Неандертал ва ҳомо сапиенслар бир-бири билан қандай чатишган? Янгиликлар, Илм-Фан

Неандерталларнинг нима учун нобуд бўлгани олимлар учун ҳамон катта сир бўлиб қолмоқда. Уларнинг Ҳомо сапиенс билан рақобатлашуви бунга сабаб бўлган, деган фараз мавжуд. Аммо, эҳтимол, бунинг акси бўлгандир - неандерталлар ҳомо сапиенс билан адоват ва рақобат туфайли эмас, балки улар билан чатишиб, аралашиб кетгандир.

«PaleoAnthropology» журналида чоп этилган тадқиқот муаллифларининг фикрича, неандерталларнинг йўқ бўлиб кетиши бу икки тур ўртасидаги узоқ вақт кесишув натижаси бўлиши мумкин - шу тарзда неандертал ДНКси бўлган шахслар сони аста-секин камайиб, охир-оқибат йўқ бўлиб кетган.

Тўғри, тадқиқотчилар эҳтиёткорлик билан бўлса ҳам, ҳозиргача атиги 32 та неандертал геноми очилгани, бу жуда озлиги ва, эҳтимол, етарли кўрсаткич эмаслиги ва ишончлироқ хулосалар учун кейинги тадқиқотлар талаб қилинишини айтадилар.

Инсон эволюцияси музейи илмий тадқиқотлар директори ва мақола ҳаммуаллифи профессор Крис Стрингернинг айтишича, илмий ҳамжамиятда бу икки турнинг қандай қилиб бир-бири билан чатишганлиги ҳақида ҳалигача жиддий муҳокама йўқ.

«Фаразимизча, бу неандерталларнинг йўқолишига олиб келган бўлиши мумкин - агар улар ҳомо сапиенс билан мунтазам равишда чатишган бўлса, бу уларнинг популяциясини йўқолиб кетгунгача камайтириши мумкин», дейди у.

Илк учрашув

Ҳозир Африкадан ташқарида яшовчи одамларнинг тахминан 2 фоизи неандертал генларини олиб юради. Бу ҳол неандерталлар яшаган жойи билан боғлиқ.

600 минг йил олдин, Ҳомо сапиенс Африка қитъасида яшаган, неандерталлар эса замонавий Европа ва Осиё (Жанубий Сибиргача) ҳудудларини эгаллаган.

Юз минглаб йиллар давомида улар параллель равишда, кесишмасдан ҳаёт кечирган. Тахминан 250 000 йил олдин Ҳомо сапиенс Африкадан ташқарига юриш қила бошлади. Кейин, генетик маълумотларга кўра, улар неандерталлар билан учрашган.

«Неандерталларнинг ташқи кўриниши ва ўзини тутиши ҳақида аниқ билмасак ҳам, биз фақат Ҳомо сапиенс ўзига ўхшаганлар билан учрашган деб ўйлашимиз мумкин», деб ўйлайди профессор Стингер.

Шу билан бирга, улар ўртасида, эҳтимол, тил тўсиғи мавжуд эди - бу ҳар қандай замонавий тиллар орасидаги фарқдан каттароқ. Натижада, бу турларнинг мияси ҳам, овоз аппарати ҳам бошқача эди.

Шунингдек, улар орасида ташқи кўриниш ва ривожланишга алоқадор, айниқса, юз ва овознинг тузилиши билан боғлиқ бўлган деярли 600 ген фарқ бор эди. Мисол учун, неандерталларнинг бўртиб турган қош тизмаси бор эди, у ҳам сигнализация учун алоқа воситаси бўлиб хизмат қилган.

Бироқ, бу фарқлар неандерталлар ва ҳомо сапиенсларнинг бир-бири билан чатишишига тўсқинлик қилмасди. Тафсилотлар ҳали аниқ эмас, фақат маълуми шуки, бизда мавжуд бўлган неандертал генлари Ҳомо сапиенс Африкани илк марта тарк этганидаги кесишув натижасида орттирилганлар билан бир хил эмас.

Бугунги инсонларга ўтиб қолган неандертал генлари тахминан 60 000 йил олдин Ҳомо сапиенснинг кейинги оммавий миграцияси натижасидир.

Улар қандай туташган?

Ҳомо сапиенснинг шимолга биринчи юриши пайтида чатишув ўзаро яхши муносабат натижаси бўлиши ҳам, дўстона шаклда бўлмагани ҳам эҳтимоли бор.

Қандай бўлмасин, бизнинг энг яқин қариндошларимиз, замонавий шимпанзеларда ҳар иккала турдаги хулқни кузатиш мумкин.

Турли хил турлар (ҳам ҳайвонлар, ҳам ўсимликлар) табиатда чатишганда, кўпайиш фақат бир йўналишда кетиши мумкин. Мисол учун, бир турнинг эркаги бошқа турдаги урғочини уруғлантириши мумкин, лекин агар биринчи турдаги урғочи иккинчи турнинг эркаги билан чатишса, насл қолдира олмайди.

Замонавий одамлардаги неандерталларга хос бўлган қисқа митохондриал ДНК онадан узатилади, бу эса фақат Ҳомо сапиенс эркаклари неандертал аёллар билан насл қолдириши мумкин деганидир.

Гибрид эркаклар гибрид аёлларга қараганда камроқ наслдордор бўлганлиги ҳақида баъзи далиллар мавжуд.

Неандерталлар ҳомо сапиенс билан кўпроқ чатишгани сайин, улар ўзаро камроқ жуфтлашган. Неандертал гуруҳлари аллақачон иқлим шароити туфайли жуда кичик ва кенг тарқалганлигини ҳисобга олсак (ўша пайтда Европа ва Осиёда об-ҳаво шароити ҳозиргидан анча оғирроқ эди), бу турнинг дурагайланиши охир-оқибат унинг йўқ бўлиб кетишига олиб келган.

Стрингер: «Бу бир томонлама кўринадиган генлар оқими уларнинг тескари оқими ҳам бўлгани, аммо муваффақиятсизликка учраганини билмаймиз», дейди Стрингер.

«Неандертал геномлари очилгани сари биз ҳомо сапиенсдан неандерталларга бирор ядро ДНКси ўтган-ўтмаганлигини кўришимиз мумкин бўлади ва шундан сўнг фикримиз қанчалик тўғрилигини билишимиз мумкин», дея қўшимча қилади у.

Бизнинг туримизнинг энг яқин қариндошлари билан қандай муносабатда бўлганлиги тўғрисида тўлиқроқ тасаввурга эга бўлиш учун олимлар бошқа турдаги гоминидлар, масалан, денисовалар билан боғлиқ шунга ўхшаш саволларга жавоб беришлари керак.

Денисова одами - Олтой ўлкасидаги Денисова ғорида скелет парчалари топилганидан кейин маълум бўлган одамларнинг қирилиб кетган туридир. Денисовалар вақт ва макон жиҳатидан Осиёдаги неандерталлар ва замонавий одамлар яшаган ҳудудлар билан бир-бирига мос келадиган ҳудудда яшаган.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbe