BBC yafichua mgawanyiko katika uongozi wa juu wa Taliban

Ilikuwa kipande cha sauti kilichopatikana na BBC kilichoonyesha kile kinachomjaza hofu kiongozi wa Taliban.

Sio tishio la nje, bali kutoka ndani ya Afghanistan, nchi ambayo Taliban walipata udhibiti wake baada ya serikali ya awali kuanguka na Marekani kuondoka mwaka 2021.

Alionya kuhusu "ndani ya serikali" ambapo wanasiasa wanaingiliana kila mmoja na mwingine ndani ya Emirati ya Kiislamu waliyoiunda Taliban ili kuendesha nchi.

Katika kipande kilichofichuliwa, kiongozi mkuu Hibatullah Akhundzada anasikika ku akitoa hotuba akisema kwamba kutokubaliana ndani kunaweza hatimaye kuwaharibu wote.

"Kutokana na mgawanyiko huu, emirati itaanguka na kuisha," alionya.

Hotuba hiyo, iliyotolewa kwa wanachama wa Taliban katika madrasa katika mji wa kusini wa Kandahar mnamo Januari 2025, ilikuwa kama kuongeza mafuta kwenye moto wa uvumi ambao umekuwa ukienea kwa miezi kadhaa, uvumi wa tofauti za mawazo kwenye ngazi ya juu kabisa ya Taliban.

Ni mgawanyo ambao uongozi wa Taliban daima umekataa, ikiwemo pale walipohojiwa moja kwa moja na BBC.

Lakini uvumi huo ulisababisha BBC kuanza uchunguzi wa mwaka mzima kuhusu kundi hili ikifanya mahojiano zaidi ya 100 na wanachama wa sasa na waliokuwa wa Taliban, pamoja na vyanzo vya eneo hilo, wataalamu na mabalozi waliokuwa hapo awali.

Kutokana na unyeti wa kuripoti hadithi hii, BBC imekubaliana kutotaja majina yao kwa usalama wao.

Sasa, kwa mara ya kwanza, tumeweza kuainisha makundi mawili tofauti kwenye ngazi ya juu kabisa ya Taliban, kila moja likiwasilisha maono yanayopingana kuhusu Afghanistan.

Kundi moja limekuwa waaminifu kabisa kwa Akhundzada, ambaye kutoka makao yake Kandahar, anaelekeza nchi kuelekea maono yake ya Emirati kali ya Kiislamu, iliyotengwa na ulimwengu wa kisasa, ambapo viongozi wa kidini waliomtii wanadhibiti kila kipengele cha jamii.

Na kundi la pili, lililoundwa na wanachama wenye nguvu wa Taliban walioko hasa mji mkuu Kabul, likipendekeza Afghanistan ambayo , ingawa bado inafuata tafsiri kali ya Uislamu, inaingiliana na dunia ya nje, kujenga uchumi wa nchi, na hata kuruhusu wasichana na wanawake kupata elimu ambayo kwa sasa wanakosa baada ya shule ya msingi.

Lakini swali lilikuwa daima ni kama kundi la Kabul, lililoundwa na mawaziri wa serikali ya Taliban, wanamgambo wenye nguvu na wanazuoni wenye ushawishi wanaopata msaada wa maelfu ya wafuasi wa Taliban, itampinga Akhundzada anayekuwa na mamlaka ya kikatili kwa namna yoyote yenye maana, kama ilivyopendekezwa na hotuba yake.

Baada ya yote, kwa mujibu wa Taliban, Akhundzada kiongozi wa juu kabisa wa kundi , mtu anayehesabiwa tu kwa Allah, na si mtu wa kupingwa.

Kisha ikaja uamuzi ambao ungeona mzozo nyeti kati ya wanaume wenye nguvu zaidi nchini kuongezeka hadi mgongano wa mapenzi na mamlaka.

Mwishoni mwa Septemba, Akhundzada aliagiza kuzimwa kwa intaneti na simu, akitenga Afghanistan na sehemu nyingine za dunia.

Siku tatu baadaye, intaneti ilirudi, bila ufafanuzi wa sababu ya hili.

Lakini kilichotokea nyuma ya pazia kilikuwa kitu kikubwa sana, wanasema baadhi ya wahusika wa ndani. Kundi la Kabul liliitenda kinyume na agizo la Akhundzada na kuifungua tena intaneti.

"Taliban, tofauti na vyama au makundi mengine ya Afghanistan, ni wa ajabu kwa uthabiti wake, hakuna mgawanyiko, hata upinzani mdogo sana haukuwahi kuwepo," anaeleza mtaalamu wa Afghanistan, ambaye amekuwa akichunguza Taliban tangu walipoanzishwa.

"Kuna kanuni iliyofungwa kwenye DNA ya harakati hii ya utii kwa wawezaji wake, na hatimaye kwa Amir [Akhundzada]. Hilo ndilo lililofanya kitendo cha kuirejesha intaneti, kinyume na maagizo yake ya wazi, kuwa jambo lisilotarajiwa na lenye umuhimu mkubwa," alisema mtaalamu huyo.

Kama mmoja wa ndani wa Taliban alivyosema: hii haikuwa tofauti na mapinduzi.

Mtu wa imani

Hibatullah Akhundzada hakuanza uongozi wake kwa namna hii.

Kwa kweli, vyanzo vinavyosema alichaguliwa kuwa kiongozi mkuu wa Taliban mwaka 2016 kwa sehemu kutokana na njia yake ya kujenga makubaliano.

Akiwa hana uzoefu wa mapambano mwenyewe, alikuta makamu wake huko Sirajuddin Haqqani, kiongozi wa kigaidi aliyeogopwa, ambaye wakati huo alikuwa miongoni mwa wanaotafutwa zaidi na Marekani na alikuwa na zawadi ya $10 milioni (£7.4m) kwa taarifa kumfikisha.

Makamu wa pili alikuwa Yaqoob Mujahid, mtoto wa mwanzilishi wa Taliban Mullah Omar, kijana, lakini akiwa na urithi wa familia ya Taliban, na uwezo wake wa kuunganisha harakati hiyo.

Mpangilio huu uligawanyika wakati wa mazungumzo na Washington mjini Doha kuishia vita vya miaka 20 kati ya wapiganaji wa Taliban na vikosi vya Marekani vinavyoongozwa na Marekani.

Makubaliano ya mwisho, mwaka 2020, yalileta ushindi wa ghafla na wa kusisimua wa Taliban katika kuirejesha nchi, na pia kuondoka kwa wanajeshi wa Marekani mnamo Agosti 2021.

Kwa macho ya dunia ya nje, walionekana kama wako pamoja na mshikamano mmoja.

Lakini makamu wote wawili walipata kushushwa naasi zao na kupandishwa madaraka kuwa mawaziri mara tu Taliban waliporejea madarakani mnamo Agosti 2021, huku Akhundzada akibaki mwenye nguvu, wanasema baadhi ya wahusika wa ndani walipozungumza na BBC.

Hata Abdul Ghani Baradar, mwanzilishi mwenza mwenye nguvu na ushawishi wa Taliban ambaye alikuwa amesimamia mazungumzo na Marekani, alijikuta akiwa makamu wa waziri mkuu badala ya waziri mkuu kama wengi walivyotarajia.

Wafuasi wengine walipewa udhibiti wa vikosi vya usalama vya nchi, sera za kidini na sehemu za uchumi.

"[Akhundzada], tangu mwanzo, alitaka kuunda kundi lake lenye nguvu," alisema mwanachama wa zamani wa Taliban, ambaye baadaye alihudumu katika serikali ya Afghanistan iliyoungwa mkono na Marekani.

"Ingawa mwanzo hakuwa na fursa, mara tu alipochukua madaraka, alianza kufanya hivyo kwa ustadi, akipanua mduara wake kwa kutumia mamlaka na nafasi yake."

Amri za kisheria (edicts) zilianza kutangazwa bila kushauriana na mawaziri wa Taliban walioko Kabul, na kwa kutokujali ahadi za umma zilizotolewa kabla ya kuchukua madaraka, katika masuala kama kuruhusu wasichana kupata elimu.

Marufuku ya elimu, pamoja na wanawake kufanya kazi, bado ni moja ya vyanzo vikuu vya mvutano kati ya makundi haya mawili, ilibainishwa katika barua kutoka kwa chombo cha UN kinachofuatilia hali hiyo kilichowasilishwa Baraza la Usalama mnamo Desemba.

Wakati huohuo, mmoja wa wahusika wa ndani aliiambia BBC kuwa Akhundzada, ambaye alianza kama hakimu katika mahakama za Sharia za Taliban miaka ya 1990, alikuwa mkali zaidi katika imani yake ya kidini.