Maxaan ka ognahay qaraxa ka dhacay Iiraan iyo dadka ku dhintay?

Shan qof ayaa ku dhimatay labo qarax oo is xig xigay oo ka dhacay dalka Iiraan, kuwaasoo mas'uuliyiinta dalkaas iyo warbaahinta dowladda ay sheegeen in uu ka dhashay gaas soo dusay.

Hal qof ayaa ku dhintay 14 kalena waa ay ku dhaawacmeen qarax ka dhacay dhismo ku yaalla koonfurta magaalada Bandar Cabbaas ee ku taal xeebta Gacanka, sida uu sarkaal maxalli ah u sheegay wakaaladda wararka ee Iiraan ee Mehr.

Qarax kale ayaa afar qof ku dilay magaalada Ahvaz ee koonfurta-galbeed, sida ay sheegtay warbaahinta ay dowladdu maamusho ee Tehran Times.

Waxay ku soo beegmaysaa iyadoo xiisadda gobolka ay weli taagan tahay ka dib markii ciidamada Maraykanka ay soo dhoobteen Khaliijka iyo cadaadis Tehraan kaga yimid madaxweynaha Maraykanka Donald Trump kaasoo ku saabsan inay heshiis ka gasho barnaamijkeeda nukliyeerka.

Trump ayaa weriyayaashu weydiiyeen inuu go'aan ka gaaray waxa laga yeelayo Iiraan xilli uu u socdaalayay Florida habeenkii Sabtida, waxaanu ku jawaabay: "Xaqiiqdii taas idiin sheegi maayo."

Laakiin wuxuu raaciyay, isagoo ku celinaya hadallo uu mar sii horraysay isla maalintaas siiyay Fox News, in Iiraan ay si "dhab ah" ula hadlayso Washington. Wuxuu sheegay inuu rajaynayo inay ka wada xaajoodaan wax la aqbali karo, isagoo xusay in Maraykanku uu gobolka ku haysto "maraakiib aad u waaweyn oo awood badan."

Hore, magaalada dekedda leh ee Bandar Abbas, telefishanka qaranka ayaa sheegay in qarax uu ruxay dhisme siddeed dabaq ah, kaasoo "bururiyay laba dabaq, dhawr baabuur, iyo dukaamo" oo ku yaalla aagga Moallem Boulevard.

Madaxa dab-damiska deegaanka, Mohammad Amin Liaqat, ayaa sheegay in qiimayn hordhac ah ay muujisay inuu qaraxu ka dhashay gaas soo dusay oo "ururay". "Asxaabtaydu waxay bixin doonaan faahfaahin dheeraad ah saacadaha soo socda," ayuu ku yiri muuqaal ay baahisay Wakaaladda Wararka ee Mehr.

Mehrdad Hassanzadeh, oo ah sarkaal heer gobol ah, ayaa u sheegay wakaaladda wararka in dadkii ku dhaawacmay loola cararay cisbitaalka. Wakaaladda wararka ee Tasnim ee u janjeerta dhinaca dawladda ayaa beenisay warar lagu baahiyay baraha bulshada oo sheegayay in qaraxaas lala beegsaday taliye ka tirsan ciidanka badda ee Ilaalada Kacaanka.

Meel kale, wargeyska Tehran Times ayaa weriyay qarax labaad oo ka dhacay dhisme deegaan oo ku yaalla xaafadda Kianshahr ee magaalada Ahvaz, oo u dhow xadka Ciraaq. Waxay sheegeen in saraakiisha gurmadku ay soo badbaadiyeen ilmo ku go'doonsanaa dhismaha duntay hoostiisa, loona wareejiyay daryeel caafimaad.

Trump ayaa u sheegay Fox News maalintii Sabtida in Iiraan ay "wadahadal" kula jirto, isaga oo intaas ku daray in Washington aysan qorshaheeda la wadaagi karin xulafadeeda Khaliijka. "Waan arki doonnaa haddii aan wax samayn karno, haddii kalena waan arki doonnaa waxa dhaca... waxaan leennahay maraakiib waaweyn oo halkaas ku sii jeeda."

Madaxweynaha Iiraan, Masuud Pezeshkian, ayaa sheegay in iska horimaadku uusan dan ugu jirin labada dal iyo gobolka ballaaran midna. "Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Iiraan marnaba ma raadin, si kasta oo ay ahaataba ma doonayso dagaal," ayuu yiri intii uu socday wadahadal khadka taleefanka ah oo uu la yeeshay dhiggiisa Masar, Cabdifataax al-Sisi, sida ay werisay wakaaladda wararka ee AFP oo soo xiganaysa bayaan ka soo baxay madaxtooyada Iiraan.

Dhinaca kale, madaxa Golaha Amniga Qaranka ee dalkaasi, Cali Larijani, ayaa Sabtidii magaalada Tehran kula kulmay Ra'iisul Wasaaraha Qadar, waxayna "dib u eegis ku sameeyeen dadaallada socda ee lagu qaboojinayo xiisadaha gobolka," sida ay sheegtay wasaaradda arrimaha dibadda ee Qadar.

Larijani, oo uu Kremlinku sheegay inuu sidoo kale kulan la qaatay Madaxweynaha Ruushka Vladimir Putin maalintii Jimcaha, ayaa ku qoray barta X: "Si ka duwan buunbuuninta dagaalka warbaahineed ee la dhisay, nidaamka qaabdhismeedka wadahadallada ayaa horumar samaynaya."

Wasiirka arrimaha dibadda ee Iiraan ayaa sheegay in Tehran ay u furan tahay wadahadal ay la gasho Mareykanka haddii ay ku dhisnaadaan kalsooni iyo ixtiraam, balse wuxuu ka digay in nidaamkeeda difaaca gantaallada uusan "marnaba" noqon doonin mawduuc laga wadahadlo.

Trump ayaa u sheegay Tehran maalintii Arbacada in waqtigu "ka dhammaanayo" si ay heshiis uga gaarto barnaamijkeeda nukliyeerka – kaas oo Iiraan ay ku adkaysanayso inuu yahay mid nabadeed – ka dibna wuxuu sheegay inay sidoo kale tahay inay "joojiyaan gumaadka mudaaharaadayaasha" si looga baaqsado tallaabo milatari.

Tani waxay timid ka dib markii uu ballanqaaday inuu soo faragelin doono si uu u caawiyo mudaaharaadayaasha la kulmay olole gumaad ah oo bishan horraanteedii ka dhacay dalkaas, in kastoo uu markii dambe sheegay inuu maqlay xog lagu kalsoon yahay oo sheegaysa in la joojiyay dilka dadka mudaaharaadayay.

Wakaaladda Wararka ee u doodda Xuquuqda Aadanaha (HRANA) oo fadhigeedu yahay Mareykanka ayaa sheegtay inay xaqiijisay dilka in ka badan 6,300 oo qof tan iyo markii ay bilaabmeen kacdoonada dabayaaqadii bishii Diseembar, waxayna baaraysaa 17,000 oo dhimasho kale oo la soo sheegay.