Jak rozpoznać raka jelita grubego - i dlaczego choruje na niego coraz więcej młodych osób?
Źródło zdjęcia, Getty Images
Aktor James Van Der Beek, znany z roli w amerykańskim serialu dla nastolatków ,,Jezioro marzeń," zmarł w lutym w wieku 48 lat na raka jelita grubego.
Chorobę zdiagnozowano u aktora w drugiej połowie 2023 r. Publicznie poinformował o niej w listopadzie 2024 r.
W rozmowie z ,,Business Insider" powiedział, że pierwszym sygnałem choroby były zmiany w rytmie wypróżnień – typowy objaw raka jelita. Na początku przestał pić kawę, ostatecznie zdecydował się na badanie przesiewowe.
Badanie wykazało, że ma raka w trzecim stadium, co oznaczało, że choroba rozprzestrzeniła się do pobliskich węzłów chłonnych.
Van Der Beek nie jest odosobnionym przypadkiem. Rak jelita grubego jest coraz częściej diagnozowany u młodszych osób.
Źródło zdjęcia, Getty Images
Czym jest rak jelita grubego?
Rak jelita rozwija się ze zmian rozrostowych w ścianie jelita grubego lub odbytnicy. Jeśli nie zostanie wcześnie wykryty i leczony, może się rozprzestrzeniać.
Badania przesiewowe ułatwiły wczesne wykrywanie choroby i zmniejszyły liczbę zgonów. Rośnie jednak liczba zachorowań u osób poniżej 50. roku życia.
Najważniejsze objawy, na które warto zwrócić uwagę, to:
- krew w stolcu
- utrzymujące się zmiany w rytmie wypróżnień, np. częstsze wizyty w toalecie, luźniejsze bądź twardsze stolce
- przewlekły ból brzucha lub wzdęcia
Do innych możliwych objawów należy niemająca wyraźnej przyczyny utrata masy ciała, zmęczenie, zawroty głowy oraz uczucie niepełnego wypróżnienia.
Obecność tych objawów nie musi oznaczać raka, jednak eksperci zalecają konsultację z lekarzem, jeśli utrzymują się one przez trzy tygodnie lub dłużej, albo jeżeli „coś wydaje się nie w porządku".
W ciężkich przypadkach może dojść do niedrożności jelita, co powoduje silny ból brzucha, zaparcia i wymioty. W takich sytuacjach konieczna jest natychmiastowa pomoc medyczna.
Rak jelita grubego często jest wyleczalny, zwłaszcza jeśli zostanie rozpoznany we wczesnym stadium.
Leczenie jest zróżnicowane: w zależności od konkretnego przypadku może obejmować operację lub połączenie chemioterapii i radioterapii.
Według Cancer Research UK, brytyjskiej organizacji pozarządowej poświęconej walce z rakiem, ponad 90% osób zdiagnozowanych na najwcześniejszym etapie żyje jeszcze pięć lat lub dłużej - w porównaniu z 44% pacjentów, u których rak został wykryty w najpóźniejszym stadium.
Młodsi dorośli chorują coraz częściej
Źródło zdjęcia, Getty Images
„Rak jelita grubego u osób poniżej 50. roku życia występuje coraz częściej na całym świecie, w tym w Wielkiej Brytanii, i staje się coraz poważniejszym problemem," powiedział prof. Kevin Monahan, gastroenterolog w brytyjskim szpitalu St Mark's, w niedawnym wywiadzie dla BBC.
„Musimy opracować skuteczne sposoby zapobiegania tym nowotworom", dodał.
Badania prowadzone przez American Cancer Society - oparte na danych Światowej Organizacji Zdrowia zebranych do 2017 r. i opublikowane niedawno w czasopiśmie medycznym The Lancet wykazały wzrost zachorowań na raka jelita wśród młodszych dorosłych w 27 z 50 analizowanych krajów. Po raz pierwszy odnotowano go w niektórych krajach Ameryki Łacińskiej, na Karaibach, w Europie Wschodniej i Azji.
Choć liczba przypadków rośnie, rak jelita grubego pozostaje rzadki wśród młodych ludzi.
Nie jest jasne, z czego wynika jego częstsze występowanie. Jako możliwe czynniki wymienia się otyłość, spożywanie żywności ultraprzetworzonej, antybiotyki, zmiany w mikrobiomie jelitowym, zanieczyszczenie powietrza oraz obecność mikroplastików.
Choć dokładna przyczyna choroby nie jest znana, eksperci wskazują na szereg czynników ryzyka:
- wiek - większość przypadków nadal dotyczy osób powyżej 50. roku życia,
- wysokie spożycie czerwonego i przetworzonego mięsa,
- palenie papierosów,
- nadużywanie alkoholu,
- otyłość,
- polipy jelita lub rodzinna historia ich występowania.
Większość nowotworów jelita nie jest dziedziczna. Jednak niektóre schorzenia genetyczne, takie jak zespół Lyncha, znacząco zwiększają ryzyko choroby.
Naukowcy podkreślają, że ponad połowie przypadków można byłoby zapobiec poprzez zdrowszy styl życia. Zalecają regularną aktywność fizyczną, dietę bogatą w błonnik i ubogą w tłuszcze, picie od sześciu do ośmiu szklanek wody dziennie oraz utrzymywanie prawidłowej masy ciała.
Aby lepiej zrozumieć wzrost zachorowań, badacze ze szpitala St Mark's analizują próbki raka jelita grubego przechowywane od nawet stu lat.
Zachowane tkanki, obecnie badane przy użyciu zaawansowanych technik molekularnych, mogą pomóc wyjaśnić, dlaczego coraz młodsze osoby słyszą tę diagnozę.
Ten tekst został napisany i sprawdzony przez dziennikarzy BBC. Przy tłumaczeniu zostały użyte narzędzia AI, jako część projektu pilotażowego.
Edycja: Nicole Frydrych
