Maxay tahay xuquuqda uu qofka musaafurka ah leeyahay haddii duullimaadkiisa la joojiyo ama dib loo dhigo

Xigashada Sawirka, Getty Images
Cimilada qaboobaha ayaa waxay ku keentay waxoogaa carqalad ah duullimaadyada horraanta sanadkan 2025.
Sidaasoo ay tahayna kuma koobna dalalka cimiladoodu qabowdahay ee waxaa jira dalal gobolka bariga Afrika ku yaalla oo rakaabku ay la kulmaan joojin ama dib u dhac duullimaadyada ah.
Haddaba Waa maxay xuquuqdaada haddii duulimaadkaaga ay carqaladi ku timaado, dibse ma u heli kartaa lacagtaada? Si gaar ah qormadan waxaan ugu eegeynaa xuquuqaha uu sharcigu siinayo dadka jooga dalalka galbeedka ee la kulma in duullimaadyadooda la kansalay ama dib loo dhigay.
Maxay shirkadaha diyaaraduhu siiyaan rakaabka
Marka duulimaadyadu ay dib u dhacaan ama la joojiyo, shirkadaha diyaaraduha waxa waajib ku ah inay magdhow ku siiyaan.
Taas oo ay ku jirto bixinta cunto iyo hoy, haddii loo baahdo, iyo in ay ku geeyaan halkii aad u socotey, shirkaddu waa inay kuu sameysaa duulimaad kale, iyada oo aan kharash dheeraad ah kaa qaadin.
Khasaare dheeri ah, sida hoy aan la isticmaalin, ayaa laga yaabaa in loo baahdo caddeynta dacwoodaha bixiyaha kaarka lacagta haddii taasi ay ahayd habka lacag bixinta ee la isticmaalay. Codsi dheeraad ah ayaa laga yaabaa in markaas loo baahdo in loo gudbiyo shirkadda bixisay caymiska safarka, laakiin ma jiraan shuruudo go'an oo ku saabsan waxa la bixinayo
Sida laga soo xigtay falanqeeyayaasha DeFacto, 94 boqolkiiba siyaasadaha waxaa ka mid ah caymiska safarka baaqday oo qayb ka ah caymiska aasaasiga ah, halka boqolkiiba 30 kaliya ay ku jiraan caymiska safarka oo ballaaran oo qayb ka ah caymiska aasaasiga ah.
Haddii duulimaadka la joojiyo, ma heli kartaa lacag celin ama duulimaad kale?
Dabcan, duulimaadyada ayaa dib ugu dhaca sababo badan, mana aha oo kaliya cimilada oo xumaata.
Haddii duulimaadkaagu uu ku saleysanyahay sharciga UK, diyaaraddaadu waa inay kuu celisaa lacagta tigidhka ama kuu sameysaa tigidh kale oo duulimaad.
Taasina kuma xirna inta kursi diyaaradda laga qabsaday dib looga laabtay am la kansalay.
Waxa aad ku heli kartaa lacag celin qayb kasta oo ka mid ah tigidhka aadan isticmaalin.
Markaa haddii aad iibsatay tigidh sii socod iyo soo noqosho ah oo duullimaadyadii baxayayna la joojiyay, waxa aad heli kartaa lacag celin buuxda oo tigidhka soo laabashada ah.
Haddii aad weli rabto inaad safarto, diyaaraddaadu waa inay ku hesho duullimaad kale.
Haddii diyaarad kale ay u duuleeyso halka aad ku socotid waqti sii horreeya, ama ay jiraan habab kale oo gaadiid ah, waxa aad xaq u leedahay in aad heshid taas beddelkeeda.

Xigashada Sawirka, Getty Images
Shirkadda miyaa bixin doontaa kharashka cuntada iyo hoyga?
Warbixinada qotada dheer iyo wararka BBC Somali oo toos kuugu imanaaya WhatsApp.
Halkaan kaga soo biir
Dhamaadka xayeysiinta
Haddii aad ku xayiran tahay dalka dibaddiisa ama garoonka dayuuradaha sabab la xiriirta joojinta duulimaadka, shirkadaha diyaaraduhu waa inay sidoo kale ku siiyaan gargaar kale, oo ay ku jiraan:
Cunto iyo cabitaan ah (badanaa qaab foojaro ah ayey ku bixiyaan).
Habka isgaarsiinta (badanaa iyadoo dib loo soo celinayo qiimaha wicitaanada).
Hoy bilaash ah, haddii ay tahay inaad ku hoyato habeen si aad u safarto maalinta xigta.
Gaadiid geyn iyo kasoo qaadid.
Haddii shirkaddaada diyaaraddu ay awoodi wayso in ay kuu diyaariso caawimo, waxa aad xaq u leedahay in aad adigu is dabarto si aad dib ugu soo ceshato kharashka mar danbe.
Hay'adda Duulista Rayidka waxa ay kula talisaa dadka in ay haystaan rasiidyada oo aysan bixin wax ka badan inta loo baahan yahay.
Waxa aad xaq u leedahay caawimo la mid ah oo aad hesho marka aad joojinayso duulimaadka haddii duulimaadkaagu uu dib u dhaco in ka badan laba saacadood haddii uu yahay duulimaad gaaban, saddex saacadood haddii ay tahay duulimaad dhexdhexaad ah, ama afar saacadood haddii uu yahay duulimaad dheer.
Haddii duulimaadkaagu uu dib u dhaco in ka badan shan saacadood oo aadan rabin inaad safarto, waxaad heli kartaa lacag celin buuxda.

Xigashada Sawirka, Getty Images
Waa Maxay xuquuqda aan helayo haddii aan iibsaday xirmo dalxiis is wadata?
Haddii aad dalxiis buuuxa oo hoyga iyo diyraadaada ah aad ka iibsato shirkad xubin ka ah ABTA oo duulimaadkiina la joojiyay, waxa aad xaq u leedahay duulimaad kale oo ku habboon ama lacag celin buuxda.
Ma dalban karaa magdhow dheeraad ah carqaladaynta ku timid duulimaadka?
Xaq uma lihid magdhow dheeraad ah oo ku saabsan carqaladaynta ay keenaan waxyaabaha ay ka midka yihiin cimilada xun, shaqaalaha garoonka diyaaradaha ama xakamaynta hawada ama "xaalad kale oo aan caadi ahayn."
Si kastaba ha ahaatee, duruufaha kale, marka loo arko inay khaladka leedahay shirkadda diyaaradaha, waxa aad leedahay dhowr xuquuq marka loo eego sharciga UK.
Xuquuqahani waxay khuseeyaan ilaa inta aad kasoo safrayso garoonka diyaaradaha ee UK shirkad kasta oo diyaaradeed, oo kasoo degaysa garoonka diyaaradaha ee UK ama Midowga yurub ama hadii aad ku safreysid diyaarad UK amaba aad kaga imanayso garoomada diyaaradaha Midowga yurub diyaarad UK ah.
Xaqa aad leedahay waxa uu ku xiran yahay sababta joojinta iyo inta ogeysiiska lagu siiyay.
Haddii duulimaadkaada la joojiyo ogeysiis muddo ka yar laba toddobaad, waxaa laga yaabaa inaad awooddo in aad dalbato magdhow ku salaysan waqtiyada duulimaadka kale ee lagugu siiyay.
Inta aad xaq u leedahay waxay ku xiran tahay masaafada aad soo martay:
Duulimaadyada wax ka yar 1,500 kiiloomitir, sida duulimaadyada ka imaanaya Glasgow ilaa Amsterdam, waxa aad dalban kartaa ilaa £220 qofkiiba.
Duulimaadyada u dhexeeya 1,500km iyo 3,500km, sida duulimaadyada ka yimaada East Midlands ilaa Marrakesh, waxa aad dalban kartaa ilaa £350 qofkiiba.
Duulimaadyada ka badan 3,500km, sida duulimaadyada London ilaa New York, waxa aad dalban kartaa ilaa £520 qofkiiba
Maxaa dhacaya haddii daahitaanka duulimaadku ay keeneyso ina aad shaqada ka dib dhacdo?
Duulimaadyadu kuma siin doonaan magdhawga faa'iidada ganacsiga kaa lumay, siyaasadaha caymiska safarkuna ma daboolaan faa'iidada luntay midood.
Khubarada sharciga ayaa sheegaya in haddii aad u malaynayso inaad ka daahdo dib ugu noqoshada shaqada sababo la xiriira dib u dhaca duulimaadka, waa masuuliyad adiga ku saaran in aad ogeysiiso cidda aad u shaqayso.
Waa inaad kala heshiiso cidda aad u shaqayso sida aad wax uga qabanayso maqnaanshaha, tusaale ahaan, adigoo isticmaalaya fasax sannadeedka ama qaadashada fasax bilaa lacag ah.
Khubaradu waxa ay sheegeen in loo-shaqeeyayaashu aanay waajib sharci ah ku ahayn inay mushahar siiyaan shaqaalaha ku maqan xaaladdan, haddii aan lagu sheegin qandaraaskooda.













