Илм-фан: Неандертал амакиваччаларимиз бўлмаса, биз одамлар омон қолмасмидик?

Янги тадқиқотлар кўрсатишича, замонавий одамлар Африкадан шахдам чиқиб, дунёни эгаллай олмаган. Аксинча, бир неча марта Африкадан чиққач қирилиб кетган.

Янги ДНК тадқиқотлари бизнинг муваффақиятимизда неандертал амакиваччаларимиз ўйнаган ролга ҳам ойдинлик киритди.

Африкани тарк этганимиздан сўнг неандерталларни мағлуб этганмиз деб ишониб келган бўлсак ҳам, янги тадқиқотлар кўрсатадики, фақат неандерталлар билан қўшилган одамларгина кўпайишда давом этган, бошқалари эса нобуд бўлган.

Дарҳақиқат, неандерталлардан бизга ўтган генлар муваффақиятимиз учун жуда муҳим бўлиб, бизни илгари дуч келмаган янги касалликлардан ҳимоя қилган бўлиши мумкин.

Тадқиқот 48 000 йил муқаддам Африкани тарк этгандан сўнг Homo sapiens неандерталлар билан қисқа муддат чатишгандан сўнг бутун дунёга тарқала бошлаганини аниқлади.

Homo sapiens бундан аввалроқ ҳам Африка қитъасидан кўчиб келган, аммо янги тадқиқотлар шуни кўрсатадики, бу популяциялар неандерталлар билан чатишгунга қадар омон қолмай қирилиб кетаверган.

Германиядаги Макс Планк эволюцион биология институти профессори Ёҳаннес Краузнинг BBC News'га айтишича, замонавий инсонлар тарихи қайта ёзилиши керак.

"Биз замонавий одамларга 60 000 йил олдин Африкадан чиқиб, сайёрадаги барча экотизимларга тарқалиб кетган буюк муваффақият тарихи сифатида қараймиз, – дейди у. – Аслида ундай эмас, Homo sapiens бир неча бор йўқ бўлиб кетган."

Узоқ вақт давомида ягона одам тури қандай пайдо бўлганлигини тушуниш учун юз минглаб йиллар олдин яшаган аждодларимизнинг тошга айланган қолдиқлари шаклларини ўрганар, уларнинг анатомияси вақт ўтиши билан қандай нозик ўзгарганини кузатар эдик.

Қадимги қолдиқлар кам учрайди ва кўпинча шикастланган ҳолатда бўлади. Аммо кўп минг йиллик суяклардан генетик кодни ажратиб олиш ва уларни ўқий олишимиз бизнинг сирли ўтмишимиздаги пардани кўтаради.

Тош қотган қолдиқлардаги ДНК одамларнинг ҳикоясини, уларнинг бир-бири билан қандай боғлиқлигини ва қандай кўчиб юришганини сўзлаб беради.

Неандерталлар билан муваффақиятли чатиштирганимиздан кейин ҳам, Европадаги турдошларимиз муаммосиз қолмади.

Неандерталлар билан чатишган ва улар билан бирга яшаган ўша биринчи замонавий одамлар 40 000 йил олдин Европада йўқ бўлиб кетган, аммо бунгача уларнинг авлодлари дунёнинг бошқа жойларига тарқалиб улгурган эди.

Уларнинг аждодлари охир-оқибат Европага қайтиб келишган.

Тадқиқот шунингдек, неандерталлар Африкадан замонавий одамлар келганидан сўнг тезда йўқ бўлиб кетганлиги ҳақида янги тушунча беради. Нега шундай бўлганини ҳеч ким билмайди, аммо янги далиллар бизнинг турдошларимиз уларни йўқ қилган ёки биз жисмонан ёки интеллектуал жиҳатдан устун бўлганимиз ҳақидаги назарияларни йўққа чиқаради.

Бунинг ўрнига, дейди профессор Крауз, бу атроф-муҳит омиллари билан боғлиқ деган фикрни қўллаб-қувватлайди.

"Бу вақтда Европада одамлар ҳам, неандерталлар ҳам нобуд бўлган, – дейди у. – Агар биз муваффақиятли тур сифатида ушбу минтақада йўқ бўлиб кетган бўлсак, унда популяцияси бундан ҳам кичикроқ бўлган неандерталларнинг йўқ бўлиб кетиши ажабланарли эмас."

Ўша пайтдаги иқлим ниҳоятда беқарор эди. Лондондаги Табиий тарих музейи профессори Крис Стрингер айтишича, иқлим биргина инсон ҳаёти давомида деярли бугунгидек иссиқдан жуда совуққача ўзгариши мумкин эди.

"Тадқиқот шуни кўрсатадики, тур сифатида умри охирига келиб, неандерталларнинг сони жуда оз бўлган, улар билан бирга яшаган замонавий одамларга қараганда генетик жиҳатдан камроқ бўлган ва уларни йўқ бўлиб кетиш ёқасига олиб бориш учун кўп вақт талаб қилинмаган бўлиши мумкин", — дейди у.

Science журналида чоп этилган бошқа бир ДНК тадқиқоти шуни кўрсатадики, замонавий одамлар неандерталларнинг баъзи асосий генетик хусусиятларини сақлаб қолган, бу уларга эволюцион устунлик берган бўлиши мумкин.

Улардан бири иммун тизими билан боғлиқ. Одамлар Африкадан чиққанларида, улар ҳеч қачон дуч келмаган янги касалликларга жуда мойил эди. Неандерталлар билан чатишиш уларнинг авлодларини ҳимоя қилди.

"Эҳтимол, неандертал ДНКсини олиш муваффақиятнинг бир қисмидир, чунки бу бизга Африкадан ташқарига яхшироқ мослашиш қобилиятини берди, – деди профессор Стрингер. –Биз Африкада, неандерталлар эса Африкадан ташқарида ривожланган. Неандерталлар билан чатишиш бизнинг иммунитетимизни тезда яхшилади."