Eltalena: Mabaki ya meli ambayo yangeifuta Israel kwenye ramani ya dunia

Ilikuwa tarehe 22 Juni 1948, majira ya saa kumi alasiri. David Ben Gurion, Waziri Mkuu wa nchi mpya, Israel, ambayo ilianza kuwepo mwezi mmoja tu uliopita, alitoa amri ambayo ingemaliza kuwepo kwa Israel yenyewe.

Mara tu Waziri Mkuu alipotoa agizo, meli ya Eltalena, iliyotia nanga kwenye pwani ya Tel Aviv, ilianza kulipuliwa. Moto ulizuka na meli ikazama muda si mrefu. Watu 16 waliuawa na wengi kujeruhiwa. Mabaki ya meli hii bado yako kwenye pwani ya Tel Aviv.

Wakati huo, Israeli ilikuwa katika mzozo na mataifa jirani ya Kiarabu. Lakini ni Wayahudi pekee waliokuwa kwenye meli hii wakiwa na silaha na wauaji wenye silaha. Vilevile, ilikuwa ni wakati ambao Israeli ilikuwa ukingoni mwa vita vya wenyewe kwa wenyewe.

Leo Israel inaadhimisha miaka 75 tangu ajali ya meli ya Eltalena, lakini tukio hilo linasalia kuwa la utata katika historia ya Israeli. Viongozi wawili waanzilishi wa Israeli, David Ben Gurion na Menachem Begin, walikuwa na mivutano kati yao. Wote wawili waliongoza waasi wenye silaha wanaopigania Jimbo la Israeli huko Palestina.

Kundi moja la waasi lilikuwa Haganah Militia. Waasi hawa walikuwa katika jeshi. Kikundi kingine cha waasi wenye silaha, Irgun, kilikuwa katika harakati za kuingizwa katika jeshi.

"Israeli ilikuwa katika mgogoro mkubwa wa kisiasa wakati huo," anasema Derek Penslar, profesa wa historia ya Kiyahudi katika Chuo Kikuu cha Harvard. Mnamo 1948, mgogoro wa wenyewe kwa wenyewe ilizidi, kukiwa na uwezekano kwamba cheche zingelipuka wakati wowote.”

Mnamo Mei 14, 1948, utawala wa Waingereza huko Palestina uliisha. Siku hiyo hiyo, David Ben Gurion alitangaza kuzaliwa kwa Israeli kwenye Jumba la Makumbusho la Sanaa la Tel Aviv.

Taifa hili jipya lilihitaji jeshi lenye nguvu na umoja. Kabla ya hapo, Haganah, kikundi cha waasi wa Kiyahudi kilichosimama kwa miongo kadhaa, kilibadilishwa kuwa Jeshi la Ulinzi la Israeli, IDF. Haganah ilikuwa na waasi waliokuwa na silaha nyingi zaidi.

Lakini kulikuwa na vikundi viwili zaidi vya waasi wenye silaha huko Palestina - Leji na Irgun. Pia walitaka kushiriki katika IDF. Mchakato huo ulikuwa ukiendelea. Hapo awali, vikundi hivi vyote vya waasi vilikuwa vikiendesha vitengo vyao tofauti.

Lengo moja, mikakati tofauti

Makundi yote matatu ya waasi wenye silaha, Haganah, Leji na Irgun, yalikuwa na lengo moja. Kuwalinda raia wa Kiyahudi katika eneo la Palestina, kuwafukuza Waingereza na kuunda serikali huru ya Kiyahudi katika eneo hilo. Lakini mbinu zao za kufanya hivyo zilikuwa tofauti sana.

Mnamo 1931, Haganah ilisambaratika na Irgun ikazaliwa. Kundi lilikuwa na fujo tangu mwanzo. Waasi wa kundi hili walikuwa wakipigana dhidi ya Waarabu na Waingereza waliokuwa wakiishi Palestina. Kundi hilo lilizidi kufanya uasi dhidi ya Waingereza baada ya Uingereza kuwapiga marufuku Mayahudi kusafiri kwenda Palestina.

"Irgun hawakuwa na wasiwasi wowote kuhusu kushambulia wanajeshi wa Uingereza au raia wa Palestina," anasema Penslar. Walianzisha milipuko mikubwa kwenye masoko ambayo iliua idadi kubwa ya watu. Tunaweza pia kuwaita watu hawa magaidi. Hagana, kwa upande mwingine, lilikuwa kundi la wastani. Wangeharibu tu mali zisizohamishika na zinazohamishika za Waingereza.”

Mnamo Aprili 1948, vikundi vyote viwili vilishambulia kijiji kidogo cha Ray Yasin. Kijiji hiki kiko karibu na Jerusalem. Hagana waliwaunga mkono katika shambulio hili. Lakini shambulio hilo liligeuka kuwa mauaji na zaidi ya Wapalestina 100 waliuawa.

"Haganah walisema hatungeweza kuwazuia, lakini kuna uwezekano mkubwa kwamba waliunga mkono kwa njia isiyo ya moja kwa moja Irgun kwa sababu ya umuhimu wa kimkakati wa shambulio hilo," anasema profesa wa Harvard Derek Penslar.

Kulingana na Prof. Penslar, waasi wa kundi la Irgun walikuwa wachache kwa idadi na walitumia 'ugaidi' wa moja kwa moja ili kuwatia hofu watu.

Inaaminika walihusika na mauaji ya Lord Moyne, waziri mkazi wa Uingereza katika Mashariki ya Kati mnamo 1944, na Faulk Bernot, mpatanishi wa Umoja wa Mataifa mnamo 1948.

Mgawanyiko kati ya vikundi hivi ulikua hadi wakati wa Vita vya Kidunia vya pili, Haganah iliwateka wapiganaji wengi wa Irgun na kuwakabidhi kwa watawala wa Uingereza. Haganah waliona kwamba shughuli za silaha za Irgun zinaweza kusababisha matatizo kwa harakati za uhuru wa Israeli.

Viongozi wawili wanaotafautiana

Viongozi hawa wote wawili walikuwa wenye maono na wapenda utaifa wa Kiyahudi lakini mbali na hayo walikuwa na tofauti zao. Walikuwa na maoni tofauti sana kuhusu jinsi Israeli ingepata uhuru.

Ben Gurion alikuwa mkuu wa Shirika la Kiyahudi la Israel, ambalo lilifanya kazi kwa ajili ya watu kwa ushirikiano na serikali ya Waingereza huko Palestina. Alikuwa na mawazo ya ujamaa.

"Aliamini katika harakati za wafanyikazi," anasema Penslar. Alifikiri kwamba serikali inapaswa kuwa na udhibiti wa uchumi wa nchi. Wafanyakazi wanamchukulia kama mtu wa kumfuata ingawa alikuwa mfanyakazi kwa muda mfupi tu.”

Alikuwa na maono ya mrengo wa kushoto na usekula. Alikuwa na maoni kwamba ardhi ya Palestina inapaswa kuchukuliwa taratibu na Wayahudi wanapaswa kuendelea kushirikiana na Waingereza ikiwa hakutakuwa na makubaliano juu ya uhuru wa Israeli.

Pensler anasema Menachem Begin alikuwa na maono tofauti. Familia yake ilikuwa mwathirika wa mauaji ya Wayahudi huko Poland. Alifikiri, “Wayahudi wapya lazima wawe wanamapinduzi, waasi na wapiganaji. Jambo bora zaidi ambalo Myahudi anaweza kufanya ni kufa katika vita.”

Alikuwa anavaa suti maridadi. Alikuwa na elimu nzuri na akitoa hotuba za hisia. Alikuwa mtu wa misimamo mikali ya udini. Mara nyingi angeigiza hotuba zake kwa kutoa mifano ya mauaji ya Wayahudi.

"Tofauti kati ya viongozi hao wawili zilitokana na mamlaka," anasema Pensler. Wakati wa mzozo wa Eltalena, mzozo kati ya viongozi hao ulifikia kilele.

Ben Gurion aliongoza Labor Judaism. Kwa muda wa miongo mitatu iliyofuata baada ya Israeli kuwepo mwaka wa 1948, itikadi hii iliijenga Israeli.

Menachem Begin, ambaye alikua waziri mkuu wa Israeli mnamo 1977, alitaka Israeli ienee pande zote mbili za mto Jordan. Siasa za Israel leo hii zimetawaliwa na warithi wa kiitikadi wa Begin, kikiwemo chama cha Likud.

Mgogoro

Eltalena Zahar alikuwa katika Jeshi la Wanamaji la Marekani. Wakati meli ilipostaafu kutoka kwa Jeshi la Wanamaji la Merekani, ilinunuliwa na Irgun.

Siku chache baada ya Israel kujitangazia uhuru, meli ya Eltalena iliondoka katika mji wa pwani wa Ufaransa wa Marseille ikiwa na watu 900. Watu wengi waliokuwemo kwenye meli hiyo walikuwa waathiriwa wa maangamizi ya Wayahudi waliokuwa wakienda Israeli kama watu wa kujitolea. Pia kulikuwa na baadhi ya waasi waliokuwa na silaha kwenye meli hiyo.

Lakini mbali na hayo, meli hiyo ilibeba silaha nyingi, zikiwemo bunduki elfu tano, bunduki ndogo 450, magari mengi ya kivita na karibu risasi milioni 2.5.

Ilikuwa ni wakati huu Umoja wa Mataifa ulipitisha makubaliano ambapo Israel na mataifa jirani ya Kiarabu yangetangaza kusitisha mapigano. Moja ya masharti makuu ni kwamba hakuna silaha mpya ambayo ingeingia katika eneo hilo.

Lakini Begin alimwomba Waziri Mkuu Ben Gurion ruhusa ya kumleta Eltalena Tel Aviv. Ben Gurion alikataa. Meli hiyo ilipelekwa kwenye bandari ya Kefar Vitkin na kutia nanga hapo tarehe 20 Juni 1948.

Begin alikuwa akijaribu kupeleka silaha kwa vikundi vya Irgun vinavyohudumu katika IDF (Jeshi la Israeli). Lakini Ben Gurion hakuamini katika pendekezo hili. Mvutano kati ya viongozi wa makundi yote mawili ya zamani yenye silaha na viongozi wa sasa wa kisiasa wa Israel ulikuwa umeongezeka.

Ben Gurion hakuona ni sawa kwa silaha kupelekwa kwa Irgun katika kipindi hiki cha mvutano. Wanahistoria wengine pia wanaamini kwamba Gurian alihofia kuwa Begin alikuwa anajaribu kufanya mapinduzi.

Baada ya meli hiyo kufika bandari ya Kfar Witkin, abiria wake walishuka na waasi waliokuwa na silaha wakaanza kushusha silaha.

Lakini Eltalena ilizungukwa na kikosi cha IDF na meli tatu za kivita za Jeshi la Wanamaji la Israel. Mvutano uliongezeka na risasi zikafyatuliwa. Watu waliuawa pande zote mbili. Begin aliamua Eltalena irudi Tel Aviv. Kulikuwa na idadi kubwa ya wafuasi wa Irgun huko.

IDF ilitangaza meli hiyo kuwa adui na kuamuru Jeshi la Wanahewa la Israeli na Jeshi la Wanamaji kuishambulia. Lakini marubani walikataa kushambulia. Ni kweli meli za kivita za Israel zilidondosha mabomu, lakini hazikulenga shabaha, mabomu yalianguka bila kuigonga meli.

Eltalena ilitia nanga kwenye pwani ya Tel Aviv mbele ya Hoteli ya Dan. Raia wa Israel, waandishi wa habari na waangalizi wa Umoja wa Mataifa walikuwepo hapa. Lakini Ben Gurion hakurudi nyuma. Saa nne alasiri mnamo Juni 22, aliamuru kushambuliwa kwa Eltalena.

Bomu lilianguka kwenye meli na meli ikawaka moto. Waasi wa Irgun na wanajeshi wa IDF walipambana ufukweni. Mapigano pia yalizuka katika sehemu za Tel Aviv. Vita vya wenyewe kwa wenyewe vilitanda na Menachem Begin akajisalimisha akisema 'myahudi mmoja asimuue Myahudi mwingine'.

"Kipengele muhimu zaidi cha Vita vya Eltalena sio kile kilichotokea, lakini kile ambacho hakikufanyika," anasema Penslar.

"Kulikuwa na makamanda kadhaa katika Irgun ambao walikuwa tayari kushambulia kwa kulipiza kisasi na kupindua serikali mpya baada ya meli kushambuliwa kwa bomu. Lakini Begin alitumia nguvu zake zote za kimaadili kusimamisha vita. Huu ulikuwa uamuzi muhimu zaidi katika maisha yake ya kisiasa. Alisimamisha vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Israeli."

Kulingana na Penslar, baada ya tukio hili Eltalena akawa ishara ya umoja katika Israeli.

Tofauti zilizokuwepo Israeli mnamo 1948 hazina umuhimu leo hii. Lakini Penslar anaamini bado kuna watu katika Israeli leo ambao wanadhani shambulio la Irgun lilikuwa sahihi. Na wengine wanaamini haikuwa sahihi.

Leo hii warithi wa kiitikadi wa Irgun wako madarakani. Lakini watu wengi nchini Israel bado wanahisi kuwa itikadi ya nchi hiyo bado inatawaliwa na wasomi wa mrengo wa kushoto.

Penslar anasema kwamba lugha ya wakati huo sasa inasikika tena katika Israeli. Wakati huo, Irgun ilikuwa ishara ya watu wa kawaida na Haganah ilikuwa ishara ya nguvu.