаси бўлмайди. Санкциялар сиёсатни ўзгартиришнинг самарали услуби бўлмоғи лозим, аммо Оврўпо Иттифоқи бунга эриша олмади. Албатта, Ўзбекистон президенти Оврўпога сафар қилиши тақиқланса, жуда хурсанд бўлиб кетади, дея тасаввур қилиш нотўғри. Лекин биргина шу сабаб туфайли санкцияларни бекор қилиш ҳам нотўғри. Шунинг учун иттифоқ ўз принципларига содиқ қолиб, Ўзбекистондаги қайси соҳалардан қониқмаганлигини аниқроқ тушунтириш йўлида иш олиб бормоғи лозим. Ўзбекистон томони ҳозир баъзи қадамларни қўйиб, қайсидир маънода Оврўпо Иттифоқи билан диалогга тайёр эканлигининг баъзи белгилари намоён бўлмоқда экан, шунинг ўзи жазо чоралари бир қадар самарали бўлиши мумкинлигининг далили бўлмаса ҳам белгисидир.

Би-би-си: Баъзи қадамлар деганда сиз мустақил журналист Улуғбек Ҳайдаровнинг озод қилинишини назарда тутаётган бўлсангиз керак, бошқа томондан Ўзбекистон ташқи ишлар вазири Брюсселга музокаралар учун йўл олган. Ана шу қадамлар боис Ўзбекистонга нисбатан бирон ён босишлар қилиниши керак, деб ўйлайсизми?

Вероника Сенте Голдстон: Албатта, биз журналистнинг озод қилинишини олқишлаймиз. Айни вақтда биз сиёсий сабаблар асосида қамоққа ташланган ҳамма журналистлар, инсон ҳуқуқлари фаоллари ва мухолифат аъзолари ҳамда уларнинг тарафдорларининг озод қилинишини истардик. Оврўпо Иттифоқининг ҳам санкцияларни бекор қилиши учун Ўзбекистон худди ана шундай амалларни бажариши кераклигини очиқ-ойдин айтишини хоҳлардик. Лекин бошқа кўплаб сиёсий маҳбуслар қамоқда бўлгани ҳолда биргина журналистнинг озод қилиниши кифоя қилмайди.

Би-би-си: Сиз Брюсселда кўплаб расмийлар билан учрашдингиз, Сизнинг фикрингизча келаси ҳафта Ўзбекистонга нисбатан жазо чоралари тақдири қандай ҳал қилинади?

Вероника Сенте Голдстон: Бизнинг тушунишимизча, ҳозирда уч имконият мубоҳаса қилинмоқда. Улардан бири жазо чоралари муддатини узайтириш. Яна бир бошқа таклиф - санкцияларни енгиллаштириш. Бунда виза тақиқи ва бошқа тақиқларни бекор қилиб, фақатгина қурол-яроғ эмбаргосини сақлаб қолиш керак, дейилмоқда. Бизнинг фикримизча, бу умуман қабул қилиб бўлмайдиган йўл. Чунки Оврўподан Ўзбекистонга деярли ҳеч қандай қурол савдоси амалга оширилмайди ва бу жазо чораларининг умуман маъносиз бўлиб қолишига олиб келади. Ва бу жуда катта тактик хато бўлади. Чунки Улуғбек Ҳайдаровнинг озод қилиниши каби қадамларнинг янада кўпроқ юз беришини таъминлаш ўрнига, биргина шу амал билан шу қадар катта ён босишга эришиш мумкин экан, деган нотўғри тушунчани ҳосил қилиши мумкин.