Utafiti: Nadharia zinazothibitisha kwamba Yesu alikuwa na zaidi ya mitume 12

Utafiti wa maandiko ya Biblia ni uwanja hatari. Hii ni kwa sababu, miaka 2000 baadaye, hadithi zinazojulikana zinawasilishwa kwa tafsiri zilizojengwa kwa imani.

Lakini wataalamu wengi wa siku hizi wanasema wazo la kwamba Yesu alikuwa na mitume 12 ni la mfano na si simulizi sahihi au karibu na uhalisi.

Ilikuwa ni ujenzi mpya wa maisha ya Yesu ambao ulitumika kupata uongozi ndani ya jamii ya Wakristo wa kwanza.

“Kuhusu swali la wale mitume 12: Ningesema kwamba kuna mwelekeo mkubwa wa kuamini kwamba ulikuwa uwakilishi wa mfano, unaotegemea wana 12 wa Yakobo, juu ya makabila 12 ya Israeli (koo za familia za Waebrania wa kale),” mwanahistoria André Leonardo Chevitarese, profesa katika Taasisi ya Historia ya Chuo Kikuu cha Rio de Janeiro (UFRJ) na mwandishi wa vitabu kadhaa kuhusu maisha ya Yesu wa Nazareti, aliiambia BBC.

"Kulikuwa na wengine, na hata mwanamke," anakubali mwanahistoria, mwanatheolojia na mwanafalsafa Gerson Leite de Moraes, profesa katika Chuo Kikuu cha Presbyterian cha Mackenzie.

"Neno mtume linaonekana kuwa neno ambalo halina matumizi hata moja," anaeleza.

Paulo na Luka

Ili kuelewa ubishi huo, ni lazima mtu ajaribu kuelewa kile ambacho Biblia inasema kuhusu mitume wa Yesu.

Na neno kongwe zaidi ni katika barua ya kwanza ya Paulo kwa Wakorintho, hati ambayo iliandikwa katika nusu ya kwanza ya miaka ya 50, kwa hiyo kabla ya injili.

Kuna kifungu kinachojulikana kama kerygma ya zamani zaidi ya Ukristo, yaani, tangazo la imani lililofanywa na Wakristo wa kwanza.

Inasema kwamba “Kristo alikufa kwa ajili ya dhambi zetu, kulingana na maandiko. Alizikwa, akafufuka siku ya tatu, kulingana na maandiko. Akamtokea Cephas, kisha wale kumi na wawili.

André Leonardo Chevitarese anasema kifungu hiki, chenyewe, kina matatizo fulani, ndiyo sababu baadhi ya matoleo ya kale ya Kigiriki yanasema "kumi na mmoja" badala ya "kumi na wawili".

“Paulo hakujua kwamba kulikuwa na msaliti,” anasema.

Yuda Iskariote angekuwa ndiye aliyemsaliti Yesu, kwa hiyo hangeweza kuwa pamoja na kundi hilo baada ya kifo cha mtu waliyekuwa wakimfuata.

"Wazo la 12 lipo. Lakini ni wakati pekee ambapo Paulo anataja jambo hilo katika barua zake saba, zote zikiwa na miaka kumi,” kulingana na mwanahistoria huyo.

Moraes anaamini kwamba wale 12 waliunda kiini kikuu kati ya wale walioandamana na Yesu, kutokana na ishara. Lakini anatambua kwamba kuna matatizo ya kukubaliana, hasa ikiwa barua za Paulo zinalinganishwa na Injili na Matendo ya Mitume.

“Katika Paulo, dhana ya mtume imeenea zaidi kidogo. Kwa hiyo, msimamo wa kipekee wa wale 12 katika Ukristo wa mapema ni wazi, lakini haijulikani iwapo msimamo kama huo ulikuwa tayari wakati Yesu alipokuwa hai ”, Anafafanua.

Injili

Wakati wa kusoma Injili, vitabu vinne vya Biblia vinavyosimulia maisha ya Yesu, hali inakuwa ngumu zaidi.

"Hii ni kwa sababu mwandishi mmoja tu wa Agano Jipya alisema ni akina nani hasa 12," Chevitarese anasema.

“Iko katika sura ya 6 ya Luka, katika kitabu ambacho kwa kawaida ni cha miaka ya 90, mwishoni mwa karne ya kwanza.”

Hiyo ni kusema: ni historia iliyoandikwa tayari chini ya "uchafuzi wa kiitikadi", wa kukusudia au la, wa kanisa la zamani ambalo tayari lilikuwa limeibuka. Mwandishi wake mwenyewe hakuwa ameshuhudia hadithi alizozisimulia.

Kifungu fulani cha kitabu cha Luka kinasema hivi: “Kulipopambazuka, aliwaita wanafunzi wake, akachagua kumi na wawili kati yao akawaweka kuwa mitume.

“Inazungumza juu ya kikundi kilichochaguliwa ambacho Yesu angechagua miongoni mwa wanafunzi wake,” aeleza mwanahistoria huyo.

Idadi ya wafuasi

Lakini ni wangapi waliomfuata Yesu?

Chevitarese anaamini kuwa lilikuwa kundi "dogo sana na la Wayahudi".

"Hatuzungumzii kuhusu mgombea wa masihi ambaye alivutia umati. “Yesu alikuwa kiongozi maarufu katika Galilaya na alichochea wafuasi wachache,” anasema.

Wafuasi hao, kama inavyofafanuliwa na mtafiti, wanaweza kuitwa “wanafunzi, watu waliosikia ujumbe wake, wakakubaliana nao, na kufanya uamuzi wa kubaki karibu na Yesu.”

"Hasa ilifanya kazi katika mazingira ya vijijini, ya wakulima," anaongeza.

Ingawa wengi wa wafuasi wa Yesu walikuwa wakulima maskini, kulikuwa pia na wasomi waliosoma ambao walipendezwa.

Dokezo la jinsi walikuwa wengi kiwango gani linaweza pia kupatikana katika barua ya Paulo kwa Wakorintho, kwani mara tu baada ya kifungu anachotaja wale 12, anasema Yesu angeonekana pia na “zaidi ya ndugu 500 kwa wakati mmoja.”

“Hiyo ni kusema, kwa njia fulani, Yesu alikuwa na wanafunzi wengi kuliko wale 12. Na hakuna sababu ya kutokubali, pia kulikuwa na wanafunzi, wanawake ambao walikuwa wameacha sehemu ya kazi zao za kila siku ili kumsikiliza,” anasema Chevitarese.

Mitume wanawake

Chanzo cha zamani zaidi cha kuhalalisha kuwepo kwa wale 12 ni Paulo na yeye mwenyewe anaonesha kwamba kulikuwa na mitume wengine, walioitwa hivyo, ikiwa ni pamoja na wanawake.

Katika barua kwa Warumi, pia kutoka kwa muongo huo wa miaka ya 50, anawasalimu wenzi hao “Andronicus na Junias,” jamaa zangu.”

Anasema hao wawili “ni mitume mashuhuri na walikuwa wa Kristo hata kabla yangu.”

Moraes anakumbuka kwamba leo “kuna wafuasi wengi wa msingi wanaosema kwamba Júnias lilikuwa jina la mwanadamu.” "Lakini alikuwa mwanamke," anasema.

“Kuna wanawake walimfuata na Magdalena ni mmoja wao. Anaitwa kwa njia isiyo rasmi mtume wa mitume na napenda kukumbuka kuwa Papa Francis alibadilisha liturujia ya Magdalena na kuifanya kuwa sherehe muhimu kama ile ya mitume wengine," anabainisha.

"Leo, kwa mtazamo wa kiliturujia, ina uzito sawa," anaongeza.

“Haitwi sana mtume kwa sababu tu hakuna akaunti, hakuna ushahidi katika injili, kwamba alitumwa kuhubiri kama wengine. Lakini tunaweza kuiona kama jambo la wakati, kwani mwanamke hakufanya hivyo wakati huo."

Domingues pia huonesha kwamba Mariamu, mama yake Yesu, alikuwa mfuasi mwingine wa karibu.

“Katika Matendo (kitabu cha Matendo ya Mitume, pia kilichoandikwa na Luka, ambacho kinasimulia hatua za kwanza za harakati baada ya kifo cha Yesu), alianzisha mapokeo ya mitume,” anaeleza.

“Hili ni muhimu sana akilini mwa Luka, kwa sababu kwake ni kana kwamba Yesu alikuwa amepitisha mafundisho yake kwa wale 12, na wale 12 wakaenda ulimwenguni, kila mmoja hadi mahali tofauti, kufanya mafundisho na nguvu.”

Katika kitabu hicho hicho cha Matendo ya Mitume, Barnaba pia anaitwa mtume.

"Haya yote ni mila," anaongeza Chevitarese. "Hotuba ya nguvu. Ujanja wa kuanzisha wasomi upande mmoja na watu wa kawaida kwa upande mwingine, hutumika kuvunja usawa ili kuweka wima.

Kwa Moraes, “mabishano hayo yanakuwa ya kuvutia sana kwa sababu kuna uchunguzi unaosema kwamba neno, mtume, halikuwepo hata wakati wa Yesu.”

Anamalizia kuwa "Labda lilikuwa neno lililojumuishwa baadaye, lililotumika katika mfumo wa kanisa la kwanza."

Imetafsiriwa na Jason Nyakundi na kuhaririwa na Florian Kaijage