นวัตกรรม "ปอดในกล่อง" เพิ่มโอกาสผ่าตัดปลูกถ่ายอวัยวะได้สำเร็จ
ที่มาของภาพ, Royal Papworth Hospital
- Author, นิกกี ฟอกซ์
- Role, ผู้สื่อข่าวสุขภาพ
นวัตกรรมใหม่ทำให้เหล่าศัลยแพทย์ในสหราชอาณาจักรมีความหวังว่า อุปกรณ์ทางการแพทย์ที่คิดค้นขึ้นล่าสุด ซึ่งเป็นกลไกที่ช่วยเก็บรักษาปอดให้คงสภาพมีชีวิตอยู่นอกร่างกายได้นาน สามารถจะปฏิวัติเปลี่ยนแปลงจำนวนของผู้ได้รับการปลูกถ่ายปอดให้พุ่งสูงขึ้นอย่างมากได้
โรงพยาบาลรอยัลแพปเวิร์ธ (Royal Papworth Hospital) ในมณฑลเคมบริดจ์เชียร์ ถือเป็นแห่งแรกของประเทศที่ได้ทดลองใช้งานระบบ XPS ดังกล่าว โดยระบบที่ช่วยคงสภาพมีชีวิตให้ปอดขณะอยู่ภายนอกร่างกายนี้ มีชื่อเล่นที่เรียกกันว่า "ปอดในกล่อง" (lungs in a box) ซึ่งล้อเลียนคำว่าอาหารกลางวันในกล่องหรือข้าวกล่อง (lunch in a box) นั่นเอง
อุปกรณ์ปอดในกล่องถูกออกแบบมาให้เลียนแบบการทำงานของร่างกายมนุษย์ โดย นพ.มาเรียส เบอร์แมน ศัลยแพทย์ผู้ทดลองใช้งานอุปกรณ์ชนิดนี้ บอกว่ามันอาจจะช่วยเพิ่มจำนวนผู้ได้รับโอกาสปลูกถ่ายปอดให้สูงขึ้นกว่าเดิมได้ถึง 30% เลยทีเดียว
แดเนียล อีแวนส์-สมิธ ผู้จัดการจากเมืองนอร์แทมป์ตัน วัย 49 ปี คือผู้ป่วยชาวอังกฤษคนแรกที่ได้รับการผ่าตัดปลูกถ่ายปอดทั้งสองข้างในคราวเดียว โดยใช้อุปกรณ์ปอดในกล่องภายใต้การจัดหาของสำนักงานบริการสุขภาพแห่งชาติหรือเอ็นเอชเอส (NHS) ซึ่งเขากล่าวว่ารู้สึก "ขอบคุณอย่างยิ่ง" ต่อการช่วยชีวิตในครั้งนี้
ที่มาของภาพ, Royal Papworth Hospital
ปัจจุบันปอดที่ได้รับการบริจาคมาถึง 81% ต้องถูกทิ้งไปอย่างน่าเสียดาย เพราะมีการอักเสบหรืออยู่ในสภาพย่ำแย่จนไม่อาจนำไปปลูกถ่ายได้ แต่อุปกรณ์ปอดในกล่องสามารถจะช่วยปรับสภาพให้ปอดนั้นมีสุขภาพดีขึ้น โดยใช้เครื่องช่วยหายใจทำให้ปอดพองและยุบตัวเป็นจังหวะเหมือนภาวะการหายใจปกติ ทั้งยังมีการสูบฉีดของเหลวที่เต็มไปด้วยสารอาหารและออกซิเจนเข้าไปในปอดด้วย
เทคนิคดังกล่าวซึ่งเรียกว่า "การกำซาบอากาศและสารอาหารของปอดภายนอกร่างกาย" (ex vivo lung perfusion - EVLP) ถูกคิดค้นขึ้นเมื่อหลายปีก่อน เพื่อให้ปอดที่ได้มาจากการบริจาคซึ่งอยู่ในสภาพก้ำกึ่งว่าจะนำไปปลูกถ่ายได้หรือไม่ มีโอกาสได้รับการฟื้นฟูปรับสภาพให้แข็งแรงอีกครั้ง แทนที่จะถูกทิ้งไปโดยเปล่าประโยชน์
โครงการนำร่อง 1 ปี ซึ่งเป็นความร่วมมือระหว่าง NHS และมูลนิธิการกุศลของ รพ.รอยัลแพปเวิร์ธ ได้ทดลองใช้ระบบ XPS ซึ่งเป็นการรวมกลไกต่าง ๆ ที่ใช้เทคนิค EVLP เอาไว้ในอุปกรณ์เครื่องเดียวได้อย่างสมบูรณ์ โดยปอดที่ถูกเก็บรักษาและฟื้นฟูด้วยอุปกรณ์ปอดในกล่องแบบ XPS จะอยู่ในภาชนะที่มีอุณหภูมิระดับเดียวกับภายในร่างกายของคนเรา ซึ่งทำให้เก็บปอดไว้นอกร่างกายได้เป็นเวลานานสูงสุดถึง 6 ชั่วโมง
ที่มาของภาพ, Royal Papworth Hospital
ศาสตราจารย์ดีเรก มานาส ผู้อำนวยการฝ่ายการแพทย์ด้านการปลูกถ่ายอวัยวะและโลหิตของ NHS บอกว่าปัจจุบันเริ่มมีหลักฐานยืนยันเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ว่า เทคโนโลยีปอดในกล่องทำให้ผู้ป่วยสามารถเข้ารับการผ่าตัดปลูกถ่ายปอดได้มากขึ้น ซึ่งเป็นผลจากการฟื้นฟูสมรรถนะการทำงานของปอดนั่นเอง
แม้สหราชอาณาจักรจะมีการแก้ไขเปลี่ยนแปลงกฎหมายว่าด้วยความยินยอมในการบริจาคอวัยวะตั้งแต่ปี 2019 แต่ทุกวันนี้จำนวนของปอดที่มีการบริจาคให้ผู้ป่วยก็ยังคงขาดแคลนอยู่ โดย ศ.มานาสบอกว่า ขณะนี้มีผู้ป่วยกว่า 200 คน เฝ้ารอคอยการผ่าตัดปลูกถ่ายปอด ทว่าปอดคุณภาพดีที่มีผู้บริจาคมาให้นั้น น้อยนิดยิ่งกว่าจำนวนผู้ป่วยมาก
ดังนั้นอุปกรณ์ปอดในกล่องที่ได้รับการพัฒนาไปอีกขั้นนี้ จะช่วยเพิ่มจำนวนปอดคุณภาพดีที่ใช้ปลูกถ่ายได้ ทั้งยังเปิดโอกาสให้แพทย์ได้ทดสอบการทำงานของปอดภายนอกร่างกายก่อนการผ่าตัด จึงทำให้การปลูกถ่ายมีโอกาสประสบความสำเร็จเพิ่มขึ้นด้วย
ที่มาของภาพ, Royal Papworth Hospital
กรณีของอีแวนส์-สมิธนั้น แม้เขาจะเลิกสูบบุหรี่ไปแล้วเมื่อ 12 ปีก่อน แต่ภายหลังก็ยังเกิดอาการหายใจลำบาก เนื่องจากโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (COPD) ทำให้ต้องเผชิญกับภาวะปอดแฟบและมีลมรั่วถึง 5 ครั้ง และต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลยาวนานถึงครึ่งปี ก่อนที่จะได้ผ่าตัดปลูกถ่ายปอดทั้งสองข้าง
ในตอนนั้นอีแวนส์-สมิธ เกือบจะต้องออกจากโรงพยาบาลเพื่อไปนอนรอความตายที่บ้าน แต่ในที่สุดพยาบาลได้มาปลุกเขาให้ตื่นนอน และบอกข่าวดีว่าพบปอดบริจาคที่เหมาะสมแล้ว
ปอดดังกล่าวถูกนำไปแช่ในน้ำแข็ง ก่อนจะขนส่งมายังโรงพยาบาลในเมืองเคมบริดจ์ แล้วจึงบรรจุลงในอุปกรณ์ปอดในกล่องรุ่น XPS เพื่อฟื้นฟูปรับสภาพและการทำงานของมันก่อนการผ่าตัดปลูกถ่ายจริง
ที่มาของภาพ, DAWID WOJTOWICZ/BBC
อีแวนส์-สมิธ บอกว่ารู้สึกเป็นเกียรติอย่างยิ่งที่ได้รับเลือกให้เป็นผู้ใช้งานระบบดังกล่าวคนแรก "เมื่อช่วงปลายปีที่แล้ว โรงพยาบาลหลายแห่งบอกว่า ผมควรเริ่มพิจารณารับการรักษาแบบประคับประคองได้แล้ว เพราะรอมานานก็ยังไม่มีวี่แววว่าจะได้ปอดบริจาคเสียที ซึ่งหากผมไม่ได้รับการผ่าตัดปลูกถ่ายโดยเร็ว เป็นไปได้สูงว่าผมคงจะไม่รอดแน่"
ตอนนี้อีแวนส์-สมิธ หวังว่า เขาจะสามารถระดมทุนสนับสนุนการวิจัยให้กับทีมแพทย์ที่ช่วยชีวิตตนเองได้ "ตอนนี้ผมเดินขึ้นเนินเขาได้ทันทีโดยไม่ต้องเสียเวลาคิดเลย แถมไม่ต้องหยุดพักเวลาเดินออกกำลังกายไปรอบเมืองด้วย ผมรู้สึกขอบคุณพวกเขาจริง ๆ"
ที่มาของภาพ, NIKKI FOX/BBC
นพ.มาเรียส เบอร์แมน หัวหน้าศัลยแพทย์ผู้นำการปลูกถ่ายอวัยวะของรพ.รอยัลแพปเวิร์ธ กล่าวว่า "พวกเราภาคภูมิใจอย่างยิ่งที่ได้เป็นโรงพยาบาลแห่งแรกของสหราชอาณาจักร ซึ่งได้มีโอกาสใช้งานอุปกรณ์นี้จริง นอกเหนือไปจากการทดลองระดับคลินิก"
แม้ปัจจุบันจะมีเทคโนโลยีแบบอื่นที่ช่วยเก็บรักษาและฟื้นฟูปอดได้เช่นกัน แต่เหล่าศัลยแพทย์บอกว่า อุปกรณ์ปอดในกล่องรุ่น XPS มีรูปแบบที่เรียบง่าย จนฝึกให้แพทย์และพยาบาลเรียนรู้ทักษะการใช้งานได้ในเวลาอันรวดเร็ว ซ้ำยังไม่ต้องให้ทีมศัลยแพทย์เดินทางไปผ่าตัดเอาปอดออกจากร่างผู้บริจาคเอง ซึ่งช่วยประหยัดค่าใช้จ่ายลงได้มากโข
นพ.เบอร์แมนยังกล่าวเสริมว่า 30% ของผู้ป่วยที่รอคอยการผ่าตัดปลูกถ่ายปอด ต้องเสียชีวิตไปก่อนที่จะได้รับบริจาคอวัยวะสำคัญชิ้นนี้ ส่วนกรณีของอีแวนส์-สมิธนั้น เขามีโอกาสอยู่รอดจนได้รับการผ่าตัดปลูกถ่ายน้อยมาก
"ทุกวันนี้เขาคงไม่ได้อยู่กับพวกเราแล้ว หากไม่ได้รับการผ่าตัดปลูกถ่ายปอด และการผ่าตัดปลูกถ่ายจะเกิดขึ้นไม่ได้ หากไม่มีเทคนิค EVLP" นพ.เบอร์แมน กล่าวทิ้งท้าย
ปัจจุบัน รพ.รอยัลแพปเวิร์ธ คือโรงพยาบาลที่ทำการผ่าตัดปลูกถ่ายปอดมากที่สุด ในบรรดาศูนย์การแพทย์ทั่วทั้งสหราชอาณาจักร โดยทำการผ่าตัดปลูกถ่ายปอดได้สำเร็จไปถึง 41 กรณี เมื่อปี 2023 ที่ผ่านมา
