Kwa nini nchi za Kiarabu ziliamua kutumia 'silaha ya mafuta' dhidi ya Marekani

Mzozo wa muda mrefu kati ya Waisraeli na Wapalestina umezuka tena baada ya mashambulizi yaliyofanywa na Hamas Oktoba 7 na dunia inahofia uwezekano wa mzozo huo kuenea eneo la Mashariki ya Kati, miaka hamsini imepita tangu kile kinachojulikana kama Mgogoro wa Mafuta ambao uliweka misingi ya ustawi wa falme za mafuta za eneo hilo na kutishia kuporomoka kwa uchumi wa Marekani.

Mojawapo ya vita vingi ambavyo vimeigombanisha Israel dhidi ya majirani zake Waarabu tangu kuanzishwa kwa Dola ya Kiyahudi mwaka 1948 ilikuwa kichocheo.

Baada ya Marekani kuamua kuisaidia Israel kwa silaha katika Vita vya Yom Kippur vilivyoikutanisha Israel na Misri na Syria, nchi za Kiarabu zinazouza mafuta nje ya nchi hiyo zikiongozwa na Saudi Arabia ziliamua kuiwekea Washington na washirika wake vikwazo vya mafuta. bei ya mafuta ghafi kupanda na kutikisa Marekani na uchumi wa dunia.

Ilifikiaje hatua hiyo?

Ulimwengu ulikuwa vipi mwaka 1973

Mnamo 1973 ulimwengu ulikuwa katikati ya Vita Baridi kati ya Marekani na Muungano wa Soviet na kanda ambazo pande hizo mbili zilikuwa zikiongoza.

Ingawa mamlaka zote mbili hazikuwahi kukabiliana katika mapigano ya moja kwa moja ya kijeshi, zilifanya hivyo kupitia pande tatu katika mizozo ya ndani ambapo ziliunga mkono pande tofauti.

Ulikuwa ulimwengu ambao bado uliogopa kuzuka kwa vita vya nyuklia kati ya mataifa makubwa mawili na ulitegemea mafuta na dhahabu nyeusi ambayo ilichochea jamii ya watumiaji iliyozidi kuongezeka maarifa yake katika uboreshaji wa magari.

Hadi wakati huo , mafuta mafuta yalikuwa bei rahisi na yalifikia kwa urahisi nchi za magharibi, ambazo kampuni zake ziliipata kwa bei nzuri katika nchi zinazozalisha, hasa katika eneo la Mashariki ya Kati.

Jukumu lake kama muuzaji mkuu wa nishati kwa ulimwengu lilikuwa na umuhimu mkubwa kwa eneo hilo na athari ya mzozo wa Waarabu na Waisraeli ulioibuka baada ya kuundwa kwa taifa la Israel mwaka 1948 tayari ulishuhudiwa huko.

Kwa nini mgogoro wa mafuta ulianza

Mnamo Oktoba 1973, makundi mbali mbali ya wanaharakati katika sehemu hiyo ya dunia zilikuwa zikitaka ksikio la mwanadiplomasia wa Kiyahudi kwajina Henry Kissinger ambaye alikuwa ndio mwanzo ameteuliwa na Nixon kuwaWaziri wake mpya wa Mambo ya Nje na jukumu lake kuu lilikuwa kukomesha umwagaji damu wa Marekani katika Vita vya Vietnam.

Lakini vita vingine vipya vilivyotangazwa ghafla viliteka fikira za ulimwengu.

Mnamo Oktoba 6, 1973, muungano wa Waarabu ukiongozwa na Misri na Syria ulianzisha mashambulizi ya pamoja dhidi ya Israel sambamba na likizo ya Yom Kippur, siku takatifu kwa Wayahudi.

Rais wa Misri, Mohamed Anwar el-Sadat,na mwenzake wa Syria, Hafez al-Assad, walitaka kurejesha maeneo yaliyochukuliwa na Israeli katika Vita vya Siku Sita vya 1967.

Wakati vifaa vya kijeshi vilianza kuwasili kutoka Moscow kwa washirika wake wa Syria na Misri, Nixon alitangaza mfuko wa msaada wa ukarimu na Washington ilianza kutuma nyenzo za kijeshi kwa Israeli, jambo ambalo liliukasirisha ulimwengu wa Kiarabu.

Siku kumi na moja baadaye, nchi za Kiarabu zinazouza mafuta nje zilitangaza kupunguzwa kwa uzalishaji wao na kuwekewa vikwazo kwa Marekani na nchi nyingine ambazo zilishutumu kuiunga mkono Israel, kama vile Uholanzi, Ureno na Afrika Kusini.

Saudi Arabia, ambayo ilikuwa na nafasi kubwa ndani ya Umoja wa Nchi Zinazouza Mafuta kwa Nje (OPEC), iliongoza hatua ambayo ingekuwa na matokeo ya kudumu ya kiuchumi na kisiasa ya kijiografia na kuionyesha Marekani kwamba haiwezi kuchukulia kawaida usambazaji wake wa mafuta.

Mfalme wa Saudia, Faisal Bin Abdulaziz, alikuwa shabiki mkuu hatua hiyo, ingawa baadhi ya waandishi wanaangazia jukumu la Sadat wa Misri, ambaye angemshawishi miezi kadhaa kabla ya kutangaza marufuku hiyo ikiwa Marekani ingeiunga mkono Israel kijeshi katika vita dhidi ya Taifa la Kiyahudi. ambayo nilikuwa nimepanga.

Graeme Bannerman, ambaye alifanya kazi kwa miaka mingi kama mchambuzi wa Mashariki ya Kati katika Wizara ya Mambo ya Nje ya Marekani, aliiambia BBC Mundo kwamba "vikwazo havingefanyika kama Sadat na Faisal wasingekubali."

Bessma Momani, mtaalam wa masuala ya Mashariki ya Kati katika Chuo Kikuu cha Waterloo, Canada, aliiambia BBC Mundo kwamba "hapo zamani, kulikuwa na hisia kali zaidi ya umoja wa Waarabu kuliko huu wa sasa na nchi ambazo zimekuwa zikitaka kuwakomboa Wapalestina wakati fulani walikuwa na mtazamo tofauti na ule wa kijeshi uliyokuzwa na Misri, waligundua kuwa mafuta yaliwapa uwezo mkubwa wa kufanya hivyo.

Kiuhalisia, nchi za Kiarabu zilikuwa na sababu za kutokuwa na utulivu na Marekani kwa muda fulani.

Katika hatua iliyojadiliwa kwa kina, Nixon aliamua mnamo 1971 kuvunja kile kinachojulikana kama kiwango cha dhahabu, ubadilishaji wa dola kwa dhahabu ambayo ilikuwa moja ya misingi ya mfumo wa kifedha wa ulimwengu ulioundwa mwishoni mwa Vita vya Pili vya Dunia katika Makubaliano ya Bretton Woods.

Hatua hiyo iliwaumiza wauzaji mafuta nje ya nchi, ambao waliiuza zaidi kwa dola na sasa hawakuona thamani yake kuwa ya uhakika, lakini ilitegemea jambo ambalo lilikuwa gumu zaidi kutabiri, kiwango cha ubadilishaji wa sarafu ya Marekani dhidi ya zingine.

Katika muktadha huu, nchi kadhaa za Kiarabu zimekuwa zikitoa wito kwa miaka kadhaa kutumia "silaha ya mafuta" kushinikaza matakwa yao kusikilizwa kimataifa, lakini nchi zingine, kama vile Saudi Arabia hadi wakati huo walikuwa wakisita, labda kwa kuogopa kwamba Marekani itapata wasambazaji mbadala.

Ignacio Álvarez-Ossorio, profesa wa Mafunzo ya Kiarabu na Kiislamu katika Chuo Kikuu cha Complutense huko Madrid, Uhispania, aliiambia BBC Mundo kwamba "kwa kweli, Mfalme Faisal alifikia uamuzi wa kuweka vikwazo kwa kusita kidogo, akilazimishwa na matukio. Nchi zingine zilizo karibu na USSR, kama vile Algeria, zilidai hatua kali zaidi.

Na ilikuwa hivyo, wakati Nixon alipoamua kutuma msaada wa kijeshi kwa serikali ya Golda Meir huko Israeli ili kukabiliana na maadui zake wa Kiarabu, chaguo la kutumia "silaha ya mafuta" lilizingatiwa.

Marekani ingeadhibiwa.

Mgogoro wa mafuta ulikuwa na athari gani?

Kuanza kutekelezwa kwa vikwazo hivyo kulikuwa na athari za moja kwa moja na kusababisha mshtuko nchini Marekani.

Bei ya pipa, ambayo ilikuwa dola 2.90 mwezi Julai mwaka huo, ilipanda hadi dola 11.65 mwezi Desemba.

Nchini Marekani, vituo vya mafuta viliishiwa na petroli na mlolongo wa magari katika vituo vya mafuta ikawa jambo la kawaida kwa miezi kadhaa. Mafuta yaliuzwa kwa mgao katika majimbo kadhaa.

Katika nchi inayopenda magari na ambayo gari lilikuwa ishara ya uhuru na maadili ya ile inayoitwa ndoto ya Amerika, uhaba wa mafuta ulikuwa mshtuko mkubwa na mifano michache ya pigo chungu la kiuchumi.

Pato la Taifa la nchi lilishuka kwa 6% hadi 1975 na ukosefu wa ajira uliongezeka maradufu, na kufikia 9%. Mamilioni ya raia wake walihisi matokeo ya mdororo wa uchumi.

Kulingana na Bruce Riedel, mchambuzi na ajenti wa zamani wa Shirika la Ujasusi la Marekani (CIA), vikwazo vya Saudi Arabia "viliathiri vibaya uchumi wa Marekani kuliko nchi nyingine yoyote tangu Waingereza walipochoma Washington mnamo 1815."

Kuanzia wakati huo, Kissinger alisafiri mara kwa mara hadi miji mikuu ya nchi za Kiarabu zilizohusika kutafuta namna ya kuondoa vikwazo, ambavyo havingeendela hadi Machi 1974, wakati Vita vya Yom Kippur vilikuwa vimeisha.

Licha ya yote hayo nchi hizo na kiarabu hazikufanikiwa kuvunja ahadi ya Marekani kwa Israeli, ambayo imeendelea kuunga mkono kwa miaka mingi, lakini hatua yao ilisababisha mabadiliko katika uratibu wa soko la mafuta duniani na hali imeendelea kuwa hivyo hadi wa leo.