Bugarska i običaji: Jordanovden - tradicija muškog hora u ledenoj reci u rodnom gradu Hrista Boteva

26 januar 2023

U cik zore svakog 6. januara, hiljade ljudi iz cele Bugarske okuplja se kraj obale reke Tundže u Kaloferu, povodom obeležavanja Bogojavljenja, lokalno poznatog kao Jordanovden. Specifičnost ovog praznika u Kaloferu, varošici u centralnoj Bugarskoj smeštenoj na obroncima Stare planine, ogleda se u tome što se događaj održava na dan rođenja Hirsta Boteva, bugarskog pesnika i revolucionara iz 19. veka. Tako, pored sakralne dimenzije koja simboliše krštenje Isusa Hrista u reci Jordan, Jordanovden u ovom gradu takođe ima veliki značaj za nacionalni identitet Bugara, zobg čeg iz godine u godinu privlači sve više posetilaca. Centralni događaj je ulazak desetine muškaraca u narodnoj nošnji u reku Tundžu, koja u ovo doba godine često bude zaleđena, a koji zatim igraju horo uz zvuke tupana i gajdi. Kako da se broj učesnika „ledenog hora” znatno uvećao tokom poslednje decenije, uvedeno je pravilo da prvo meštani ulaze u vodu, nakon čega mogu i “dobrovoljci” iz drugih delova zemlje. Autor: Konstantin Novaković

Potpis ispod fotografije, Pripreme za obeležavanje Jordanovdena počinju u danima pred praznik kada se deo korita reke priprema za muško, odnosno „ledeno horo”. Reka Tundža relativno je plitka tokom zime, pa se zbog toga postavljaju drvene ustave koje usporavaju njen tok, čime se privremeno stvara jezerce u u delu rečnog toka namenjenom za održavanje običaja. Posetioci se tu okupljaju pre zore kako bi zauzeli najbolje mesto.

Potpis ispod fotografije, Događaj u Kaloferu je prilika da se bugarska narodnja nošnja prikaže u punom sjaju: muškarci nose neizostavni pojas oko struka, takozvani trombolos koji je nekada bio rasprostranjen širom Balkanskog poluostrva.

Potpis ispod fotografije, Centar varošice naglo oživljava dolaskom tupana i gajdaša uoči svitanja, oko kojih se okupljaju stotine prisutnih meštana i posetilaca.

Povorka se zatim kreće u pravcu crkve Svetog Arhangela Mihaila, najvećeg hrama u Kaloferu koji se nalazi u neposrednoj blizini mesta održavanja događaja. — Potpis ispod fotografije, Povorka se zatim kreće u pravcu crkve Svetog Arhangela Mihaila, najvećeg hrama u Kaloferu.

Potpis ispod fotografije, Obeležavanju Bogojavljenja prisustvuje sve više mladih koji na ovaj dan u Kalofer pristižu iz svih delova Bugarske.

Zvuci zvona nakon jutarnje liturgije oglašavaju zvanični početak obeležavanja Jordanovdena. Običaj kupanja, odnosno igranja hora u reci Tundži u ovom mestu kandidat je je za upis na Listu nematerijalnog kultrnog nasleđa Uneska. — Potpis ispod fotografije, Zvuci zvona nakon jutarnje liturgije oglašavaju zvanični početak obeležavanja Jordanovdena. Običaj kupanja, odnosno igranja hora u reci Tundži u ovom mestu, na spisku je kandidata za upis na Listu nematerijalnog kultrnog nasleđa Uneska.

Potpis ispod fotografije, Iz hrama se zatim iznose crkvene zastave, a sveštenici sa krstovima i lončićima sa osvećenom vodicom stupaju na čelo kolone.

Potpis ispod fotografije, U formi litije, učesnici se zatim kreću prema reci Tundži koja protiče kroz centar varošice do mesta na kojem će se održati Bogojavljensko kupanje.

Potpis ispod fotografije, Na putu prema mestu održavanja događaja, litiji se prudružuju meštani koji igraju uz zvuke gajdi i tupana.

Nakon ulaska u ledenu vodu, sveštenik baca drveni krst u vodu. Lokalna tradicija nalaže da se krst preda najmlađem učesniku ovog događaja. — Potpis ispod fotografije, Nakon ulaska u ledenu reku, sveštenik baca drveni krst u vodu. Lokalna tradicija nalaže da se krst preda najmlađem učesniku.

Nakon toga, igranje kola, takozvanog “muškog hora” u ledenoj vodi Tundže otpočinje punim jekom. Boravku u vodi koji u proseku traje oko pola sata uglavnom prethode “pripreme” u vidu celonoćnog ispijanja rakije u lokalnim kafanama. — Potpis ispod fotografije, Nakon toga, igranje kola, takozvanog „muškog hora” u ledenoj vodi Tundže otpočinje punim jekom. U vodi se provodi oko pola sata, a tom činu neretko prethode „pripreme" u vidu ispijanja rakije u lokalnim kafanama.

Potpis ispod fotografije, Usled porasta popularnosti Kalofera kao centralnog mesta za obeležavanje Jordanovdena ali i rođendana Hrista Boteva i povećanog broja učesnika uvedeno je pravilo da posetioci ulaze u vodu nakon meštana.

Uprkos zabrani, tradicija nije prekinuta ni tokom pandemije koronavirusa. Slično kao i kod nas, tokom poslednjih godina primetan je povećan broj mladih učesnika od kojih značajan broj pripada navijačkim grupama. — Potpis ispod fotografije, Uprkos zabrani, tradicija nije prekinuta ni tokom pandemije koronavirusa.

Potpis ispod fotografije, Nakon izlaska iz vode, sveštenici blagosiljaju učesnike svetom vodicom.

Veruje se da osvećana voda ima isceljujuće dejstvo kao i apotropejsku moć da odagna zle sile. — Potpis ispod fotografije, Veruje se da osveštena voda ima isceljujuće dejstvo kao i apotropejsku moć da odagna zle sile.

Tradicija igranja hora za Bogojavljanje originalno se vezuje za selo Banja u blizini grada Panađirište u centralnoj Bugarskoj. Običaj u ovom mestu prekinut je nakon Drugog svetskog rata dok nakon pada komunizma centralno mesto obeležavanja ovog praznika postaje Kalofer, rodno mesto revolucionara Hrista Boteva koji je rođen na ovaj praznik. — Potpis ispod fotografije, Tradicija igranja hora za Bogojavljanje originalno se vezuje za selo Banja u blizini grada Panađirište u centralnoj Bugarskoj. Običaj u ovom mestu prekinut je nakon Drugog svetskog rata, dok nakon pada komunizma centralno mesto obeležavanja postaje Kalofer, rodno mesto revolucionara Hrista Boteva koji je rođen na ovaj praznik.

Krst i lonče sa svetom vodicom kojom sveštenici blagosiljaju vernike.Bugari čuvaju bogojavljensku vodicu tokom cele godine obzirom da se smatra da joj je rok trajanja neograničen. — Potpis ispod fotografije, Krst i lonče sa svetom vodicom kojom sveštenici blagosiljaju vernike. Bugari čuvaju bogojavljensku vodicu tokom cele godine obzirom da se smatra da joj je rok trajanja neograničen.

Uz zvuke gajdi, posetioci se upućuju prema centru Kalofera kako bi se okrepili. Većina njih posetiće Memorijalni kompleks Hristo Botev, koji predstavlja dominantni simbol ovog mesta. — Potpis ispod fotografije, Uz zvuke gajdi, posetioci se upućuju prema centru Kalofera kako bi se okrepili. Većina njih posetiće Memorijalni kompleks Hristo Botev, koji predstavlja simbol ovog mesta.

Pogled na Kalofer, gradić u podnožju Stare planine koji je pre svega poznat kao rodno mesto pesnika i revolucionara Hrista Boteva. Obzirom na značaj ove varoši za bugarsku istoriju i nacionalni identitet, odabran je kao idealno mesto za oživljavanje tradicije Bogojavljenskog plivanja. Kao rodno mesto Viktora Čolakovića, prvog niškog episkopa Srpske ptavoslavne crkve, Kalofer ima mesto i u srpskoj istoriji. — Potpis ispod fotografije, Pogled na Kalofer, gradić u podnožju Stare planine koji je pre svega poznat kao rodno mesto pesnika i revolucionara Hrista Boteva. Obzirom na značaj ove varoši za bugarsku istoriju i nacionalni identitet, odabran je kao idealno mesto za oživljavanje tradicije Bogojavljenskog plivanja. Kao rodno mesto Viktora Čolakovića, prvog niškog episkopa Srpske ptavoslavne crkve, Kalofer ima mesto i u istoriji Srbije.

Bugarska i običaji: Jordanovden - tradicija muškog hora u ledenoj reci u rodnom gradu Hrista Boteva

Povezano