እስራኤል ንምንታይ ንድሩዛውያን 'ትከላኸለሎም' ኣላ?

ብሰንበት 13 ሓምለ፡ ውሑድ ካብ ዝዓሌቶም ድሩዛውያን ዝዀነ ነጋዳይ ከም ዝተጨውየ ተገሊጹ። እዚ ድማ ኣብ ደቡባዊ ሶርያ ኣብ መንጎ ድሩዛውያን ምልሻታትን ዕጡቓት ሱኒ በደዊንን ንመዓልታት ዝጸንሐ ሓያል ግጭት ኣስዒቡ።

ብሰሉስ 15 ሓምለ፡ እስራኤል ወተሃደራዊ ስጕምቲ ብምውሳድ ኢዳ ኣእተወት። ኣብ ከተማ ሱወይዳ ደገፍቲ መንግስቲ ዝዀኑ ሓይልታት ንድሩዛውያን ንኸየጥቅዑ ደው ንምባል ትጽዕር ከም ዘላ ገሊጻ። ካብ ሰንበት ጀሚሩ ኣብ ሱወይዳ ብውሕዱ 300 ሰባት ከም ዝተቐትሉ ትካል ተዓዛቢ ሰብኣዊ መሰላት ሶርያ ሓቢሩ።

እዚ ብዙሓት ሰባት ዝቐተለ ግጭት'ዚ፡ ኣብ ሚያዝያን ግንቦትን ኣብ መንጎ ዕጡቓት ድሩዛውያንን ሓደስቲ ሓይልታት ጸጥታ ሶርያን ድሕሪ ዝተኻየደ ውግእ፡ ኣብታ ብብዝሒ ድሩዛውያን ዝነብሩላ ኣውራጃ ሱወይዳ ፋልማይ ተርእዮ እዩ። ቅድሚኡ ኣብ መጋቢት ኣብ ገማግም ባሕሪ ሶርያ ብዘጋጠመ ግጭታት፡ ኣማኢት ዓላዊያውያን (ካብ ዓሌት 'ዓላዊ' ናይ በሽር ኣል ኣሳድ) ተቐቲሎም።

እዚ ግጭት ምስቲ ኣብ ቀረባ እዋን እስራኤል ዘካየደቶ መጥቃዕቲ ነፈርቲ ተደሚሩ፡ ሶርያ ከቢድ ምዝራግ ጸጥታ ከጋጥማ ይኽእል እዩ ዝብል ስግኣት ኣለዓዒሉ።

እታ ሃገር ንልዕሊ ዓሰርተ ዓመታት ዝጸንሐ ኲናት ሓድሕድ ክትገጥም ዝጸንሐት ኰይና፡ ኣብ ታሕሳስ 2024 ብእስላማውያን ዝምርሑ ዕጡቓት ንደማስቆ ተቘጻጺሮማ። ኣብዚ እዋን'ዚ መራሒ ሶርያ ኣሕመድ ኣል-ሻራ ነቶም ውሑድ ዝዓሌቶም ጕጅለታት እታ ሃገር ክከላኸል ቃል ኣትዩ'ሎ።

ድሩዛውያን መን እዮም?

ድሩዛውያን ዓረብኛ ዝዛረቡን ናይ ገዛእ ርእሶም ሃይማኖት ዝኽተሉን ውሑዳት ዓሌት እዮም። ብቐንዱ ኣብ ሶርያ፡ ሊባኖስ፡ እስራኤልን ብእስራኤል ኣብ ዝተታሕዘ ኣኽራናት ጎላንን ይነብሩ። ሃይማኖቶም ጨንፈር ናይ ሺዓ እስልምና'ኳ እንተዀነ ናይ ገዛእ ርእሱ ፍሉይ እምነትን ልምድን ግን ኣለዎ።

ብዝሖም ብድምር ኣስታት ሓደ ሚልዮን ይዀኑ። ፍርቆም ኣብ ሶርያ ዝነብሩ ኰይኖም፡ ኣስታት 3% ካብ ህዝቢ እታ ሃገር ይሽፍኑ።

ኣብ እስራኤል፡ እንተላይ ንኣኽራናት ጎላን ሓዊስካ፡ ኣስታት 152,000 ድሩዛውያን ኣለዉ። ብዙሓት ኣብ እስራኤል ዝርከቡ ድሩዛውያን ኣብ ወተሃደራዊ ዕማም ዘገልግሉ ኰይኖም፡ ብዓይኒ እስራኤል ከም እሙናት ይረኣዩ።

ድሩዛውያን ኣብ ሶርያ ኣጸጋሚ ፖለቲካዊ መርገጺ ነይሩዎም። ኣብቲ ንኣስታት 14 ዓመታት ዝቐጸለ ኲናት ሓድሕድ፡ ኣብ ደቡባዊ ሶርያ ናይ ገዛእ ርእሶም ዕጡቓት ጕጅለታት ኣቚሞም።

ፕረዚደንት ባሻር ኣል ኣሳድ ኣብ ታሕሳስ ካብ ስልጣን ምስ ወደቐ፡ ድሩዛውያን ነቲ መንግስቲ ሶርያ ከባቢኦም ንምቍጽጻር ዝገብሮ ዝነበረ ጻዕሪ ተቓዊሞሞ።

ኣብ ሶርያ ዝርከቡ ዝተፈላለዩ ጕጅለታት ድሩዝ ብዛዕባ እቶም ሓደስቲ ሰበስልጣን ካብ ብጥንቃቐ ምርኣይ ክሳብ ፍጹም ምንጻግ ዝበጽሕ ዝተፈላለየ ኣረኣእያ ኣለዎም። ብዙሓት ንህላወ ሓይልታት ጸጥታ ሶርያ ኣብ ሱወይዳ ይቃወሙን ኣብ ክንዲ ናብ ሰራዊት ሶርያ ዝጽንበሩ ኣብ ናይ ገዛእ ርእሶም ምልሻታት ክምርኰሱን ይመርጹ።

መንግስቲ ሶርያ ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ድሩዝ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ብምዅናን ኣብ ደቡባዊ ሶርያ ሰላም ክምለስ ከም ዝደሊ ይገልጽ። ይዅን'ምበር፡ ሓይልታት መንግስቲ ንድሩዛውያን እውን ከም ዘጥቅዑን ብተመልከተለይ ዝተቐትሉ ከም ዘለዉን ገለ ጸብጻባት ይሕብሩ። እዚ ጸብጻባት'ዚ፡ ንማሕበረሰብ ድሩዝ ኣብ ደማስቆ ንዝርከቡ ሰበስልጣን ከም ዘይኣምኑዎም ገይሩዎም ኣሎ።

ድሕሪ ውድቀት ኣሳድ፡ እስራኤል ኣብ ጥቓ ሰሜናዊ ዶባ ንዝርከቡ ማሕበረሰብ ድሩዝ ክትከላኸል ጸኒሓ'ያ። ምስቶም ከም ድሩዛውያን፡ ኩርዳውያንን ዓላዊያንን ዝኣመሰሉ ውሑድ ዝዓሌቶም ጕጅለታት ሶርያ ከኣ ምሕዝነት ክትሃንጽ ትደሊ።

እስራኤል ንነብሳ ከም ሓላዊት ናይቶም ውሑድ ዝዓሌቶም ሕብረተሰባት ናይቲ ዞባ ኰይና ትቐርብ። ነዚ መርገጺኣ ንምድጋፍ ድማ ኣብ ልዕሊ ወተሃደራዊ ቦታታትን ሓይልታት መንግስትን ሶርያ መጥቃዕቲ ፈጺማ እያ።

ኣብ ግንቦት፡ ኣብ እዋን ናይ ወገንነት (ሃይማኖታዊ) ውግእ፡ እስራኤል ኣብ ልዕሊ ድሩዛውያን መጥቃዕቲ ከይፍጸም ንምጥንቃቕ ክትብል ኣብ ጥቓ ቤተመንግስቲ ፕረዚደንት ደማስቆ መጥቃዕትታት ኣካይዳ። ገለ ኣብ ሶርያን ሊባኖስን ዝርከቡ ድሩዛውያን፡ እስራኤል ኣብቲ ዞባ ናይ ገዛእ ርእሳ ጽልዋ ንምስፋሕ ኣፋላላይ ትፈጥር ከም ዘላ ከሲሶም።

እስራኤል ስለምንታይ እያ ንሶርያ ትሃርም ዘላ?

እስራኤል ኣብ ቀረባ እዋን ዘካየደቶ መጥቃዕቲ ብቐንዱ ከም መጠንቀቕታን ሰራዊት ሶርያ ናብ ደቡባዊ ሶርያ ከይንቀሳቐስን ዝዓለመ እዩ። እስራኤል ኣብቲ ቦታ'ቲ ካብ ወተሃደራዊ ስርዓት ወጻኢ ዝዀነ ዞባ ክትፈጥር ትደሊ። ኣብ ጥቓ ሰሜናዊ ዶባታ ከምኡ'ውን ኣብ እትቈጻጸሮ ኣኽራናት ጎላን እስላማውያን ዕጡቓት ከይንቀሳቐሱ ስክፍታታት ኣለዋ።

እስራኤል ብ15 ሓምለ ኣብ ሱወይዳ ኣብ ልዕሊ ሓይልታት ጸጥታን መካይንን መጥቃዕቲ ፈጺማ። ንጽባሒቱ 16 ሓምለ መጥቃዕትታታ ብምስፋሕ፡ ኣብ ደማስቆ ዝርከብ ምኒስትሪ ምክልኻልን ዋና ቤትጽሕፈት ሰራዊትን ሶርያ ወቒዓ። ሶርያ ነዚ መጥቃዕትታት ኰኒናቶ ኣላ።

እዚ ተግባራት'ዚ፡ ድሕሪ እቲ ኣብ ታሕሳስ 2024፡ እስራኤል ንሓያሎ ወተሃደራዊ ቦታታት ኣዕንያ ኣብ ጎላን ዝርከብ ሕቡራት ሃገራት ዝከታተሎ መከላኸሊ ዞባ ዝተቘጻጸረቶ፡ እቲ ዝዓበየ መጥቃዕቲ እስራኤል ኣብ ሶርያ እዩ። እስራኤል፡ መንግስቲ ሶርያ ወተሃደራዊ ዓቕሙ ከየሐይል ክትዓግቶ ትደሊ፣ ምኽንያቱ ከም ሓደጋ ገይራ ስለ እትርእዮ።

ምኒስተር ምክልኻል እስራኤል እስራኤል ካትዝ ብ16 ሓምለ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታት ኣብ ዝጸሓፎ፡ "ንደማስቆ ክንህቦ ዝጸናሕና መጠንቀቕታታት ኣብቂዑ - ደጊም መሪር ጽፍዒት ክመጽእ እዩ፡" ኢሉ - መጥቃዕቲ ደማስቆ ድሕሪ ምጅማሩ።

እቲ ኣብ ልዕሊ ዋና ወተሃደራዊ ቤትጽሕፈት ሶርያ ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ብቐጥታ ብተለቪዥን ሶርያ ዝተመሓላለፈ ኰይኑ፡ እቲ ኣቕራቢ ካብ ስቱድዮ ብጕያ ክሃድም ተራእዩ።

ዓለምከ እንታይ በለት?

ጸሓፊ ክፍሊ ወጻኢ ኣመሪካ ማርኮ ሩቢዮ፡ ኣመሪካ ብዛዕባ እቲ ግጭት "ኣዝያ ትጭነቕ" ከም ዘላ ገሊጹ። ብ16 ሓምለ፡ ኣመሪካ ነቲ ዘጨንቕ ዝበለቶ ኵነታት ንምውጋድ፡ "ሎሚ ምሸት ፍሉይ ስጕምቲ ክትወስድ መደብ ኣለዋ፡" ክብል ኣፍሊጡ።

ሊባኖስ፡ ዒራቕ፡ ቐጠር፡ ዮርዳኖስ፡ ግብጽን ኩዌትን ዝርከብአን ሓያሎ ሃገራት ዓረብ፡ ነቲ እስራኤል ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ሶርያን ሓይልታት ጸጥታን ዘካየደቶ መጥቃዕቲ ኰኒነንኦ። ስዑዲ ዓረብ'ውን ንተግባራት እስራኤል ብምንቃፍ "ግሉጽ መጥቃዕቲ" ክትብል እንከላ፡ ኢራን ድማ እቲ መጥቃዕቲ "ኣዝዩ ክትግምቶ ዝከኣል'ዩ፡" ኢላ።

ድሕሪ ኣሳድ ኣብ ሶርያ ቀንዲ ተዋሳኢት ኰይና ዘላ ቱርኪ፡ እቲ መጥቃዕቲ፡ ሶርያ ሰላምን ምርግጋእን ንምርግጋጽ ንእትገብሮ ዘላ ጻዕሪ ዝጻረር "ውዲት" ምዃኑ ገሊጻ።

ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶንዮ ጉተረዝ'ውን፡ ነቲ እስራኤል ኣብ ሱወይዳን ደማስቆን እትገብሮ ዘላ መጥቃዕትታት ነቲ ኵነታት "ዘጋድድ" ክብል ኰኒኑዎ።

ቀጺሉኸ እንታይ ክስዕብ ይኽእል?

ድሕሪ'ቲ ኲናት ሓድሕድ፡ እቲ ኣብዚ ቀረባ እዋን ዝተፈጸመ ግጭት፡ ጸጥታን ፖለቲካን ሶርያ ክሳብ ክንደይ ተነቃፊ ምዃኑ ዘርኢ'ዩ። እዚ ሓድሽ ውግእ ኣብ መላእ ሶርያ ዳግማይ ሃይማኖታዊ ወይ ዓሌታዊ ግጭታት ከጋጥም ይኽእል እዩ ዝብል ስግኣት የልዕል።

ፕረዚደንት ኣል-ሻራ ኣብ ሶርያ ዝተፈላለዩ ጕጅለታት ክቈጻጸርን ክጥርንፍን ኣብ ዝፍትነሉ ዘሎ እዋን፡ ብእስላማውያን ዝምራሕ መንግስቱ ነቲ ብሰንኪ ናይ ዓመታት ኲናት ኣብታ ሃገር ዘሎ ዓሚቝ ምፍልላይ ክፍውስ ይኽእል ድዩ ኣይክእልን ንጹር ኣይኰነን።

ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ሃይማኖታዊ ጕጅለታት ዝካየድ ዘሎ ውግእን መጥቃዕቲ እስራኤልን፡ ሶርያ ድሕሪ ኲናት ዳግማይ ከይትህነጽን ከይትሓውን ዝገብር እዩ።

እስራኤል ሕጂ'ውን ንሓድሽ መንግስቲ ሶርያን ኣብ ደቡብ ዝርከቡ እስላማውያን ዕጡቓትን ከም ዓቢይ ጸጥታዊ ስግኣት ትርእዮም። በዚ ምኽንያት፡ ምስቶም ብምምጻእ ሓደስቲ ሰበስልጣን ስግኣት ወይ ዝተገለሉ ዝስምዖም ጕጅለታት ኰይና ምስራሕ ክትቅጽል ትኽእል እያ።