รัสเซีย ยูเครน : เทียบภาพต่อภาพ หักล้างข้อกล่าวหาการจัดฉากเหตุสังหารหมู่ในเมืองบูชา

ภาพถ่ายดาวเทียมในเมืองบูชา ทางเหนือของกรุงเคียฟ เผยให้เห็นศพกระจัดกระจายบนท้องถนน ก่อนหน้าที่ทหารรัสเซียจะถอนกำลังออกไปเกือบ 2 สัปดาห์

คำเตือน: บทความนี้มีภาพที่อาจสร้างความสะเทือนใจให้ผู้อ่านบางคน

ภาพถ่ายดาวเทียมจากบริษัท Maxar ที่ถ่ายเมื่อ 19 มี.ค. ได้รับการเผยแพร่ครั้งแรกโดยหนังสือพิมพ์นิวยอร์กไทมส์ และได้รับการพิสูจน์ยืนยันโดยบีบีซี เผยให้เห็นหลักฐานที่ขัดแย้งกับคำกล่าวอ้างของนายเซอร์เก ลาฟรอฟ รัฐมนตรีต่างประเทศรัสเซียที่ระบุว่า คลิปวิดีโอที่มีศพนอนเกลื่อนถนนในเมืองบูชาเป็นการ "จัดฉาก" ขึ้นหลังจากรัสเซียถอนกำลังทหารออกไปแล้ว

รัสเซียระบุว่าได้ถอนทหารออกจากเมืองนี้ไปเมื่อ 30 มี.ค. แต่ภาพถ่ายดาวเทียมที่ถ่ายไว้เมื่อ 19 มี.ค. เผยให้เห็นสิ่งที่ดูเหมือนศพนอนอยู่ในตำแหน่งที่กองทัพยูเครนเข้าไปพบตอนที่พวกเขากลับเข้าควบคุมเมืองได้อีกครั้ง

ภาพถ่ายของถนนอีกช่วงหนึ่งก็ดูเหมือนจะมีศพอยู่บนถนนอีก

ก่อนหน้านี้มีภาพถ่ายดาวเทียมจาก Maxar ที่ถ่ายไว้เมื่อ 11 มี.ค.ก็เผยให้เห็นศพอยู่ในตำแหน่งเดียวกัน แต่มีความชัดเจนน้อยกว่าภาพที่ถ่ายเมื่อ 19 มี.ค.

นายอันโตนิโอ กูแตร์เรส เลขาธิการองค์การสหประชาชาติ (ยูเอ็น) เรียกร้องให้มีการสืบสวนสอบสวนอิสระเกี่ยวกับรูปภาพที่เผยให้เห็นพลเรือนในเมืองบูชา ถูกสังหารจำนวนมาก

ยูเครนกล่าวหารัสเซียว่า "จงใจสังหารหมู่" พลเรือนของตน แต่รัสเซียปฏิเสธข้อกล่าวหา โดยชี้ว่าเป็น "การยั่วยุที่ถูกจัดฉากขึ้นโดยรัฐบาลยูเครน" พร้อมกับยกคำกล่าวอ้างต่าง ๆ เพื่อหักล้างหลักฐานภาพถ่ายและคลิปวิดีโออันน่าตกตะลึงจากเมืองบูชา

คำกล่าวอ้างรัสเซีย : "ศพปลอม"

หลังจากรัสเซียถอนทหารออกไป ก็มีการเผยแพร่คลิปวิดีโอที่บันทึกจากรถยนต์ขณะแล่นเข้าไปในเมืองบูชา โดยที่มีศพนอนกระจัดกระจายอยู่ตามสองข้างทาง

จากนั้นไม่นาน บัญชีผู้ใช้โซเชียลมีเดียของผู้สนับสนุนรัสเซียก็เผยแพร่คลิปที่มีการปรับภาพให้ช้าลง พร้อมกับอ้างว่าแขนข้างหนึ่งของศพที่นอนอยู่ริมทางขยับได้

สถานเอกอัครราชทูตรัสเซียในแคนาดาได้ทวีตคลิปดังกล่าวทางทวิตเตอร์ พร้อมใส่คำบรรยายว่า "วิดีโอที่จัดฉากขึ้น แสดงให้เห็นศพปลอมในเมืองบูชา ใกล้กรุงเคียฟ"

คลิปดังกล่าวมีความละเอียดต่ำ แต่เมื่อมีการพิเคราะห์อย่างใกล้ชิดก็จะเห็นได้ว่า สิ่งที่รัสเซียอ้างว่าเป็นแขนที่ขยับได้นั้น แท้ที่จริงคือรอยเปื้อนที่อยู่มุมขวาล่างของกระจกรถยนต์

เราได้ทำวงกลมบอกตำแหน่งรอยเปื้อนดังกล่าว ซึ่งดูเหมือจะเป็นหยดน้ำฝน หรือรอยเปื้อนบางอย่าง พร้อมกับรอยลักษณะคล้ายกันบนกระจกรถที่ปรากฏขึ้นในวิดีโอก่อนหน้านั้น

อีกคำกล่าวอ้างของรัสเซียพูดถึงภาพอีกตอนในคลิป ซึ่งรถยนต์แล่นผ่านผู้เสียชีวิตอีกศพที่นอนอยู่ริมทางเท้าที่ปูด้วยอิฐสีเหลืองและสีแดง และมีรั้วสีน้ำตาลที่พังเสียหายอยู่ด้านหลัง

ขณะที่รถแล่นผ่าน จะเห็นศพเป็นเวลาสั้น ๆ อยู่ในกระจกมองข้างรถด้านขวามือ กลุ่มผู้ใช้โซเชียลมีเดียที่ฝักใฝ่รัสเซียอ้างว่า ศพดังกล่าว "ลุกขึ้นนั่ง" แต่เมื่อปรับภาพวิดีโอให้ช้าลง ก็จะเห็นได้ว่ากระจกสะท้อนภาพศพและบ้านเรือนอย่างผิดรูปออกไป

ภาพสะท้อนที่ผิดรูปจากกระจกมองข้างที่มีลักษณะโค้งเว้าแบบเดียวกันนี้ พบเห็นได้ทั่วไปในคลิปวิดีโอที่โพสต์ทางอินเทอร์เน็ต

บีบีซีได้นำภาพศพต่าง ๆ จากคลิปวิดีโอที่รัสเซียโพสต์เมื่อ 2 เม.ย. มาเปรียบเทียบกับภาพถ่ายที่มีความละเอียดสูงที่ได้รับจากเก็ตตี อิมเมจเจสและเอเอฟพี เมื่อ 3 เม.ย.

ในคลิปวิดีโอ พบผู้เสียชีวิตศพแรกนอนหงายหลังอยู่ใกล้ขอบทางเท้าสีเหลืองและขาว ซึ่งบนทางเท้าด้านขวาเป็นพื้นยางมะตอยและพื้นหญ้า ข้างกันมีรถยนต์สีเงินที่กระโปรงหลังรถเปิดอยู่จอดอยู่ด้านหน้ากำแพงสีขาว เราจะเห็นภาพเดียวกันได้อย่างชัดเจนในภาพถ่ายจากเก็ตตี อิมเมจเจสและเอเอฟพี

ส่วนผู้เสียชีวิตศพที่สองที่สวมเสื้อแจ๊คเก็ตสีดำและดูเหมือนมีสายรัดห้ามเลือดหรือผ้าพันแผลอยู่ที่แขนขวานอนตะแคงอยู่ริมทางเท้าสีแดงและสีเหลือง บริเวณด้านหน้ารั้วสีน้ำตาลที่พังเสียหาย เราจะเห็นภาพเดียวกันได้อย่างชัดเจนในภาพถ่ายจากเก็ตตี อิมเมจเจสและเอเอฟพี

คำกล่าวอ้างรัสเซีย : "ศพไม่แข็ง"

กระทรวงต่างประเทศรัสเซียโพสต์ข้อความทางทวิตเตอร์ว่า "เป็นเรื่องน่ากังวลอย่างยิ่งที่ศพผู้เสียชีวิตซึ่งปรากฏในภาพที่เผยแพร่โดยรัฐบาลยูเครนยังมีสภาพไม่แข็งหลังจากผ่านไปแล้วอย่างน้อย 4 วัน"

กองทัพยูเครนระบุว่า กองทัพรัสเซียได้ถอนกำลังออกไปเมื่อช่วงเช้าตรู่ของวันที่ 31 มี.ค. แต่รัสเซียระบุว่าได้ถอนทัพออกไปเมื่อ 30 มี.ค.

เมื่อคนเราเสียชีวิตไปแล้วหลายชั่วโมง ร่างกายก็จะเข้าสู่กระบวนการที่เรียกว่า "สภาพแข็งทื่อหลังตาย" (rigor mortis) ซึ่งกล้ามเนื้อมีสภาพหดและแข็งตัว

บีบีซีได้สอบถามไปยังผู้เชี่ยวชาญด้านนิติพยาธิวิทยาเกี่ยวกับธรรมชาติของศพหลังจากเสียชีวิตไปแล้ว 4 วัน โดยหนึ่งในผู้เชี่ยวชาญที่ไม่ต้องการเปิดเผยนาม ซึ่งเคยทำงานสืบสวนสอบสวนการก่ออาชญากรรมสงครามในโคโซโวและรวันดา ระบุว่า หลังเสียชีวิตไปแล้ว 4 วัน ศพมักจะมีสภาพแข็งทื่อลดลง

นอกจากนี้ รัสเซียยังโพสต์ข้อความทางทวิตเตอร์ว่า ศพที่พบ "ไม่ปรากฏคราบซากศพแบบที่มักพบเห็นทั่วไป"

ไม่ชัดเจนว่าข้อความดังกล่าวหมายถึงอะไร แต่นักพยาธิวิทยาระบุว่า ลักษณะภายนอกของผู้เสียชีวิตจากการถูกยิง หรือความรุนแรงอื่น ๆ มีความแตกต่างกันค่อนข้างมาก โดยขึ้นอยู่กับอาวุธที่ใช้ก่อเหตุ รวมทั้งระยะห่างที่ถูกยิง เป็นต้น

นอกจากนี้ ก็ไม่จำเป็นต้องเห็นกองเลือดไหลนองออกมาในปริมาณมากเสมอไป เพราะกองเลือดอาจอยู่ใต้ศพ หรือถูกเสื้อผ้าที่มีความหนาดูดซับเอาไว้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อผู้ตายสวมเสื้อผ้ากันหนาว

ดังนั้น ข้อความทางทวิตเตอร์ดังกล่าวของรัสเซีย จึงอาจหมายถึงการที่เลือดจากร่างกายไหลลงด้านล่างหลังการเสียชีวิต เพราะการไหลเวียนโลหิตในร่างกายหยุดลง ซึ่งจะทำให้ผิวหนังกลายเป็นสีแดงหรือสีม่วง

แต่หากผู้เสียชีวิตอยู่ในลักษณะนอนราบอยู่กับพื้น ตำแหน่งของกองเลือดและการเปลี่ยนแปลงของสีผิวก็อาจมองไม่เห็นได้จากภาพถ่ายเพียงอย่างเดียว

คำกล่าวอ้างรัสเซีย : "ไม่มีชาวเมืองคนไหนถูกกระทำอย่างโหดร้ายรุนแรง"

กระทรวงกลาโหมรัสเซียอ้างว่า ในขณะที่เมืองบูชาตกอยู่ภายใต้การควบคุมของกองทัพรัสเซีย "ไม่มีชาวเมืองคนไหนถูกกระทำอย่างโหดร้ายรุนแรง"

ข้ออ้างดังกล่าวขัดแย้งกับคำบอกเล่าของผู้เห็นเหตุการณ์ในท้องถิ่นหลายคน

ครูคนหนึ่งในเมืองเล่าให้องค์กรเพื่อสิทธิมนุษยชน ฮิวแมนไรท์วอทช์ ฟังว่า เมื่อวันที่ 4 มี.ค. กองทัพรัสเซียได้ไล่ต้อนชาย 5 คน แล้วสังหารหนึ่งในนั้น

ชาวเมืองคนอื่น ๆ ที่ให้สัมภาษณ์กับ The Insider เว็บไซต์แนวสืบสวนสอบสวนของรัสเซียก็เล่าเหตุการณ์ลักษณะเดียวกัน

"มันคือช่วงเวลาที่เลวร้ายมาก ทั้งสนามหญ้า บ้านเรือน หรือแม้แต่ชีวิตคุณเองก็ไม่ใช่ของคุณ ไม่มีไฟฟ้า น้ำประปา ก๊าซ การออกนอกบ้านเป็นเรื่องต้องห้าม ถ้าคุณออกไป คุณจะถูกยิง" ชาวบ้านคนหนึ่งเล่า

นอกจากนี้ บีบีซียังได้พูดคุยกับชาวเมืองอีกหลายคนที่เล่าว่า ทหารรัสเซียพังประตูบุกรุกเข้าไปในบ้านของพวกเขาอย่างเป็นระบบ แล้วเข้าไปปล้นทรัพย์สิน และอาหาร ในขณะที่ชาวบ้านถูกบังคับให้นั่งอยู่ที่ห้องใต้ดิน

กระทรวงกลาโหมรัสเซียยังอ้างว่า กองทัพของตนได้ออกจากเมืองบูชาเมื่อ 30 มี.ค. และคลิปวิดีโอที่เผยให้เห็นศพนอนเกลื่อนถนนนั้น "ไม่ถูกเผยแพร่ออกมาจนกระทั่ง 4 วันต่อมา ซึ่งเป็นตอนที่เจ้าหน้าที่ฝ่ายความมั่นคงยูเครน และตัวแทนสื่อยูเครนเดินทางไปถึงเมืองนี้"

แต่สื่อมวลชนสำนักต่าง ๆ เช่น เอเอฟพี ได้เผยแพร่ภาพถ่ายศพผู้เสียชีวิตเมื่อวันที่ 2 เม.ย. และบีบีซีพบคลิปภาพศพกระจัดกระจายตามท้องถนนเมืองบูชาที่มีผู้นำไปเผยแพร่ทางโซเชียลมีเดียมาตั้งแต่วันที่ 1 เม.ย.แล้ว

รายงานโดย : เจค ฮอร์ตัน, ชายัน ซาร์ดาริซาเดห์, เรเชล ชเรเออร์, โอลกา โรบินสัน, อลิสแตร์ โคลแมน และ แดเนียล พาลัมโบ

ผลิตวิดีโอโดย: : ซาราห์ แกลตต์ และ แจ็คเกอลีน กัลวิน