ภารกิจจูซ : มหาสมุทรใต้ดวงจันทร์เยือกแข็งของดาวพฤหัสบดี ซุกซ่อนสิ่งมีชีวิตต่างดาวอยู่หรือไม่

องค์การอวกาศยุโรป หรือ อีเอสเอ เตรียมส่งดาวเทียมไปดาวพฤหัสบดี ซึ่งถือเป็นภารกิจที่ทะเยอทะยานมากที่สุดครั้งหนึ่ง

ดาวเทียมจะเดินทางออกจากโลกในวันนี้ (13 เม.ย.) และจะใช้เวลากว่า 8 ปี เพื่อเดินทางไปยังดวงจันทร์ต่าง ๆ ของดาวพฤหัสบดี ดาวเคราะห์ลำดับที่ 5 และใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะจักรวาล

นักวิทยาศาสตร์มีหลักฐานว่า มีมหาสมุทรในจุดที่ลึกภายใต้โลกน้ำแข็งบนดวงจันทร์ 3 ดวง คือ คัลลิสโต ยูโรปา และแกนีมีด

ภารกิจของ อีเอสเอ จะเป็นการพิสูจน์ว่า ดวงจันทร์เหล่านี้ ตรงตามเงื่อนไขการมีสิ่งมีชีวิตต่างดาวหรือไม่

ภารกิจนี้มีชื่อว่า Jupiter Icy Moons Explorer หรือเรียกสั้น ๆ ว่า “จูซ” (Juice)

ภารกิจจูซ ไม่ได้มีเป้าหมายการตรวจพบสิ่งมีชีวิตต่างดาว ไม่ได้จะส่งภาพปลาเอเลียนกลับมายังโลก แต่ จูซ จะตรวจสอบและพิสูจน์ทราบว่า มหาสมุทรที่ซุกซ่อนอยู่ใต้ดวงจันทร์เหล่านี้ มีเงื่อนไขเพียงพอที่จะอำนวยให้สิ่งมีชีวิตในระดับจุลินทรีย์ หรือ จุลชีพ อาศัยอยู่ได้หรือไม่

ศ. คาโรล มุนเดลล์ ผู้อำนวยการด้านวิทยาศาสตร์ของ อีเอสเอ กล่าวว่า แนวคิดนี้ไม่ได้บ้าเกินไป

“ในทุกสภาพแวดล้อมที่สุดโต่งของโลก ไม่ว่าจะมีความเป็นกรดสูง ปนเปื้อนสารกัมมันตรังสีสูง อุณหภูมิต่ำ หรืออุณหภูมิสูง เราจะพบจุลชีพอาศัยอยู่” เธอบอกกับบีบีซี

“ถ้าพิจารณาปล่องภูเขาไฟใต้มหาสมุทรของโลก มันดูเหมือนโลกเอเลียนเลย ดังนั้น จึงไม่มีเหตุผลอะไร ที่จุลชีพจะไม่สามารถอาศัยที่อื่นได้ในสภาพแวดล้อมที่มีลักษณะคล้ายกัน เงื่อนไขเหล่านี้แหละที่เราต้องการศึกษาด้วยยานสำรวจจูซ”

ภารกิจจูซ ใช้เงินทุนกว่า 1.7 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือ 58,000 ล้านบาท โดยยานสำรวจจะถูกปล่อยขึ้นจากพื้นโลกด้วยจรวดเอเรียน-5 ที่ฐานปล่อยในเมืองโคโร แคว้นเฟรนซ์เกียนา ของฝรั่งเศส เวลา 19.15 น. ตามเวลาในประเทศไทย

จรวดเอเรียน ไม่มีพลังงานมากพอจะส่ง จูซ ไปยังดาวพฤหัสบดีโดยตรง แต่มันจะส่งยานสำรวจไปยังเส้นทางในระบบสุริยะจักรวาลชั้นใน โดยการบินผ่านดาวเสาร์และโลกวนไปมาหลายครั้ง จะก่อให้เกิดแรงเหวี่ยงที่มากพอ ที่จะนำยานสำรวจพุ่งไปถึงเป้าหมายได้

โดยคาดว่า ยานสำรวจและดาวเทียมในภารกิจจูซ จะเดินทางถึงดาวพฤหัสบดีในเดือน ก.ค. 2031

เมื่อเดินทางไปถึงแล้ว ยานสำรวจจูซจะเคลื่อนเข้าใกล้ดวงจันทร์ทั้ง 3 ทั้งหมด 35 ครั้ง ด้วยระยะห่างจากพื้นผิวดวงจันทร์ไม่ถึง 400 กิโลเมตรในบางครั้ง ก่อนจะไปโคจรรอบดวงจันทร์แกนีมีด

ยานสำรวจบรรทุกอุปกรณ์ไปด้วยทั้งหมด 10 ชิ้น รวมถึง กล้องบันทึกภาพ เครื่องตรวจจับอนุภาค อุปกรณ์เรดาห์สำรวจใต้พื้นผิว ไลดาร์ หรืออุปกรณ์ตรวจวัดระยะทาง สำหรับใช้สร้างแผนที่ 3 มินิของพื้นผิวดวงจันทร์

แต่อุปกรณ์สำคัญที่สุด คือ เครื่องวัดสนามแม่เหล็กจากสหราชอาณาจักร ที่อาจให้ข้อมูลที่มีคุณค่ามากที่สุด

เครื่องวัดสนามแม่เหล็ก ที่เกิดจากการทดลองและสร้างขึ้นโดยมหาวิทยาลัยอิมพีเรียล คอลเลจ ลอนดอน สามารถบอกถึงคุณสมบัติของมหาสมุทรที่ซุกซ่อนอยู่ใต้พื้นผิวดวงจันทร์ได้ โดยเฉพาะดวงจันทร์แกนีมีด ที่นักวิทยาศาสตร์คาดว่า จะให้รายละเอียดที่มากกว่าดวงจันทร์อื่น ๆ

“เราจะทราบถึงความลึกของมหาสมุทร ปริมาณเกลือ พื้นผิวเปลือกดวงจันทร์อยู่เหนือมหาสมุทรแค่ไหน และมหาสมุทรสัมผัสกับชั้นแมนเทิลมากแค่ไหน” ศ. มิเชล โดว์เกอร์ธี หัวหน้าทีมวิจัยเครื่องวัดสนามแม่เหล็กของ ม. อิมพีเรียล คอลเลจ ลอนดอน กล่าว

“เราจะเข้าใจถึงโครงสร้างชั้นในของดวงจันทร์ และจากการใช้อุปกรณ์อื่นสังเกตการณ์พื้นผิวดวงจันทร์ เราจะตรวจสอบได้ว่า มีอินทรียวัตถุอยู่บนพื้นผิวหรือไม่”

โลกได้สอนเราว่า การกำเนิดสิ่งมีชีวิตแรกเริ่ม ต้องอาศัยปัจจัยดังนี้ คือ น้ำที่เป็นของเหลว สารอาหาร แหล่งพลังงาน และเวลา ในส่วนของเวลานั้น หมายถึง ระยะเวลามีสภาพแวดล้อมมีเสถียรภาพมากพอที่สิ่งมีชีวิตจะถือกำเนิดขึ้นมาได้

มนุษย์เชื่อว่า ดาวอังคารเป็นดาวเคราะห์ที่มีโอกาสที่จะมีสิ่งมีชีวิตต่างดาวมากที่สุด อาจไม่ใช่วันนี้ แต่ในอดีตนานมาแล้ว

แต่สำหรับนักชีวดาราศาสตร์ ซึ่งเป็นนักวิทยาศาสตร์ที่ศึกษาเกี่ยวกับความเป็นไปได้ว่าจะมีชีวิตอื่นอยู่ในจักรวาล พวกเขาเริ่มสนใจดวงจันทร์ที่ปกคลุมไปด้วยน้ำแข็งของดาวพฤหัสบดี และดาวเสาร์ มากขึ้นเรื่อย ๆ

โลกน้ำแข็งนี้อาจจะอยู่ชั้นนอกของระบบสุริยะจักรวาล และห่างไกลจากดวงอาทิตย์ แต่อาจมีเงื่อนไขตรงกับ 4 ปัจจัยการกำเนิดสิ่งมีชีวิตตามที่กล่าวมา รวมถึงแหล่งพลังงานด้วย ซึ่งอาจไม่ได้เป็นพลังงานจากแสงอาทิตย์ และความอบอุ่นจากในตัวดาวเคราะห์ แต่เป็นแรงโน้มถ่วงจากดาวพฤหัสบดีที่ส่งอิทธิพลอย่างต่อเนื่องไปยังดวงจันทณ์ ทำให้น้ำยังรักษาคุณลักษณะของเหลวอยู่ได้

รวมถึงก่อให้เกิดปล่องภูเขาไฟใต้พื้นมหาสมุทร ที่นักวิทยาศาสตร์หลายคนมองว่า เป็นจุดกำเนิดสิ่งมีชีวิตแรกเริ่มบนโลกมนุษย์

“ถ้าผมเป็นนักพนัน ผมจะเดิมพันว่าดวงจันทร์ยูโรปา อาจมีสิ่งมีชีวิตอาศัยอยู่จนถึงวันนี้” ศ. ลูอิส ดาร์ทเนลล์ นักชีวดาราศาสตร์ มหาวิทยาลัยเวสต์มินสเตอร์ กล่าว

“และโอกาสมันก็สูงกว่าการพบสิ่งมีชีวิตบนดาวอังคารเสียอีก”

ไม่เพียงแต่ยุโรป แต่สหรัฐฯ จะส่งยานสำรวจ ชื่อว่า คลิปเปอร์ ไปยังดาวพฤหัสบดีเช่นกัน แต่จะเน้นการสำรวจดวงจันทร์ยูโรปาเป็นหลัก โดยจะเคลื่อนผ่านดวงจันทร์ในระยะใกล้ ห่างจากพื้นผิวดวงจันทร์ต่ำสุดแค่ 25 กิโลเมตร เป็นจำนวน 50 ครั้ง