Maxaa ka soo kordhay wadahadalladii Mareykanka iyo Iiraan?

Wararkii ugu dambeeyay, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Iiraan Cabbaas Caraqji ayaa ku dhawaaqay in wadahadallo uu la yeelanayo Mareykanka oo ku saabsan barnaamijka nukliyeerka ee dalkiisa ay weli u qorsheysan yihiin inay ka dhacaan Jimcaha dalka Cumaan.

Caraqji ayaa Arbacadii ku qoray boggiisa X: "Wadahadallada nukliyeerka ee lala yeelanayo Mareykanka ayaa la qorsheeyay inay ka dhacaan Maskhat Jimcaha qiyaastii 10:00 subaxnimo," isagoo uga mahadceliyay Cummaan "sameynta dhammaan qabanqaabada lagama maarmaanka ah."

Sarkaal Mareykan ah ayaa xaqiijiyay in wadahadallo dhexmara Mareykanka iyo Iiraan lagu qaban doono Jimcaha dalka Cumaan.

Fiidnimadii Arbacada, ilo wareedyo Mareykan ah ayaa u sheegay Axios iyo Channel 12-aad ee Israa'iil in Mareykanku uu ku wargeliyay Iiraan inaysan ogolaan doonin dalabaadka Tehran ee ah in la beddelo goobta iyo qaabka wadahadallada nukliyeerka ee loo qorsheeyay Jimcaha, tallaabadaas oo ay laba sarkaal oo Mareykan ah ku tilmaameen mid horseedi karta baajinta kulanka.

Labada mas'uul ee sare ee Mareykanka ayaa sheegay in wadahadalladii labada dhinac ay istaageen ka dib markii Iiraan ay ka baxday isfahamkii hore ee ku saabsanaa goobta iyo nuxurka kulanka, iyagoo xusay in Washington aysan ogolaan in wadahadallada loo raro Cumaan ama wax laga beddelo qaabkii hore ee lagu heshiiyay.

Sarkaal ayaa yiri: "Waxaan u sheegnay:, waxayna yiraahdeen: waa fiican tahay, ka dibna waxba," taasoo muujinaysa burbur ku yimid isfahamkii labada dhinac. BBC-du weli uma suurta gelin inay xaqiijiso sax ahaanshaha macluumaadkan.

Kahor inta uusan Caraqji ku dhawaaqin, Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump wuxuu sheegay in Hoggaamiyaha Sare ee Iiraan "uu aad uga walaacsan yahay,".

Sida laga soo xigtay Tv-ga Channel 12 oo laga leeyahay Israa'iil, ergayga Aqalka Cad Steve Wittkopf, oo uu wehliyo wiilka uu soddogga u yahay madaxweynaha Mareykanka iyo la-taliyihiisa Jared Kushner, ayaa la filayaa inay u safraan Qatar Khamiista si ay wadahadallo ula yeeshaan ra'iisul wasaaraha Qatar oo ku saabsan arrinta Iiraan, iyadoo wafdigu ay dib ugu laaban doonaan Miami iyagoon aadi doonin Cumaan.

Labada mas'uul waxay tilmaameen in Mareykanka uu diyaar u yahay inuu kulanka qabto dabayaaqada toddobaadkan ama usbuuca soo socda haddii Iiraan ay dib u eegto qaabka wadahadallada.

Warbaahinta Iiraan ayaa Arbacadii sheegtay in wadahadallada la filayo inay dhex maraan Jamhuuriyadda Islaamiga ah iyo Mareykanka ay Jimcaha ka dhici doonaan Saldanada Cumaan.

Wakaaladda wararka ee Tasnim ayaa sheegtay in "wadahadallo aan toos ahayn oo u dhexeeya Iiraan iyo Mareykanka ayaa la qorsheeyay in Jimcaha lagu qabto Muscat," iyadoo intaas ku dartay in "ay ku koobnaan doonaan arrinta nukliyeerka iyo in laga qaado cunaqabataynta Iiraan," taasoo ay xaqiijisay Wakaaladda Wararka Ardayda (ISNA).

Wadahadallada ayaa markii hore loo qorsheeyay inay ka dhacaan Turkiga, laakiin isbeddelka ayaa yimid markii ay codsadeen Iiraaniyiinta, Mareykankuna wuu ogolaaday goobta, sida ilo diblomaasiyadeed ay u sheegeen AFP.

Sarkaal ka tirsan gobolka ayaa u sheegay Reuters in "Iiraan ay doonaysay in shirka lagu qabto Cumaan si loo kordhiyo wareegyadii hore ee wadahadallada lagu qabtay dalka Khaliijka Carabta ee ku saabsan barnaamijkeeda nukliyeerka, waxayna codsatay in Turkiga laga beddelo goobta si looga fogaado ballaarinta doodda si loogu daro arrimo ay ka mid yihiin gantaallada ballistic-ga ee Iiraan."

Iiraan waxay xaqiijisay rabitaankeeda ah inay gaarto xal diblomaasiyadeed, iyadoo ku nuuxnuuxsatay in wadahadalladu ay ku koobnaadaan arrinta nukliyeerka, waxayna diidaysaa wax wadahadallo ah oo ku saabsan barnaamijkeeda gantaallada ama awoodaha difaaca.

Wasiiro ka socda dhowr waddan oo kale oo gobolka ku yaal, oo ay ku jiraan Bakistaan, Sacuudi Carabiya, Qadar, Masar iyo Imaaraadka Carabta, ayaa sidoo kale la filayay inay ka soo qayb galaan, laakiin ilo-wareed goboleed ayaa u sheegay Reuters in Tehran ay rabto oo keliya wadahadallo laba geesood ah oo ay la yeelato Mareykanka.

Iiraan waxay sheegtay inaysan "ka tanaasuli doonin barnaamijkeeda gantaalada ballistic-ga ee awoodda badan - mid ka mid ah kuwa ugu waaweyn Bariga Dhexe" waxayna ku tilmaantay "khad cas oo ku jira wadahadallada".

Washington iyo Tehran ayaa ku heshiiyay inay wadahadal yeeshaan ka dib markii Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump uu ku hanjabay tallaabo milatari oo ka dhan ah Iiraan, halka Tehran ay ballan qaaday inay jawaab adag ka bixin doonto weerar kasta oo ka dhan ah.

Ilo xog ogaal ah oo xaaladdan ka warqaba ayaa sheegay in wiilka uu soddogga u yahay Trump, Jared Kushner, loo qorsheeyay inuu ka qayb galo wadahadallada, isagoo ay weheliyaan Ergeyga Gaarka ah ee Mareykanka Steve Wittkopf iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Iiraan Abbas Araqchi.

Ilo wareedyo Iiraan ah ayaa u sheegay Reuters toddobaadkii hore in Trump uu dalbaday saddex shuruudood si uu dib ugu bilaabo wadahadallada: joojinta gebi ahaanba kobcinta uranium-ka Iiraan, xayiraadaha lagu soo rogay barnaamijka gantaallada ballistic-ga ee Tehran, iyo joojinta taageerada ay siiso wakiillada gobolka.

Iiraan waxay muddo dheer sheegtay in saddexda dalabba ay yihiin xadgudub aan la aqbali karin oo ka dhan ah madax-bannaanideeda, laakiin mas'uuliyiinta Iiraan ayaa u sheegay Reuters in hoggaamiyeyaasha diinta ee dalka ay u arkaan barnaamijkeeda gantaalada balaastikada ah, ee aan ahayn kobcinta uranium-ka, inay tahay caqabadda ugu weyn.

Wadahadallada Jimcaha ayaa dhacaya iyadoo xiisadda sii kordheysa ay ka dhex jirto Iiraan iyo Mareykanka, oo maalmihii u dambeeyay diyaarad xamuul ah iyo kooxdeeda duqeymaha geysay Bariga Dhexe ka dib dibadbaxyo ka dhan ah dowladda.

Tehran waxay qiratay in in ka badan 3,000 oo qof ay ku dhinteen rabshadaha, iyadoo sheegtay in "ay ku bilaabatay dibadbaxyo nabdoon ka hor inta aysan isu beddelin rabshado ku lug leh dilal iyo burburin, waxaana sii huriyay Mareykanka iyo Israa'iil."

Taas bedelkeeda, Wakaaladda Wararka ee Dhaqdhaqaaqayaasha Xuquuqda Aadanaha (HRANA), oo ah hay'ad aan dawli ahayn oo fadhigeedu yahay Mareykanka, ayaa sheegtay inay xaqiijisay dhimashada 6,872 qof, oo badankood ay ahaayeen dibadbaxayaal, halka ururada kale ee xuquuqda aadanaha ay soo jeediyeen in khasaaraha uu aad uga badan yahay.

Yaa ka qayb qaadanaya wadahadallada?

Wadahadallada waxaa Iiraan u matali doona Wasiirkeeda Arrimaha Dibadda Cabbaas Caraqji halka Mareykanka uu matali doono ergeyga Mareykanka ee Bariga Dhexe Steve Wittkopf, sida laga soo xigtay Aqalka Cad iyo madaxtooyada Iiraan.

Wittkopf, oo hore u ahaa maalqabeen hanti ma-guurto ah, ayaa qabtay doorar badan oo siyaasadda arrimaha dibadda ah xilligii Trump, wuxuuna sidoo kale ku lug leeyahay dadaallada lagu soo afjarayo dagaalka Ruushka iyo Ukraine.

Dhanka Caraqji, waa diblomaasi khibrad leh oo xirfadiisa ku qaatay Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Iiraan, isagoo sumcad ku yeeshay gorgortan xirfad leh oo dulqaad badan. Wuxuu si fiican ugu hadlaa Ingiriisi, waana aqoonyahan ku xeerl-dheer arrimaha dibadda.