'ගෘහණියකගේ' සිට බංග්ලාදේශයේ පළමු අගමැතිනිය වීම දක්වා ඛලීඩා සියා පැමිණි ගමන් මග

බංග්ලාදේශ ඉතිහාසයේ පළමු අග්‍රාමාත්‍යවරිය වූ 80 හැවිරිදි ඛලීඩා සියා ඩකාහි රෝහලකදී අභාවප්‍රාප්ත වූවා ය.

දශක හතරකට වැඩි කාලයක්, ඛලීඩා සියා බංග්ලාදේශ දේශපාලනයේ කේන්ද්‍රීය චරිතයක් වූවා ය. ගෘහණියකව සිට වසර දහයක් ඇතුළත බංග්ලාදේශ ජාතිකවාදී පක්ෂය (BNP) බලයට ගෙන ඒම දක්වා ඇය පක්ෂය මෙහයවීමට සමත් විය.

විශ්ලේෂකයින් පවසන්නේ, බලයේ කොරිඩෝවක් තුළ උපත ලැබූ පක්ෂයක් වන BNP පක්ෂය ඛලීඩා දේශපාලනිකව ඉදිරියට ගෙන ගිය බව ය. කෙසේ වෙතත්, ජමාත්-ඊ-ඉස්ලාමි ඇතුළු ආගම පදනම් කර ගත් පක්ෂ සමග ඇගේ BNP නායකත්වයෙන් යුත් සන්ධානය පවත්වාගෙන ගිය සමීප සම්බන්ධතාව සම්බන්ධයෙන් ඇයට විවේචන එල්ල විය.

ඇයගේ නායකත්වය යටතේ BNP පක්ෂයේ පළමු ධුර කාලය තුළ, පාර්ලිමේන්තු ආණ්ඩු ක්‍රමය රටට නැවත හඳුන්වා දෙන ලදී.

1981 දී එහි නිර්මාතෘ සහ සභාපති වූ සියාඋර් රහ්මාන්ගේ ඝාතනයෙන් පසු ඇති වූ අවුල්සහගත තත්ත්වය මධ්‍යයේ පක්ෂය අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමට ඇය නායකත්වය භාර ගත්තා ය.

'පුටුල්'

ඛලීඩා සියා වයස අවුරුදු 36 දී වැන්දඹුවක් බවට පත් වූවාය. ඒ කාලයේ ඇය ගැන බොහෝ දෙනෙකු දැන සිටියේ ගෘහණියක ලෙස ය. ඇගේ ලෝකය පැවතුණේ ඇගේ දරුවන් දෙදෙනා වන තාරික් රහ්මාන් සහ අරෆත් රහ්මාන් වටා ය.

ඇගේ වැඩිමහල් සොහොයුරිය වන සෙලීමා ඉස්ලාම් බීබීසීයට පැවසුවේ, සියාට ඒ වන විට දේශපාලනය ගැන කිසිදු අදහසක් නොතිබූ බව ය. සියාඋර් රහ්මන් ජනාධිපති ධූරය දැරූ කාලය තුළ පවා ඇය දේශපාලන කටයුතුවලට සම්බන්ධ වී නොතිබිණි.

ඇගේ සැමියාගේ මරණයෙන් පසු BNP නායකත්වය උරුම කර ගැනීමෙන් ඇය දේශපාලනඥයෙකු වූ බව විචාරකයෝ බොහෝවිට පවසති.

කෙසේ වෙතත්, ඇගේ ජීවිතය පිළිබඳ පොතක් ලියූ මාධ්‍යවේදී මහෆුස් උල්ලා මෙය ප්‍රතික්ෂේප කළේ ය. ඔහුගේ මරණයට පෙර, උල්ලා බීබීසීයට පැවසුවේ තරුණ වියේදී වැන්දඹුවක වූ පසු, ඛලීඩා පුරුෂාධිපත්‍යය ලත් සමාජයක දේශපාලන පක්ෂ නායකත්වය තුළ තමන්ගේ ම කුසලතාවයෙන් තමන්ගේ ම ස්ථානය දිනා ගත් බව ය.

ඇගේ සම්පූර්ණ නම ඛලීඩා ඛානම් ය. පවුලේ අයට සහ ඥාතීන්ට ඇගේ අන්වර්ථ නාමය පුටුල් විය. 'පුටුල්' යන වචනයේ තේරුම බෙංගාලි භාෂාවෙන් 'බෝනික්කා' යන්න යි.

ඇය 1960 දී සියා උර් රහ්මාන් සමග විවාහ වූයේ, ඔහු පකිස්ථාන හමුදාවේ කපිතාන්වරයෙකු ලෙස සේවය කරමින් සිටියදී ය.

විවාහයෙන් පසු ඇය තම සැමියාගේ නමට ගැළපෙන පරිදි ඛලීඩා සියා යන නම භාවිත කළ බව ඉස්ලාම් පැවසුවා ය.

නමුත් ඇය ඛලීඩා සියා ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් වූයේ දේශපාලනයට පිවිසීමෙන් පසුව ය.

ව්‍යසනය මැද නායකත්වය ගැනීම

සියා උර් රහ්මන්ගේ මරණයෙන් පසු, BNP පක්ෂය තුළ අභ්‍යන්තර ගැටුමක් ඇති විය. බොහෝ නායකයෝ හමුදා පාලක ජෙනරල් එර්ෂාඩ් සමග එක්වූහ.

පක්ෂය ව්‍යසනයකට මුහුණ දුන්නේ ය.

මෙම සන්දර්භය තුළ, 1983 ජනවාරි 3 වන දින ඛලීඩා සියා BNP පක්ෂය සමග සම්බන්ධ වූවා ය. ඇය මුලින් ම උප සභාපතිනිය බවට පත්විය. ඊළඟ වසරේ මැයි 10 වන දින ඇය සභාපතිනිය ලෙස තේරී පත් වූවා ය.

හිටපු BNP නායක ඔලි අහමඩ් පවුලට සමීප විය. සියා උර් රහ්මාන් ජනාධිපතිව සිටියදී ඔහු ඔහුගේ පෞද්ගලික ලේකම් ලෙස සේවය කළේ ය. පක්ෂය බේරා ගැනීම සඳහා ඛලීඩා දේශපාලනයට පිවිසියේ ඔවුන්ගේ ඉල්ලීම පරිදි බව ඔහු පැවසීය.

BNP පක්ෂයට අනුව, ඛලීඩා සියා 1946 අගෝස්තු 15 වන දින බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයට නතුව තිබූ ඉන්දියාවේ ජල්පයිගුරිහි උපත ලැබුවා ය.

කෙසේ වෙතත්, ඇගේ උපන් දිනය පිළිබඳව දේශපාලන ක්ෂේත්‍රයේ විවාදයක් පවතී. ඇගේ පියා සිකන්දර් මජුම්දාර් වූ අතර ඇගේ මව තයියාබා මජුම්දාර් ය.

සහෝදර සහෝදරියන් පස් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ තුන්වැන්නා වූයේ ඛලීඩා ය. ඇයට වැඩිමහල් සහෝදරියන් දෙදෙනෙක් සහ බාල සහෝදරයන් දෙදෙනෙක් වූහ.

ඇගේ සමීප සහකාරිය මෙන් ම BNP නායිකා සෙලීමා රහ්මන් පැවසුවේ, ඇයට කාර්යබහුල දේශපාලන ජීවිතයක් තිබියදීත්, ඛලීඩා ඇගේ පවුලේ යුතුකම් ඉටු කිරීමේදී ක්‍රියාශීලීව සිටි බව ය.

'නොසැලෙන නායිකාව' ලෙස ජනප්‍රිය වීම

1982 දී ඛලීඩා සියා BNP නායකත්වය භාර ගන්නා විට, ජෙනරල් එර්ෂාඩ්ගේ හමුදා පාලනය ක්‍රියාත්මක වෙමින් පැවතිණී.

එම පාලනයට එරෙහිව ගෙන ගිය වසර නවයක විරෝධතාව හරහා ඇය තම ස්ථාවරය සහ පක්ෂයේ ස්ථාවරය තහවුරු කර ගත් බව BNP නායකයෝ විශ්වාස කරති.

නායකත්වයට පත්වීමෙන් වසරකට පසු, ඇය 1983 දී, ඇය එර්ෂාඩ්ට එරෙහිව ව්‍යාපාරයක් දියත් කිරීම සඳහා පක්ෂ හතක සන්ධානයක් පිහිටුවා ගත්තාය.

මේ අතර, අවාමි ලීගය විසින් නායකත්වය දෙන ලද පක්ෂ අටකින් යුත් සන්ධානයක් සහ වාමාංශික පක්ෂ පහකින් යුත් සන්ධානයක් ද මැතිවරණ ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත විය. 1986 දී එර්ෂාඩ් රජය යටතේ අවාමි ලීගයේ සන්ධානය පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයට සහභාගී විය.

නමුත් ඛලීඩාගේ සන්ධානය මැතිවරණය වර්ජනය කළේ ය. වසර නවයක් වීදිවල රැඳී සිටිමින්, විරෝධතාවල නිරත වූ ඇය "නොසැලෙන නායිකාවක" ලෙස කීර්තියක් අත්පත් කර ගත්තා ය.

එර්ෂාඩ් විරෝධී ව්‍යාපාරය අතරතුර ඇය තුන් වතාවක් අත්අඩංගුවට පත්වූවා ය.

BNP පිළිබඳ පර්යේෂණ පාදක කර ගත් ග්‍රන්ථ කතුවරයෙකු වන මොහියුදීන් අහමඩ් පැවසුවේ, ඛලීඩා සිය ප්‍රචාරක ව්‍යාපාරය හරහා පක්ෂය පුනර්ජීවනය කළ බව ය.

එර්ෂාඩ් රජයේ බිඳවැටීමෙන් පසු, 1991 පෙබරවාරි 27 වන දින සියලු ම පක්ෂ සහභාගී වූ මැතිවරණයකින් පසු ඛලීඩාගේ නායකත්වය යටතේ BNP බලයට පත් විය.

බංග්ලාදේශයේ පළමු අගමැතිනිය ලෙස ඇය ඉතිහාසයට එක් විය. මැතිවරණයේදී ඇය ආසන පහක් සඳහා තරග කළ අතර ඒ සියල්ල ම ජයග්‍රහණය කළා ය.

මැතිවරණයට පෙර, එර්ෂාඩ් විරෝධී ව්‍යාපාරයට සම්බන්ධ වූ සන්ධාන තුන පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමය යථාතත්ත්වයට පත් කිරීමට ප්‍රතිඥා දී තිබිණි.

පස් වන පාර්ලිමේන්තුවේ සභා නායිකාව ලෙස, ජනාධිපති ක්‍රමය සහිත පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමයක් සමග ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම සඳහා වූ පනත් කෙටුම්පත ඛලීඩා විසින් ඉදිරිපත් කරන ලදී. එය ඒකමතිකව සම්මත විය.

වසර 16කට පසු පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමය යටතේ නව රජයක් පත්විය. ඛලීඩාගේ මෙම දායකත්වය ජනතාව අතර BNPහි ස්ථාවරය ශක්තිමත් කළ බව ඔලී අහමඩ් පැවසීය.

අගමැති ධූරයේ සිට විපක්ෂ නායක ධූරයට

BNP පක්ෂයේ පළමු ධුර කාලය අවසන් වන විට, අවාමි ලීගය සහ අනෙකුත් පක්ෂ මහ මැතිවරණ අධීක්ෂණය කිරීම සඳහා භාරකාර රජයක් ඉල්ලා දැඩි සටනක් දියත් කළහ.

මෙවැනි තත්ත්වයන් හමුවේ, 1996 පෙබරවාරි 15 ​​වන දින ඒකපාර්ශ්වික මැතිවරණයකින් හය වන පාර්ලිමේන්තුව පිහිටුවීමෙන් පසු ඛලීඩා නැවතත් අගමැතිනිය බවට පත්විය.

භාරකාර ආණ්ඩු ක්‍රමය හඳුන්වා දීම සඳහා මෙම පාර්ලිමේන්තුව 13 වන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධනය සම්මත කළ අතර පාර්ලිමේන්තුව පැවතියේ දින 12 ක් පමණි.

භාරකාර රජයට බලය පවරමින් ඛලීඩා පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැරීමට කටයුතු කළා ය. පසුව 1996 මැතිවරණයෙන් පසු ඇය විපක්ෂ නායිකාව බවට පත්විය.

2008 මැතිවරණයෙන් BNP නායකත්වයෙන් යුත් සන්ධානය පරාජයට පත්වීමෙන් පසු ඇය නැවතත් විපක්ෂ නායිකාව බවට පත්විය. ඊට පෙර, 2001 දී BNP බලය දිනා ගත් විට ඇය අගමැතිනිය ලෙස ඇගේ තුන්වන ධුර කාලය ද දරනු ලැබීය

අගමැතිනිය හෝ පක්ෂ නායිකාව ලෙස තීරණ ගැනීම කලීඩා ඇතැම් විට ප්‍රමාද කළ බව ඔලි අහමඩ් සඳහන් කළේය. කෙසේ වෙතත්, ඇයට ඉවසීමක් තිබූ බව ඔහු තවදුරටත් පැවසීය.

2011 දී අවාමි ලීග් රජය භාරකාර ක්‍රමය අහෝසි කළ අතර එය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමේ ව්‍යාපාරයකට කලීඩා බීඑන්පී සහ එහි සගයින්ට නායකත්වය දුන්නාය. එහෙත් එය සාර්ථක වූයේ නැත.

2014 මැතිවරණය වර්ජනය කිරීම නිසා BNP පක්ෂයට පාර්ලිමේන්තුවේ නියෝජනය අහිමි විය.

ඇය දිගු කලක් බලයෙන් බැහැරව සිටි අතර අවසානයේ සිරගත කරන ලදී.

1997 දී අවාමි ලීග් රජය සමයේදී ජමාත්-ඊ-ඉස්ලාමි ඇතුළු පක්ෂ කිහිපයක් සමඟ ඛලීඩා සිව්-පක්ෂ සන්ධානයක් පිහිටුවා ගත්තාය.

මෙය පසුව පක්ෂ 20 ක සන්ධානය බවට පත් විය. ඉස්ලාමීය පක්ෂ සන්ධානයේ ආධිපත්‍යය දැරීය. ජමාත්-ඊ-ඉස්ලාමි පක්ෂයට BNP පක්ෂය දැක්වූ සමීපත්වය වසර ගණනාවක් පුරා සැලකිය යුතු විවේචනයට ලක් විය.

දූෂණ චෝදනා සහ අසනීප තත්ත්වය

එර්ෂාඩ් පාලන සමයට අමතරව, 2007 දී භාරකාර රජය සමයේදී ඇය සිරගත කරන ලදී.

2018 පෙබරවාරි 8 වන දින අවාමි ලීග් රජය සමයේදී ඇය නැවතත් සිරගත කරන ලදී. සියා අනාථ නිවාස භාරය සහ සියා පුණ්‍යායතන භාරයට අදාළ දූෂණ නඩු දෙකක් සම්බන්ධයෙන් ඇයට වසර 17 ක සිර දඬුවමක් නියම විය.

වසර දෙකකට වැඩි කාලයක් සිර දඬුවම් විදීමෙන් පසු, අයහපත් සෞඛ්‍ය තත්ත්වය හේතුවෙන් අවාමි ලීග රජය විසින් විධායක නියෝගයක් මත ඇය නිදහස් කරන ලද අතර පසුව ඇගේ ගුල්ෂාන් නිවසේ වාසය කළාය.

ඇය නිදහස් කිරීමේ කොන්දේසි වූයේ ඩකාහි ඇගේ නිවසේ රැඳී සිටිය යුතු වීම හා විදේශගත වීමට නොහැකි වීමයි.

මෙයින් පසු ඛලීඩා කිසිදු දෘශ්‍යමාන දේශපාලන කටයුත්තකට සහභාගී වූයේ නොමැත.

ඇගේ ගුල්ෂාන් නිවසේදී අසනීප වීමෙන් පසු ඇය කිහිප වතාවක් රෝහල් ගත කරනු ලැබුවාය.

2021 මැයි මාසයේදී ඩකා හි නිවසේ සිටියදී ඇයට කොවිඩ්-19 සඳහා ප්‍රතිකාර ලබා දෙන ලදී. හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතා හේතුවෙන් ඇයට කිරීටක සත්කාර ඒකකයේ ප්‍රතිකාර අවශ්‍ය විය.

වෛද්‍යවරුන් හෙළි කළේ ඇය සිරෝසිස් රෝගයෙන් පෙළෙන බවත්, දියවැඩියාව, ආතරයිටිස් සහ වකුගඩු හා හෘද රෝග ඇතුළු සංකූලතා ඇති බවත් ය.

ඇයගේ පවුලේ අය වැඩිදුර ප්‍රතිකාර සඳහා ඇය විදෙස් රටකට රැගෙන යාමට කිහිප වරක් ම ඉල්ලුම් කළ නමුත් රජය පැවසුවේ, ඇය වරදකරුවෙකු වූ සිරකරුවෙකු බැවින් ඒ සඳහා නීතිමය ඉඩක් නොමැති බව ය.

එහෙත්, පසුගිය වසරේ ජූලි මාසයේ ඇති වූ මහජන නැගිටීමෙන් පසු ෂෙයික් හසීනාගේ රජය බිඳ වැටීමෙන් පසු, 2024 අගෝස්තු 5 වන දින විධායක නියෝගයක් මගින් ඛලීඩා නිදහස් කරන ලදී.

ඇය මේ වසරේ ජනවාරි මාසයේදී ප්‍රතිකාර සඳහා ලන්ඩනයට ගියා ය.

මාස හතරක් ලන්ඩනයේ ගත කිරීමෙන් පසු ඇය නැවත නිවසට පැමිණිය ද, කිහිප වතාවක් ම රෝහල්ගත වීමට සිදු විය. කෙසේ වෙතත්, ඇගේ තත්ත්වය ස්ථාවර වීමෙන් පසු ඇය ගුල්ෂාන් නිවසේ නැවතී සිටියා ය.

අගෝස්තු 5 න් පසු නිදහස, සීමිත දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම්

ෂෙයික් හසීනා නෙරපා හැර 2024 අගෝස්තු මාසයේදී ඉන්දියාවට පලා ගිය පසු විධායක නියෝගයක් මගින් ඛලීඩා නිදහස් කරන ලදී.

එතැන් සිට, ඇය සීමිත පක්ෂ දේශපාලන කටයුතුවලට සහ රාජ්‍ය හා රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික උත්සවවලට සහභාගී වන අයුරු දක්නට ලැබිණි.

නොවැම්බර් 21 වන දින සන්නද්ධ හමුදා දින උත්සවයට සහභාගී වීම සඳහා ඇගේ මෝටර් රථයට නැඟීමෙන් පසු ඇය නැවතවරක් අසනීප විය.

ඇයට හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතා ඇති වූ අතර නොවැම්බර් 22 වැනිදා හදිසියේ රෝහලට ගෙන යන ලදී.

1990 ගණන්වල සිට බංග්ලාදේශ දේශපාලනය දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ ඛලීඩා සියා සහ ෂෙයික් හසීනා වටා පැවති බව විශ්ලේෂකයෝ විශ්වාස කරති.

වයස සහ අසනීප තත්ත්වය නිසා ඛලීඩා දිගු කලක් අක්‍රියව සිටියද, අගෝස්තු 5 න් පසු යුගයේ ක්‍රියාකාරී දේශපාලන පක්ෂ හා සියලු පාර්ශ්වයන් ඇය දෙස ගෞරවයෙන් බැලූහ.

පක්ෂය තුළ, BNP පක්ෂය සැමවිටම ඇයව දේශපාලන භාරකරුවෙකු ලෙස පිළිගනු ලැබී ය.

ඉතා මෑතකදී, නොවැම්බර් මස මුලදී පක්ෂය 13 වන ජාතික මැතිවරණය සඳහා නාමයෝජනා ප්‍රකාශයට පත් කළ විට, BNP පක්ෂය ඛලීඩා සියා ආසන තුනක් සඳහා නම් කිරීමට තීරණය කළේ ය.