Aina 8 za wanyama ambao wanaweza kutoweka milele

Mkutano wa Umoja wa Mataifa kuhusu Bioanuwai (COP 15), uliofanyika Desemba mwaka jana nchini Canada, uligonga vichwa vya habari kote duniani kutokana na kutangazwa kwa makubaliano ya kihistoria ya kulinda thuluthi moja ya ardhi na maji ya dunia hii hadi mwisho wa muongo huo.

Hatahivyo, kwa bahati mbaya, inaweza kuwa hatua hiyo imechelewa sana kwa spishi nyingi za wanyama.

Muungano wa Kimataifa wa Uhifadhi wa Mazingira (IUCN), mojawapo ya mashirika yasiyo ya kiserikali yanayoongoza duniani kwa mazingira, una zaidi ya spishi 87,000 kwenye "orodha nyekundu" ya viumbe vilivyo hatarini kutoweka - na baadhi ya wanyama wanaochukuliwa kuwa "hatarini" .

Hiyo inamaanisha kuwa wanaweza kutoweka hivi karibuni - au kuonekana tu katika mikono ya watu . Hapo chini tunaorodhesha baadhi yao:

Vaquita

Majaribio ya kuwazalisha Wanyama hao baada ya kuwanasa yamegonga mwamba.

"Siamini kuwa ni vita ambavyo tunashindwa , lakini tunahitaji kuendelea kupigana."

Kuna ishara ya hasira katika sauti ya Lorenzo Rojas-Bravo.

Mwanabiolojia huyo wa Mexico alizungumza na BBC kuhusu mapambano yake ya miongo mitatu ya kuokoa vaquita, nyungu anayeelezewa kuwa mamalia wa baharini adimu zaidi duniani na Hazina ya Wanyamapori Duniani (WWF).

Wanaoishi katika Ghuba ya California ya Mexico pekee, vaquita wamekuwa wakitoweka kwa kasi tangu walipogunduliwa mwaka wa 1958 - na inakadiriwa kuwa ni takriban 10 pekee waliosalia hai leo.

Miaka mitano iliyopita, inakadiriwa idadi yao ilikuwa takriban 30.

Rojas-Bravo anaelezea kuwa vifo vya vaquita vinahusiana kwa karibu na uvuvi wa kibiashara, kwani wanakufa katika nyavu haramu zinazopelekwa totoaba, samaki wa Mexico ambaye kibofu chao cha kuogelea kinatumika katika dawa za jadi za Kichina.

"Tuna tafiti zinazoonyesha kwamba ikiwa mamlaka itadhibiti uvuvi haramu, idadi ya (vaquita) inaweza kustawi. Lakini kwa hakika muda hauko upande wetu," anasema.

Majaribio ya awali ya kuwazalisha vaquita katika wakiwa chini ya mikono ya binadamu yameshindwa.

Saola

Kuna sababu kwa nini ng'ombe huyu mwenye pembe ndefu anajulikana kama "nyati wa Asia".

Alionekana kwa mara ya kwanza mwanzoni mwa miaka ya 1990, na ilisherehekewa kama ugunduzi wa kwanza wa mamalia mkubwa katika miaka 50, lakini saola ni maarufu sana.

Kumekuwa na matukio manne pekee yaliyothibitishwa ya mnyama huyo tangu wakati huo, kulingana na WWF. Hili linazua hofu ya kuendelea kuwepo kwa viumbe hao kwenye misitu kwenye mpaka kati ya Vietnam na Laos, ambako uwindaji haramu ni tishio kubwa.

"Hatuwezi hata kuwa na uhakika kwamba saola bado wapo, kwani mara ya mwisho mnyama huyo kupigwa picha ilikuwa mwaka wa 2013," Margaret Kinnaird, kiongozi wa wanyamapori duniani WWF, aliambia BBC. "Hatujui ni Wanyama wangapi waliopo, na sina matumaini sana."

Mashirika kama vile IUCN yameainisha spishi kama iliyotoweka ikiwa "hakuna shaka yoyote mnyama wa mwisho alikufa".

Kifaru wa Sumatra

Mamalia huyu ni kielelezo cha kwa nini ukubwa wa idadi ya Wanyama sio jambo pekee ambalo ni muhimu wakati wa kujadili jinsi mnyama yuko hatarini: kuna vifaru wengi wa Sumatran kuliko vifaru wa Javan - spishi zingine zilizo hatarini kutoweka huko Indonesia - lakini wale wa zamani wako hatarini zaidi kwa makazi, hasara na kugawanyika.

WWF inakadiria kuwa chini ya vifaru 80 wa Sumatran wamesalia, wakiishi katika idadi ndogo iliyogawanyika. Kinnaird anaelezea kuwa hii ina athari ya moja kwa moja kwenye uzazi wao.

"Wametengana na hawawezi kupatana. Tumegundua kuwa wanawake hupata matatizo ya uterasi na ovari ikiwa hawatazaa kwa muda mrefu," anaonya.

Kinnaird pia anadokeza kwamba vifaru wa Sumatran ni kiungo maalum cha zamani - tofauti na wanyama wengine katika familia, wamefunikwa na manyoya marefu na wana uhusiano wa karibu zaidi na vifaru waliotoweka kuliko vifaru wengine walio hai leo.

"Ikiwa watatoweka, tutapoteza ukoo wa historia."

Entufado-baiano

Ndege huyu ana asili ya Msitu wa Atlantiki ya Brazili, mojawapo ya viumbe vilivyogawanyika na kuharibiwa sana katika bara la Amerika.

Aina hiyo ilitambuliwa mwaka wa 1960 kutokana na kielelezo kilichojazwa kwenye jumba la makumbusho la Ujerumani, na alionekana tu porini kwa mara ya kwanza mwaka wa 1995.

Mnamo mwaka wa 2011, watafiti wa Brazili walikadiria kwamba kulikuwa na Baiano 10 hadi 15 walioachwa, wengi wao wakiwa katika msitu ulio kaskazini-mashariki mwa Bahia.

Kwa bahati mbaya, moto mkubwa ulikumba eneo hilo mwaka wa 2015 na tangu wakati huo ni sampuli moja tu ya spishi hiyo ya kike, ambayo imeonekana.

"Alipewa jina la utani 'Esperança', lakini hatujamwona tangu 2019", anaelezea Alexander Zaidan, mwanabiolojia anayesoma entufado ya Bahian.

"Kumekuwa na harakati katika maeneo mengine kutafuta vielelezo vingine, lakini bado hatujaviona."

Chui wa Amur

Mzaliwa wa Mashariki ya Mbali ya Urusi, kaskazini mwa China na Peninsula ya Korea, idadi ya paka huyu imepungua sana tangu miaka ya 1970, kutokana na ujangili, kupoteza makazi na kupungua kwa upatikanaji wa mawindo.

Wameorodheshwa na IUCN kama walio hatarini kutoweka tangu 1996 - na makadirio ya hivi karibuni ni kwamba kuna chui 85 pekee wa Amur waliosalia.

Mbwa Mwitu mwekundu

Mbwa mwitu mwekundu ana kisa cha kushangaza: moja ya spishi mbili za mbwa mwitu asili ya Amerika Kaskazini, mnyama huyu alitangazwa kutoweka porini mnamo 1980.

Hata hivyo, vielelezo vya kutosha vilikuwa vimenaswa na wahifadhi ili kuanzisha mpango wa ufugaji wa waliochukuliwa kutoka porini kuwarudisha katika maakazi yao asilia. Walifanikiwa kurejesha idadi ya mbwa hao mnamo 2011, ambayo ilifikia zaidi ya wanyama 130.

Lakini tangu wakati huo, mbwa mwitu wamekuwa wahasiriwa wa kuongezeka kwa maendeleo ya mijini na adui wao mkuu: wamiliki wa ardhi na wafugaji ambao huwawinda au kuwapiga risasi ili kulinda mifugo yao.

Idara ya Huduma ya Samaki na Wanyamapori ya Marekani inakadiria kuwa kuna mbwa mwitu 20 pekee waliosalia porini, wote wakiwa huko North Carolina.

Sokwe wa mtoni

Ni aina adimu zaidi ya nyani wakubwa duniani - na takriban 300 pekee wanaishi porini katika maeneo ya milimani nchini Nigeria na Cameroon.

Kwa kutokuwa na imani na wanadamu, hawaonekani sana, na WWF inasema wameenea katika angalau vikundi 11.

Uwindaji na upotezaji wa makazi ndio tishio kuu kwa sokwe. Lakini mashirika mengine yasio kuwa ya kiserikali NGO , Jumuiya ya Kuhifadhi Wanyamapori (WCS), yanaamini kuna sababu na matumaini.

"Baada ya kuonekana kwamba wametoweka, Sokwe wa mtoni wanarejea. Ahueni hii imeungwa mkono na WCS kwa ushirikiano na jumuiya za mitaa na washirika wa serikali kama vile Huduma ya Hifadhi ya Taifa ya Nigeria, na kufadhiliwa na wafadhili wa kimataifa," alisema Andrew Dunn, mkurugenzi wa ofisi ya WCS Nigeria, katika taarifa.

Nzi wa kwenye Maua

Wadudu hawa wana jukumu muhimu katika uchavushaji na uzazi wa mimea.

Mnamo Oktoba, IUCN ilitoa matokeo ya utafiti ambao uligundua kuwa karibu 40% ya spishi za Uropa ziko hatarini kutoweka - tano zimeainishwa kama zilizo hatarini kutoweka na NGO.

Kilimo kikubwa ndicho sababu kuu ya kupungua kwa idadi ya syrphid.

"Ili kubadili hatima ya nzi wa maua, tunahitaji kwa haraka kubadilisha sekta zote za uchumi wetu, na hasa kilimo, kuwa rafiki wa asili na endelevu," Bruno Oberle, Mkurugenzi Mkuu wa IUCN, alisema katika taarifa yake.