Zatrzymanie postępu w szczepieniach zagraża milionom dzieci

Postęp w szczepieniu dzieci przeciwko wielu groźnym chorobom zatrzymał się w ciągu ostatnich dwóch dekad – a w niektórych krajach wręcz cofnął – wynika z nowego globalnego badania.

Sytuację pogorszyła pandemia Covid-19, pozostawiając miliony dzieci bez ochrony przed takimi chorobami jak odra, gruźlica czy polio.

Naukowcy wzywają do podjęcia wspólnych wysiłków w celu zapewnienia lepszego i bardziej równego dostępu do szczepionek.

Eksperci ds. zdrowia dzieci ostrzegają, że cięcia w międzynarodowych budżetach pomocowych, które finansują programy szczepień, w połączeniu ze sceptycyzmem wobec szczepionek, tworzą „mieszankę wybuchową”.

Stagnacja poziomu wyszczepienia

Globalny program szczepień dzieci okazał się ogromnym sukcesem.

Od 1974 roku zaszczepiono ponad cztery mld dzieci, zapobiegając około 150 mln zgonów na całym świecie.

Naukowcy twierdzą, że w ciągu prawie pół wieku do 2023 r. zasięg szczepień podwoił się.

Jednak od 2010 roku postęp wyhamował. Obecnie istnieją duże różnice w poziomie szczepień między krajami.

Badanie opublikowane w czasopiśmie medycznym The Lancet wskazuje, że liczba szczepień przeciwko odrze spadła w prawie 100 krajach.

Sytuację dodatkowo pogorszyła pandemia Covid-19, która spowodowała przerwy w programach szczepień w okresie kwarantanny.

Do 2023 roku niemal 16 mln dzieci nie otrzymało żadnej szczepionki w ramach podstawowego programu szczepień – większość z nich mieszka w Afryce Subsaharyjskiej i Azji Południowej.

Autor badania dr Jonathan Mosser z Instytutu Pomiarów i Oceny Zdrowia (IHME) na University of Washington w Stanach Zjednoczonych twierdzi, że duża liczba dzieci pozostaje niedostatecznie zaszczepiona lub niezaszczepiona.

„Rutynowe szczepienia dzieci to jedne z najskuteczniejszych i najbardziej opłacalnych interwencji zdrowia publicznego, ale trwające nierówności, skutki pandemii Covid-19 oraz wzrost dezinformacji i niechęci wobec szczepień przyczyniły się do zahamowania postępu,” powiedział.

Dr Mosser przyznał, że obecnie istnieje zwiększone ryzyko wybuchu epidemii chorób takich jak odra, polio i błonica.

Dodał, że wszystkie dzieci powinny korzystać ze szczepień ratujących życie.

Nadal istnieją duże rozbieżności między wskaźnikami szczepień w krajach bogatszych i krajach o niższych dochodach.

Ale autorzy raportu ostrzegają, że spadek poziomu szczepień dotyczy również Europy, Stanów Zjednoczonych i innych krajów rozwiniętych.

Wzrost zachorowań na odrę

Raport The Lancet podaje, że „w 2024 roku Europa odnotowała najwyższą liczbę przypadków odry od 1997 roku.”

Oznacza to dziesięciokrotny wzrost liczby zachorowań na odrę w krajach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego – według danych Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób.

Najbardziej dotkniętym krajem była Rumunia, która odpowiadała za 87% wszystkich przypadków odry w Europie oraz 22 z 23 zgonów spowodowanych tą chorobą w 2024 roku.

W 2023 roku tylko 62% Rumunów było w pełni zaszczepionych przeciwko odrze, co jest znacznie poniżej zalecanego przez Światową Organizację Zdrowia poziomu 95%.

Wahania w Europie Wschodniej

Chociaż wskaźniki szczepień w Europie są wyższe niż w wielu innych regionach świata, badania pokazują, że brak zaufania publicznego i nieufność wobec szczepionek są również obecne w Europie Środkowej i Wschodniej.

Projekt Vaccine Confidence Project – globalne partnerstwo kilkudziesięciu badaczy zajmujących się szczepieniami – wykazał, że zaufanie do programów szczepień w Europie Wschodniej i krajach bałtyckich spadło po pandemii COVID-19.

Naukowcy odkryli, że media społecznościowe odegrały kluczową rolę w szybkim rozpowszechnianiu informacji, plotek i dezinformacji.

Dane polskiego rządu pokazują, że coraz więcej osób decyduje się nie szczepić swoich dzieci.

W 2010 roku 93,4% noworodków otrzymało szczepionkę BCG przeciw gruźlicy w pierwszym roku życia. W 2023 roku odsetek ten spadł do 90,9%.

Podobne spadki odnotowano również w przypadku innych szczepień.

Według danych rządowych, liczba osób odmawiających obowiązkowych szczepień wzrosła trzynastokrotnie w ciągu ostatniej dekady – do niemal 90,000 w 2023 roku.

Polscy urzędnicy wyrazili zaniepokojenie tym trendem i zaapelowali do rządu o nadanie priorytetu programom edukacyjnym i promującym szczepienia.

Mimo rosyjskiej inwazji i zakłóceń w infrastrukturze ochrony zdrowia, Ukraina utrzymała programy szczepień dzieci.

UNICEF poinformował w kwietniu, że od 82% do 86% ukraińskich dzieci otrzymało kluczowe szczepionki, m.in. przeciwko polio, błonicy, krztuścowi, odrze i tężcowi.

Cięcia w międzynarodowych budżetach pomocowych

Profesor Sir Andrew Pollard, dyrektor Oxford Vaccine Group, uważa, że wyniki badania pokazują niepokojący obraz:

"Więcej dzieci będzie hospitalizowanych, trwale uszkodzonych i umrze z powodu chorób, którym można w pełni zapobiec, jeśli trend ten nie zostanie odwrócony".

"Niestety, cięcia w globalnym finansowaniu zdrowia oznaczają, że sytuacja ta ulegnie pogorszeniu," dodał prof Pollard.

Dr David Elliman z University College London twierdzi, że do obecnej sytuacji przyczyniło się wiele czynników.

„Na całym świecie rośnie liczba krajów ogarniętych konfliktami i wojnami, a drastyczne cięcia w pomocy zagranicznej ze strony bogatych państw, takich jak USA i Wielka Brytania, utrudniają dostarczanie szczepionek wielu społecznościom,” zaznaczył.

"Tam, gdzie wydaje się, że polityka jest tworzona na podstawie niedoinformowanych opinii, a nie nauki, mamy do czynienia z idealną burzą," dodał Elliman.

Naukowcy zalecają, aby wszystkie kraje starały się wzmocnić systemy podstawowej opieki zdrowotnej i zwalczać dezinformację wokół szczepionek, aby zapobiec wahaniom rodziców przed szczepieniem dzieci.

Apelują też o wspólne działania mające na celu zapewnienie lepszego i bardziej równego dostępu do szczepionek na całym świecie.

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez naszych dziennikarzy, używając przy tłumaczeniu narzędzi AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Magda Mis i Kamila Koronska