Israa'iil oo isha ku heysa isbeddel ka dhaca Iiraan - iyadoo ku tashaneysa Trump inuu hirgeliyo

Iyadoo ay cirka isku sii shareereyso hadal heynta caalamiga ah ee ku saabsan isku dhafka ciidamada Mareykanka ee Bariga Dhexe, madaxda Israa'iil ayaa si aan caadi ahayn uga aamusan.

Marka laga soo tago qaar ka mid ah hadallada lagu taageerayo mudaaharaadyada dawladda lagaga soo horjeedo ee Iran bishan, ra'iisul wasaaraha Israa'iil wax yar unbuu si shaac ah uga sheegay xulafadiisa awoodda badan ee gacanta ku qabaneysa cadawgiisa ugu weyn. Dawladdiisu si isku mid ah ayay uga aamustay.

"Waxay ku tusinaysaa muhiimadda uu Netanyahu siinayo xilligan," ayuu yiri Danny Citrinowicz, oo 25 sano ka soo shaqeeyay sirdoonka difaaca Israa'iil, haddana ah cilmi-baare sare oo Iran ka tirsan machadka daraasaadka amniga qaranka Israel.

"Natanyahu, inuu joogo booskan iyadoo Maraykanku ku leeyahay ciidamo badan gudaha Khaliijka, iyadoo ay u dhowdahay Trump inuu weeraro Iran, tani waxay u tahay isaga - waqti dahabi ah oo uusan ilaawi karin."

Asaf Cohen, oo ah agaasime ku xigeenkii hore ee qaybta sirdoonka ishaarada ee Israa'iil, ayaa sheegay in sidoo kale ay jirto istaraatiijiyad aamusnaanta Israa'iil.

"Hoggaanka [Israa'iil] waxa uu rumaysan yahay in aan u oggolaanno Ameerikaanka in ay hoggaanka qabtaan markan, sababtoo ah way ka xoog badan yihiin, awood badan ayay leeyihiin, waxayna leeyihiin sharciyo badan oo adduunka ah."

Benjamin Netanyahu ayaa u arkayay Iiraan in ay tahay khatarta ugu muhiimsan ee soo food saartay Israa'iil, iyo isha ugu weyn ee xasilooni darrada Bariga Dhexe. Aamusnaantiisa guud ma muujinayso la'aanta wadahadal gaar ah oo uu la yeesho saaxiibkiisa muhiimka ah ee Maraykanka.

Toddobaadkan, madaxa sirdoonka millatariga Israa'iil, Shlomi Binder, ayaa Washington kula kulmay hay'adaha sirdoonka Maraykanka. Sida ay sheegtay warbaahinta Israa'iil, doodda ayaa diiradda lagu saaray bartilmaameedyada suurtagalka ah ee Iiraan.

Citrinowicz wuxuu aaminsan yahay in Netanyahu uu si hoose ugu riixayo Mareykanka inuu qaado weerarro baaxad weyn oo ujeedkoodu yahay in xukunka looga tuuro Iiraan. Wuxuuna sheegay in markii la sheegay in Netanyahu uu Trump ku boorriyay inuu dib u gurto horraantii bishan, ay sababtu ahayd inuu u arkay weerarkii Mareykanku qorsheeyay inuu ahaa mid "aad u yar".

Netanyahu ayaa hore ugu boorriyay dadka reer Iiraan inay "ka hor yimaadaan" nidaamkooda, isagoo wareysi siiyay Fox News sanadkii hore.

Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa hadda ka fiirsanaya tallaabooyin kala duwan oo ka dhan ah Iiraan – kuwaas oo la sheegay inay ku jiraan weerarro calaamad u ah oo xaddidan iyo isbeddel buuxa oo lagu sameeyo nidaamka talada haya. Marka loo eego fagaarayaasha, wuxuu isku dhex waday hanjabaado milatari iyo soo jeedin ku saabsan wadahadallo cusub.

Iyadoo qaar badan oo ka mid ah xulafada Mareykanka ay ka digayaan in isku dayga xukunka looga tuurayo hoggaanka Iiraan uu xambaarsan yahay khataro waaweyn oo gobolka ah, qaar badan oo Israa'iil ku nool ayaa u arka faa'iidooyin suurtagal ah oo dhanka ammaankooda ah.

Marka la beddelo nidaamka Tehran, Israa'iil waxay rajeynaysaa inay soo afjarto khatarta gantaallada ballistic-ga ee Iiraan, iyo suurtagalnimada inay maalin uun hesho hubka nukliyeerka.

Sidoo kale, waxay sii daciifin doontaa maleeshiyaadka wakiillada u ah Iiraan ee ku baahsan gobolka, oo ay ku jirto Xisbullah, taasoo weli haysata ilaa 25,000 oo gantaal iyo sawaariikh oo ku yaalla xadka Lubnaan, sida uu sheegay machadka cilmi-baarista ee Alma ee Israa'iil.

Taa beddelkeeda, qaar ka mid ah sharci-dejiyeyaasha Israa'iil waxay aaminsan yihiin in weerar xaddidan, ama xitaa heshiis cusub oo lala galo Iiraan, uu xambaarsan karo khataro ka weyn dhanka amniga Israa'iil haddii nidaamka hadda jira uu sii jiro.

"Markaad la macaamilayso shar dhan, uma dhaqantid si xaddidan," ayuu yiri Moshe Tur-Paz, oo xubin ka ah xisbiga mucaaradka ee Yesh Atid isla markaana xubin ka ah guddiga difaaca ee baarlamaanka Israa'iil.

"Waxaa jira is-afgarad ah in Israa'iil ay u dhaqanto si aad u xooggan, sidaasna uu sameeyo caalamka reer Galbeedka. Markay timaaddo cadawgeenna ugu xun sida Iiraan, ma jiraan farqi weyn. Dhammaanteen waan fahamsannahay khatarta."

Qaar badan ayaa qaba, in wareeg kale oo colaadeed uusan u qalmi doonin qiimaha lagu bixinayo aargoosiga Iiraan.

Intii uu socday dagaalkii 12-ka maalmood ahaa ee sanadkii hore, markii Israa'iil iyo Mareykanku ay weerareen goobaha nukliyeerka iyo gantaallada ballistic-ga ee Iiraan, Iiraan waxay ku jawaabtay boqollaal gantaal oo ballistic ah kuwaas oo lagu riday magaalooyinka Israa'iil. Qaar ka mid ah ayaa ka gudbay nidaamka difaaca hawada ee Israa'iil, waxayna ku dhaceen dhismayaal ku yaalla Tel Aviv, halkaas oo ay ku dhinteen ugu yaraan 28 qof.

Militariga Israa'iil waxay isu diyaariyeen khasaare intaas ka badan, laakiin dareenka nuglaanshaha ee Tehran ee hadda kordhay wuxuu ka dhignaan karaa jawaab aad u daran.

Falanqeeyeyaashu waxay soo jeediyeen in Iiraan ay wax ka baratay colaaddaas, iyadoo la qabsanaysa xeeladaheeda intii uu dagaalku socday. Muddo nus sano ah ka dib, Iiraan waxay dib u dhisaysaa kaydkeeda gantaalaha.

Toddobaadkan, la-taliyaha sare ee Hoggaamiyaha Sare ee Iiraan ayaa barta xiriirka bulshada kaga digay in Tel Aviv la siin doono jawaab 'degdeg ah oo aan horay loo arag' haddii uu dhaco weerar kasta oo Maraykanka ka yimaada.

"Netanyahu wuxuu ka cabsanayaa in Israa'iil ay [mar kale] marto xanuunka weerarka iyada oo aan nidaamka la beddelin,' ayuu yiri Citrinowicz. "Wuxuu ku qancay in si loo joojiyo gantaalaha la dhisayo, ay tahay in nidaamka la beddelo, laakiin isbeddelka nidaamka wuxuu dhici karaa oo keliya iyadoo lala kaashanayo Maraykanka."

Xilligan nuglaanshaha daran ee nidaamka Iiraan – iyadoo difaacyadeeda milatari ay ku daciifeen dagaalkii 12-ka maalmood socday ka dib, xoogagga xulafada u ah ee gobolkana ay daciifeen, iyo ka dib mudaaharaadyo baahsan oo looga soo horjeedo xukunkeeda oo ka dhacay gudaha dalka – waxay sidoo kale ka dhigan tahay fursad, ayuu yiri Cohen.

"Iiraan hadda waxay maraysaa meeshii ugu daciifsanayd - tani waa fursad laga yaabo inaanay mar kale soo laaban,' ayuu yiri Cohen. "Waxaa jira dad badan oo aaminsan in tani ay tahay waqtigii - waa hadda ama marnaba."

Gudaha Tel Aviv, dadka deegaanka ee weli la nool burburka ka dhashay weerarradii gantaalaha ee Iiraan bishii June ee la soo dhaafay ayaa hadal haya colaad kale.

"Waxaan rajeynayaa in [hoggaamiyeyaasheennu] aysan lumin fursaddan,' ayuu yiri Neria, oo ah nin dhallinyaro ah oo ku jira horraanta da'da labaatanaadkiisa. 'Haddii ay tahay weerar ama habab kale, ma garanayo, laakiin hubaal waa inaan ka faa'iidaysannaa xaaladda si aan nidaamka u beddelno. Ma noqon doonto markii ugu horreysay ee aan la tacaalno qaraxyada - ma ahan wax wanaagsan, laakiin haddii ay naga caawinayso mustaqbalka fog inaan halkan ku dareenno ammaan, markaas waa inaan u dulqaadannaa.'"

Shani, oo ah haweenay dhalinyaro ah oo meel u dhow joogtay, ayaa sheegtay inay dareen isku qasan qabto.

"Waxaan ogahay in dadka reer Iiraan — qaar badan oo iyaga ka mid ah — ay rabaan in Maraykanku caawiyo. Waxaan kaliya rajaynayaa in qof kastaa uu nabad galo," ayay tiri. "Siyaasiyiintu waxay u baahan yihiin inay ka fikiraan dadka. Ficilladu waxay leeyihiin cawaaqib."

Afti kasta oo laga qaado Israa'iil waxay marar badan muujisaa in aqlabiyadda badan ee dadka Yuhuudda ah ay taageersan yihiin tallaabo milatari oo laga qaado Iiraan — oo ay ku jirto xitaa ka dib dagaalkii 12-ka maalmood socday ee sanadkii hore.

Laakiin khatarta ku jirta isbeddel xukuumadeed ayaa weli taagan. Iyadoo aanay jirin kala qoqobnaan muuqata oo ka dhex jirta isbahaysiga milatariga iyo wadaaddada ee ku xeeran Hoggaamiyaha Sare ee Iiraan, Ayatollah Ali Khamenei, iyo iyadoo ay jirto mucaarad dalka dhexdiisa ah oo kala qaybsan, ma cadda cidda la wareegi doonta hoggaanka Iiraan haddii dawladdu dhacdo.

Maraykanka iyo Iiraan labaduba waxay sheegeen inay u furan yihiin wadahadal, balse Trump ayaa shuruud uga dhigay wadahadallada in Iiraan ay joojiso kobcinta yuraaniyamka, taageerada ay siiso kooxaha ay u adeegsato gobolka, iyo xaddididda gantaallaheeda riddada dheer – kuwaas oo dhammaantood loo arko khad cas oo aanay xukuumaddu ka gudbi karin.

Hoggaanka Israa'iil ayaa si adag uga soo horjeeda heshiis kasta, falanqeeyeyaasha Israa'iilna way ku kala qaybsan yihiin in xitaa heshiis la gaari karo iyo in kale.

Cohen wuxuu sheegay inuu aaminsan yahay in Washington iyo Tehran ay labaduba rabaan heshiis, balse haddii aan mid degdeg ah la gaarin, Maraykanku uu weerar qaadi doono.

"Hoggaamiyaha Sare ee Iiraan iyo Trump wax bay ka siman yihiin. Ma jiraan runtii wax khad cas ah. Intii lagu jiray wadahadalladii 2013-kii, waxaan ugu yeeri jirnay 'khad basali ah', sababtoo ah way isbeddelayeen," ayuu yiri Cohen.

"Mar kasta waxaynu uga hadalnaa Iiraan sidii wax xun, balse waa dad aad u caqli badan," ayuu yiri. "Waxaan u malaynayaa inay fahamsan yihiin si xaaladda loo beddelo, inay u baahan yihiin inay sameeyaan wax aan ilaa hadda la samayn."

"Haa, kartida ay ku muujin karaan tanaasul waa mid jirta, iyagu ma aha Kuuriyada Woqooyi, laakiin nidaamkani wuxuu leeyahay khadad cas oo u gaar ah," ayuu ku dooday Citrinowicz, isagoo uga digay in dagaal dhaca uu adkaan doono in la xakameeyo "sababtoo ah reer Iiraan waxay u arki doonaan inuu yahay dagaal ku jira badqabkooda."

Waxaa jira calaamado muujinaya in Trump uu yareynayo shuruudihiisa wadahadalka uuna diiradda saarayo barnaamijka nukliyeerka ee Iiraan. Haddii caqabadaha hortaagan wadahadalka hoos loo dhigo si Tehran ay u billowdo wada xaajoodka, inta badan gobolka ayaa dareemi doona nafis – halka qaar badan oo Israa'iil ku noolna ay neefta dib ugu soo noqon doonto.

Cohen wuxuu sheegay inay jiraan habab lagu dhisayo tanaasul laga gaaro arrimaha ay ka midka tahay kobcinta yuraaniyamka, taas oo si ku-meel-gaar ah u horjoogsan karta dhaqdhaqaaq kasta oo cusub, iyadoo isla markaana Iiraan u oggolaanaysa inay ka fogaato mamnuucid cad oo lagu soo rogo.

"Farqiga aasaasiga ah ee noo dhexeeya annaga iyo reer Iiraan waa inaan jecelnahay natiijooyin degdeg ah, halka reer Iiraan ay leeyihiin samir weyn," ayuu yiri. "Waxay yiraahdaan: 'waxaan halkaan joognay 2000 oo sano, haddii aan u baahannahay 30 sano oo kale si aan u helno hub nukliyeer ah, dhib ma leh.'"