Mafundisho ya Truman: Sekunde 33 ambazo zilikuwa mwanzo wa Vita Baridi miaka 75 iliyopita

Katika bunge la Wawakilishi lililojaa huko Capitol Hill, rais wa 33 wa Marekani, Harry Truman, akiwa na miaka 62, miwani ya mviringo, suti nyeusi na tai ya mistari, alifungua faili lake jeusi ambalo alipenda sana kulitumia kutoa hotuba zake.

Alichukua tama la maji, akatazama kuzunguka chumba kwa wasikilizaji wake, na kwenda kwenye jukwaa.

''Uzito wa hali inayoukabili ulimwengu leo unahitaji kujitokeza kwangu kabla ya kikao cha pamoja cha Congress. Sera ya kigeni na usalama wa taifa wa nchi hii vinahusika.''

Ilikuwa Machi 12, 1947. Miaka miwili tu mapema, hisia ilikuwa imeundwa kwamba usalama wa taifa wa Marekani ulipatikana kwa ushindi dhidi ya Hitler wa Ujerumani.

Lakini katika hafla hiyo, rais alielezea tishio la siri zaidi.

Mafundisho ya Truman, kama hotuba hiyo ilivyojulikana, ilihimiza Marekani kujitolea kudhibiti Ukomunisti na Umoja wa Kisovieti, mshirika wake katika Vita vya Pili vya Dunia.

Ingawa asili ya Vita Baridi ni ngumu na inajadiliwa sana, na kwa hakika Mafundisho ya Truman hayakusababisha, wanahistoria wengine wanaona huo ndio wakati vilitangazwa.

Kwa nini uwoga ulichukua nafasi ya tumaini haraka hivyo?

Nini kilikuwa kimebadilika?

Muda si mrefu, kulingana na mwanahistoria aliyeshinda tuzo Melvyn Leffler, profesa aliyestaafu katika Chuo Kikuu cha Virginia na mwandishi wa vitabu kadhaa juu ya Vita Baridi na sera ya kigeni ya Marekani: Mahusiano kati ya Magharibi na Umoja wa Kisovieti yalidhoofishwa kutokana na dhana ya Vita Baridi.

''USA, Uingereza na Ufaransa ziliingilia Urusi mnamo mwaka 1917, 1918, 1919''.

''Wakati wote wa vita kulikuwa na mvutano kuhusu kuwekwa kwa wanajeshi wengine huko Ulaya Magharibi.

Stalin alitaka hilo lifanyike mwaka wa 1942, na bila shaka halikufanyika hadi mwaka 1944.

''Pia, Wamarekani na Waingereza walitengeneza bomu la atomiki na kulifanya kuwa siri dhidi ya Stalin, ambaye alikuwa na wapelelezi wake kumjulisha, wakati Wamarekani walijua kuwa walikuwa wakipeleleza.''

''Lakini umuhimu wa kushinda mhimili, Ujerumani ya Nazi, Italia na Japan ulichukua nafasi ya kwanza juu ya mambo mengine yote.''

Domino

Mara tu vita vilipoisha, kipaumbele cha watunga sera wa Marekani kilikuwa ni kuhakikisha kwamba hakuna adui atakayepata tena uwezekano wa kupata udhibiti wa rasilimali za Ulaya na Asia.

''Hofu kubwa mnamo 1946 na 1947 haikuwa kwamba USSR ya Stalin ingeshiriki katika uchokozi wa kijeshi wa wazi,'' Leffler anafafanua.

Hofu kubwa ilikuwa kwamba anaweza kutumia chachu ya kijamii na msukosuko wa kisiasa uliokuwepo Ulaya baada ya vita, sio tu katika Ulaya ya Mashariki na sehemu za Ulaya ya Kati - ambapo alikuwa na wanajeshi - lakini kote Ulaya ya Kusini na Magharibi ambapo vyama vya kikomunisti vilishindana kupata mamlaka kwa mafanikio makubwa nchini Italia na Ufaransa,'' mwanahistoria huyo aliambia BBC The Forum.

Kwa kuongezea, wakomunisti walikuwa wakiendesha vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini Uchina, na matarajio ya ushindi wao yalimaanisha kwamba Stalin angeweza kuonyesha ushawishi wake kote Asia ya Mashariki.

Na matarajio yalikuwa ya kutisha zaidi wakati wa kutumia kile kilichojulikana kama ''nadharia ya domino'', ambayo ilienea katika sera ya kigeni ya Marekani kwa miongo kadhaa, ambayo kulingana nayo, ''kuanguka'' kwa nchi isiyo ya kikomunisti kwa ukomunisti kungesababisha kuanguka kwa serikali za wasio wakomunisti katika mataifa jirani.

Vita vya maneno

Mbali na maelfu ya tabia zinazoudhi kila upande, kulikuwa na maneno mengi ambayo yalifungua njia kwa 'Mafundisho ya Truman'.

Mnamo Februari 9, 1946 huko Moscow, Stalin, katika hotuba yake kuu ya kwanza baada ya vita, aliibua wasiwasi wa vita vingine vikubwa, vilivyofichwa katika kile alichokiita ''mfumo wa kibepari wa uchumi wa dunia''.

Alitangaza kwamba ''majanga ya kijeshi'' zaidi hayawezi kuepukika kwa sababu hapakuwa na njia kwa nchi kuchukua hatua kupitia ''maamuzi yaliyoratibiwa na ya amani.''

"Maendeleo yasiyo ya kawaida ya nchi za kibepari hupelekea baada ya muda migogoro mikubwa katika mahusiano yao na kundi la nchi zinazojiona kuwa hazijapewa malighafi za kutosha na masoko ya nje hujaribu kubadilisha hali hiyo na kugeuza mambo kuwa upande wao kwa nguvu ya silaha.''

Kwa hivyo, USSR ingelazimika kutumia rasilimali na nguvu zake katika miaka ijayo kukuza tasnia ya kimsingi hadi kuwekewa silaha ''dhidi ya dharura zote''.

Ujumbe mrefu wa telegram ndefu

''Maafisa wengi wa Marekani, ikiwa ni pamoja na Truman, hawakuzingatia. Wengine, hata hivyo, waliona hotuba hii kama tamko la Vita vya III vya Dunia,'' Denise Bostdorff, profesa wa masomo ya mawasiliano katika Chuo cha Elimu, aliiambia BBC. Jukwaa.

Wooster, Ohio, Marekani, Stalin alisema, kwa mfano, ''alitaka kufadhili sayansi ili kupita mafanikio ya sayansi nje ya nchi. Na kile ambacho waliokuwepo walisikia ni kwamba alitaka bomu la atomiki. Na aliposema kwamba USSR ingeweza mara tatu ya uzalishaji wake wa chuma, maafisa hao wa Marekani na baadhi ya vyombo vya habari vilitafsiri kuwa anajiandaa kwa mzozo na nchi za Magharibi.''

Wizara ya Mambo ya Nje ya Marekani, inayohusika na masuala ya kigeni, iliuliza ubalozi wake huko Moscow kwa uchambuzi wa upanuzi wa Usovieti nia ya kimataifa.

Jibu kutoka kwa mwanadiplomasia ambaye wakati huo hakujulikana George Kennan lilikuwa kali.

''Kennan aliamuru telegramu yenye maneno 8,000, ambamo alitumia mafumbo mara kwa mara: Ukomunisti ulikuwa kama ugonjwa, unaokiuka uadilifu wa mwili na kuuharibu kutoka ndani.''

''Pia alikuwa na wasiwasi juu ya uwezekano wa kupenya kwa wakomunisti kwenye vyama vya wafanyikazi, mashirika ya haki za kiraia, vikundi vya kitamaduni, na katika hali hiyo tena adui yuko ndani na kupenya karibu kumaanisha ubakaji''

Alionya kwamba sera za Soviet zilichukua uadui wa Magharibi na kwamba upanuzi wa Soviet hauepukiki.

Moscow, kwa maoni yake, ingezuiwa tu na upinzani mkali, iwe wa kisiasa au kijeshi.

Alipendekeza sera ya ''kuzuia mgonjwa kwa muda mrefu lakini thabiti na iliyo makini.

Ile inayojulikana kama ''ujumbe mrefu wa telegramu'' ilisambazwa sana na kunyamazisha aina zingine za uchanganuzi wa kimantiki zaidi.

"Nguzo za Amani"

Wiki chache baadaye, mapema Machi 1946, kiongozi wa wakati wa vita wa Uingereza Winston Churchill alitilia uzito juu ya vita hivyo vya maneno katika hotuba yake huko Fulton, Missouri, alipoeleza "mambo fulani kuhusu nafasi iliyopo Ulaya.''

''Nyuma yake ni miji mikuu yote ya majimbo ya kale ya Ulaya ya Kati na Mashariki Warszawa, Berlin, Prague, Vienna, Budapest, Belgrade, Bucharest na Sofia, miji yote hii maarufu na wakazi wake na nchi zinazoizunguka ziko katika kile ambacho ni lazima kuita nyanja ya Soviet, na zote ziko chini ya ushawishi wa Soviet kwa njia moja au nyingine, sio tu kwa ushawishi wa Soviet, lakini kwa kiwango cha juu sana na, mara nyingi, kuongezeka kwa udhibiti wa Moscow. Hotuba yake ya ''Nguzo za Amani'' ilimfanya Stalin kumshutumu Churchill kuwa mpiga vita.

''Stalin alikasirika!,'' alisema Vladislav Zubok, profesa wa historia ya kimataifa katika Shule ya London ya Uchumi.

''Churchill, ambaye alikuwa mzuri sana miezi michache iliyopita, kimsingi alikuwa akitoa muungano wa kijeshi wa Marekani na Uingereza.''

''Hilo lilisababisha mashaka makubwa. Alitoa wito kwa watu wa Soviet kuzalisha chuma zaidi, na kwa wanafizikia wa Soviet watengeneze kwa siri mabomu ya atomiki, si kwa sababu alitaka kuanzisha Vita Kuu ya III, lakini kwa sababu hakuwa na usalama sana, na alijiaminisha kwamba nguvu tu ndiyo ingekuwa dhamana ya ushindi.

Ujumbe wa Telegramu wa Novikov

Kama vile nchi za Magharibi zilivyokuwa zikijaribu kupata picha wazi ya nia ya Sovieti katika miezi na miaka ijayo, Wasovieti walikuwa wakijaribu kuelewa washirika wao wa zamani walikuwa wakifanya nini.

Mwenza wa telegramu ndefu ya Kisovieti kutoka kwa Kennan ilikuwa ni telegramu kutoka kwa Nikolai Novikov, balozi wa Usovieti nchini Marekani, ya Septemba 1946.

Alionya kwamba Marekani ilikuwa imetoka katika Vita vya Pili vya Dunia ikiwa na nguvu kiuchumi na yenye mwelekeo wa kutawala ulimwengu.

Telegramu ya Novikov ilithibitisha tena azimio la Soviet la kupanua ushawishi wake na kulinda eneo lake lenye kutenganisha pande mbili zenye kuhitilafiana katika Ulaya ya Mashariki.

Na ilionyesha kwa mara nyingine tena hofu, mashaka na ukosefu wa uaminifu kati ya pande mbili za Vita Baridi.

"Kuhofia kufa"

EMnamo Februari 21, 1947, Wizara ya Mambo ya Nje ilipokea ujumbe kutoka Ofisi ya Mambo ya Nje ya Uingereza kwamba Uingereza - iliyolemazwa kifedha na deni lake la vita, na uchumi wa viwanda unaodorora na baada ya majira ya baridi kali - haitaweza tena kutoa msaada.

Usalama wa kijeshi na kiuchumi ambayo ilikuwa imewahakikishia Ugiriki na Uturuki, ungeacha ombwe katika eneo muhimu la kimkakati.

Siku kumi na tisa baadaye, katika hotuba hiyo ya kihistoria, Truman aliliomba Bunge la Congress msaada wa dola milioni 400 kwa mataifa hayo mawili na kumtaka kila raia wa Marekani kujitolea kupiga vita ukomunisti katika nyanja zote.

Zaidi ya hayo, Marekani haikuwa na desturi ya kutoa misaada ya kiuchumi kwa nchi nyingine.

Rais alikutana faraghani na viongozi wa bunge ili kupata uungwaji mkono wao.

Rais alikutana faraghani na viongozi wa bunge ili kupata uungwaji mkono wao.

Seneta Arthur Vandenberg, mwenyekiti wa Kamati ya Seneti ya Mahusiano ya Kigeni na mtu wa zamani waliotaka kujitenga, alimwambia kwamba Warepublican wangemuunga mkono ikiwa atatetea hadharani msaada kwa Ugiriki, ambayo ilikuwa katika vita vya wenyewe kwa wenyewe na waasi wa kikomunisti, na Uturuki, chini ya shinikizo kutoka kwa USSR.

Lakini, Vandenberg aliongeza, ikiwa alitaka kuungwa mkono na umma, ilimbidi ''kuwatisha watu wa Marekani hadi kufa.''

Imani

Truman alifuata ushauri wa seneta wa hotuba ambayo maneno yaliyosemwa katika sekunde 33 za hotuba hiyo ya dakika 19 yaliunda msingi wa hoja hiyo: ''Ninaamini kwamba sera ya Marekani inapaswa kuunga mkono watu huru wanaopinga majaribio ya kutii na watu wachache wenye silaha au shinikizo la nje.''

''Ninaamini kwamba ni lazima tusaidie watu walio huru kujitengenezea hatima zao kwa njia yao wenyewe.''

''Ninaamini kwamba msaada wetu unapaswa kuwa wa kiuchumi na kifedha, ambao ni muhimu kwa utulivu wa kiuchumi na kisiasa.''

Ukweli ni kwamba Truman hakuwa mzungumzaji fasaha katika hafla hii iliyokuwa imempendelea: alionekana kusema kama ilivyo, bila madoido, na hiyo ilimfanya awe na ushawishi zaidi.

Lakini ingawa alishangiliwa, msaada haukuwa mkubwa.

Kwa kweli, kwa wiki chache zilizofuata, kulikuwa na mijadala mikali.

Hata hivyo,mabunge yote mawili yalipitisha pendekezo hilo, na mnamo Mei 22, 1947, Truman alitia saini mswada huo kuwa sheria, ambayo alisema ''Machi ya Wakomunisti haitaruhusiwa kufaulu kwa msingi.''