Ujasusi wa viwanda: Jinsi China 'inavyoiba'siri za teknolojia za Marekani

Ilikuwa ni picha isiyo na hatia ambayo iligeuka kuwa anguko la Zheng Xiaoqing, mfanyakazi wa zamani wa shirika la nishati, General Electric Power.

Kwa mujibu wa shtaka la Idara ya Haki (DOJ), raia huyo wa Marekani alificha faili za siri zilizoibwa kutoka kwa waajiri wake katika msimbo wa binary wa picha ya dijiti ya machweo ya jua, ambayo Bw Zheng kisha alijitumia kwenye barua pepe yake.

Ilikuwa mbinu inayoitwa steganografia, njia ya kuficha faili ya data ndani ya msimbo wa faili nyingine ya data. Bw Zheng aliitumia mara nyingi kuchukua faili nyeti kutoka kwa shirika hilo. GE ni muungano wa kimataifa unaojulikana kwa kazi yake katika sekta ya afya, nishati na anga, na kutengeneza kila kitu kuanzia friji hadi injini za ndege.

Maelezo ambayo Zheng aliiba yalihusiana na muundo na utengenezaji wa mitambo ya gesi na mvuke, ikijumuisha vile vya turbine na mihuri ya turbine.

Ikizingatiwa kuwa ya thamani ya mamilioni, ilitumwa kwa msaidizi wake huko China.

Hatimaye ingefaidi serikali ya China, pamoja na makampuni na vyuo vikuu vya China. Zheng alihukumiwa kifungo cha miaka miwili jela mapema mwezi huu.

Ni kesi ya hivi punde zaidi katika msururu wa kesi sawa na hizo kufunguliwa na mamlaka za Marekani.

Mwezi Novemba raia wa China Xu Yanjun, anayesemekana kuwa jasusi wa kazi, alihukumiwa kifungo cha miaka 20 jela kwa kupanga njama ya kuiba siri za biashara kutoka kwa makampuni kadhaa ya anga ya Marekani ikiwa ni pamoja na GE.

Ni sehemu ya mapambano mapana, huku China inapojitahidi kupata ujuzi wa kiteknolojia wa kudhibiti uchumi wake na changamoto yake kwa mpangilio wa kisiasa wa kijiografia, wakati Marekani inafanya kila iwezalo kuzuia mshindani mkubwa wa mamlaka ya Marekani kuibuka.

Wizi wa siri za biashara unavutia kwa sababu unaruhusu nchi "kuruka minyororo ya thamani ya kimataifa haraka na bila gharama, katika suala la wakati na pesa, kutegemea kabisa uwezo wa asili,"

Nick Marro wa Kitengo cha Ujasusi cha Mchumi aliIambia BBC. Julai mwaka jana mkurugenzi wa FBI Christopher Wray aliuambia mkutano wa viongozi wa biashara na wasomi huko London kwamba China inalenga "kupora" mali ya kiakili ya makampuni ya Magharibi ili iweze kuharakisha maendeleo yake ya viwanda na hatimaye kutawala viwanda muhimu.

Alionya kuwa ilikuwa inachunguza makampuni kila mahali "kutoka miji mikubwa hadi miji midogo, kutoka Fortune 100s hadi kuanzisha, watu ambao wanazingatia kila kitu kutoka kwa usafiri wa anga, AI, hadi pharma". Wakati huo, msemaji wa wizara ya mambo ya nje ya China wakati huo Zhao Lijian alisema Bw Wray "anaipaka matope China" na alikuwa na mawazo ya "Vita Baridi".

'China inataka kuangusha hadhi yetu'

Katika taarifa ya DOJ kuhusu Zheng, Alan Kohler Jr wa FBI alisema China inalenga " werevu wa Marekani" na inataka "kupindua hadhi yetu" kama kiongozi wa kimataifa.

Zheng alikuwa mhandisi aliyebobea katika teknolojia ya kuziba turbine na alifanya kazi katika teknolojia mbalimbali za kuzuia uvujaji katika uhandisi wa turbine ya mvuke.

Mihuri kama hiyo huongeza utendaji wa turbine "iwe kwa kuongeza nguvu au ufanisi au kupanua maisha ya injini," DOJ ilisema. Mitambo ya gesi ambayo ndege za umeme ni muhimu kwa maendeleo ya tasnia ya anga ya China.

Vifaa vya anga ni kati ya sekta 10 ambazo mamlaka ya China inalenga kwa maendeleo ya haraka ili kupunguza utegemezi wa nchi hiyo kwa teknolojia ya kigeni na hatimaye kuivuka.

Lakini ujasusi wa viwanda wa China unalenga sekta nyingine nyingi pia.

Kwa mujibu wa Ray Wang, mwanzilishi na Mkurugenzi Mtendaji wa kampuni ya ushauri ya Constellation Research yenye makao yake Silicon Valley, ni pamoja na ukuzaji wa dawa na teknolojia ya nanoteknolojia, uhandisi na teknolojia iliyofanywa katika nanoscale kwa matumizi katika maeneo kama vile dawa, nguo, vitambaa na magari.

Nanometer ni bilioni ya mita. Inajumuisha pia dawa, uhandisi wa kibaolojia - kuiga michakato ya kibaiolojia kwa madhumuni kama vile ukuzaji wa viungo bandia vinavyoendana na kibaiolojia na ukuaji wa tishu zinazoweza kuzaliwa upya.

Bw Wang alitoa mfano wa hadithi ya aliyekuwa mkuu wa utafiti na maendeleo wa kampuni ya Fortune 100, ambaye alimwambia kwamba "mtu ambaye alimwamini zaidi", mtu wa karibu sana kwamba watoto wao walikua pamoja hatimaye alipatikana kuwa kwenye orodha ya malipo ya Chama cha Kikomunisti cha China. "Alinieleza kwa upole kwamba wapelelezi wako kila mahali," alisema.

Hapo awali ujasusi wa kiviwanda kutoka nchi kama vile Japan, Korea Kusini, Taiwan na Singapore ulikuwa wa wasiwasi, Bw Marro alisema.

Hata hivyo mara makampuni ya kiasili yanapoibuka kama viongozi wa soko bunifu kwa haki zao wenyewe na hivyo kuanza kutaka kulinda mali zao za kiakili basi serikali zao huanza kupitisha sheria ya kulichukulia suala hilo kwa uzito zaidi.

"Kadiri makampuni ya Kichina yamekuwa ya ubunifu zaidi katika muongo mmoja uliopita, tumeona uimarishaji mkubwa wa ulinzi wa haki miliki ya ndani sanjari," Bw Marro alisema.

China pia imepata utaalamu kwa kuyafanya makampuni ya kigeni kukabidhi teknolojia chini ya makubaliano ya ubia ili kupata soko la China. Licha ya malalamiko serikali ya China siku zote imekuwa ikikanusha shutuma za kulazimisha

Udhibiti wa udukuzi

Kumekuwa na majaribio ya kudhibiti udukuzi haswa. Mwaka 2015 Marekani na China zilifikia makubaliano ambapo pande zote mbili ziliahidi kutofanya "wizi unaowezeshwa na mtandao wa haki miliki, ikiwa ni pamoja na siri za biashara au taarifa nyingine za siri za biashara kwa manufaa ya kibiashara".

Kufikia mwaka uliofuata, Wakala wa Usalama wa Kitaifa wa Marekani ulikuwa umeshutumu Wachina kwa kukiuka makubaliano, ingawa ilikiri kwamba idadi ya majaribio ya kudukua data za serikali na mashirika ilikuwa imeshuka "kwa kiasi kikubwa".

Lakini wachunguzi wa mambo wanasema athari ya jumla ya mpango huo imekuwa ndogo. Bw Wang alisema ni "mzaha" kutokana na ukosefu wa utekelezaji. Ujasusi wa mtandao wa Kichina nchini Marekani "umeenea" na unaenea hadi kwenye maabara za kitaaluma.

"Imekuwa ikiendelea katika kila nyanja ya biashara za Magharibi," aliiambia BBC. Hata hivyo Lim Tai Wei kutoka Chuo Kikuu cha Kitaifa cha Singapore alibainisha kuwa hakukuwa na "tafiti za uhakika ambazo hazijapingwa" juu ya kiwango cha jambo hilo.

"Baadhi wanaamini kuwa kulikuwa na upungufu wa muda mfupi katika ujasusi wa mtandao wa Kichina dhidi ya Marekani, lakini ulianza tena kiwango chake cha zamani baada ya hapo.

Wengine wanaamini kuwa ilishindikana kutokana na kuvunjika kwa jumla kwa uhusiano wa Marekani na China," alisema. Wakati huo huo Marekani sasa inajaribu moja kwa moja kuzuia maendeleo ya China katika tasnia muhimu ya semiconductor - muhimu kwa kila kitu kuanzia kwa simu mahiri hadi silaha za vita - ikisema utumiaji wa teknolojia ya China unaleta tishio la usalama wa taifa.

Mnamo Oktoba, Washington ilitangaza baadhi ya udhibiti mpana zaidi wa usafirishaji bado, unaohitaji leseni kwa makampuni yanayosafirisha chip hadi China kwa kutumia zana au programu za Marekani, bila kujali zimetengenezwa wapi duniani.

Hatua za Washington pia zinazuia raia wa Marekani na wamiliki wa kadi za kijani kufanya kazi kwa makampuni fulani ya Chip ya Kichina. Wenye kadi ya kijani ni wakazi wa kudumu wa Marekani ambao wana haki ya kufanya kazi nchini.

Bw Marro anasema ingawa hatua hizi zitapunguza kasi ya maendeleo ya teknolojia ya China, pia zitaharakisha juhudi za China kuiondoa Marekani na bidhaa nyingine za kigeni kutoka kwa minyororo yake ya ugavi wa teknolojia.

"China imekuwa ikijaribu kufanya hivi kwa miaka mingi, na mafanikio yamezimwa, lakini malengo haya ya sera sasa yana umuhimu mkubwa kutokana na udhibiti wa hivi karibuni wa Marekani," alisema.

Huku China pia ikitumia usalama wake wa kitaifa, kinyang'anyiro cha kupata makali ya kiteknolojia kati ya nchi hizo mbili zenye uchumi mkubwa zaidi duniani kuna uwezekano wa kuimarika zaidi.

Lakini Bw Wang anaona kuwa Marekani bado ina faida hiyo. "Marafiki zangu wa usalama wa mtandao huniambia wanapovamia tovuti za Wachina, teknolojia pekee yenye thamani [wanaoweza kuipata] ni haki miliki ya Marekani," alisema.