بحران کشمیر؛ هند چه واکنشی باید نشان دهد؟

آیا حمله روز یکشنبه‌ به پایگاه ارتش هند در بخش‌های تحت کنترل این کشور در کشمیر و کشته شدن ۱۸ سرباز هندی، پاکستان و هند را در موقعیتی شبه جنگی قرار داده؟ هند یک گروه پاکستانی را در این حادثه مقصر دانسته، هرچند که این ادعا از سوی اسلام‌آباد تکذیب شده است.

جواب سوال بالا را در تیتر خبرهای روز بعد از حمله می‌‌توان دید: نارندرا مودی نخست وزیر هند "وعده به عمل" و "واکنش متقابل" را داده و ارتش این کشور "از دولت هند خواسته که حملات متقابل مرزی را مد نظر قرار دهد."

تیتر یکی‌ از خبرها این‌ بود: "سریعا پاسخ خواهیم داد."

آقای مودی که سال ۲۰۱۴ با موضع سختگیرانه‌اش در قبال پاکستان به قدرت رسید، وعده مجازات افرادی را داده که در پس این "حمله " قرار داشته‌اند. رام مادهاو، از رهبران ارشد حزب مردم هند، گفت: "استراتژی خویشتن‌داری هند دیگر جواب نمی‌دهد."

افسران بازنشسته ارتش نیز می‌‌گویند هند باید پاسخ دهد. طبق گفته راهول بدی، تحلیلگر دفاعی، ارتش هند می‌‌خواهد این حادثه را در قالب حمله‌ای سنگین‌تر پاسخ دهد که قطعا منجر به تشدید تنش‌ها بین این دو همسایه مجهز به سلاح هسته‌ای می‌‌شود.

اما پرسش مهم‌تر و جدی‌تر این است که هند توانایی و تدبیر انجام حملات هدفگیری‌شده را دارد یا این که صرفا می‌‌تواند جنگ محدودی را داخل قلمرو پاکستان راه بیندازد؟

بیشتر کارشناسان می‌‌گویند که به نظر نمی‌‌رسد دولت‌های هند تا به‌حال برای تهیه امکانات نظامی برای چنین اقداماتی تلاشی کرده باشند. در رسانه‌های هند بحثی راه افتاده درباره این که نیروی هوایی هند باید حملات حساب‌شده‌ای را در خاک پاکستان انجام دهد، اما بسیاری از کارشناسان معتقدند این امر با توجه به سیستم‌ قدرتمند دفاع هوایی پاکستان آسان نخواهد بود. حتی در این قضیه که هند توان استفاده از تمهیدات بازدارنده غیرمرسوم را دارد یا نه هم شک و شبهه وجود دارد.

به گفته آجای شوکلا، تحلیلگر مسایل دفاعی، مشکل دولت آقای مودی این است که "تهدیدات لفظی علیه پاکستان را شدت بخشیده، اما امکانات نظامی و ساختار برنامه‌ریزی شده‌ای ایجاد نکرده که بر اساسش بتواند پاسخی قدرتمندتر از دولت‌های قبلی‌ بدهد".

حالا به نظر می‌‌رسد که دولت هند گرفتار تهدیدهای پر سروصدای خود شده. آقای شولکا می‌‌گوید: "خطر گرفتار شدن در تهدیدات لفظی خودتان این است که ممکن است مجبور به واکنشی خشونت‌آمیز بشوید اما تجهیزات لازم برای آن را در اختیار نداشته باشید."

آیا، به این ترتیب، کاری جز ادامه "استراتژی خویشتنداری" از دست هند ساخته نیست؟

در ابتدا باید به این مساله اشاره کرد که هنوز مشخص نیست این استراتژی تا چه اندازه موفق بوده. برای همین پاسخ به این سوال کار آسانی نیست.

پراتاپ بهانو‌مهتا، عضو اتاق فکر "مرکز تحقیقات سیاستی" در دهلی‌، معتقد است استراتژی خویشتنداری به طور مطلوبی به نفع هند بوده است.

او می‌‌گوید "پاکستان منزوی خواهد شد و تنها با چین رابطه خواهد داشت و ما باید خواستار اعمال تحریم‌های مالی‌ نیز بشویم." او همچنین معتقد است که حمله روز یکشنبه‌ باعث چرخش بحث‌ها به طرف پاکستان خواهد شد و از فشارها روی مساله کشمیر می‌‌کاهد.

پروفسور مهتا می‌‌گوید: "واقعیت این است که با وارد شدن به مباحث علنی خود را در موضع ضعف قرار داده‌ایم و این باعث شده صداهای خواهان انجام کارهای بی‌ملاحظه بیشتر به گوش برسند. با وجود این برنده این نبرد در بلندمدت ما خواهیم بود."

اما افراد دیگر مانند کریستین‌ فر طور دیگری فکر می‌‌کنند. او که کارشناس دفاعی و نویسنده کتاب "مبارزه تا پایان" – گزارشی تحقیقاتی‌ در مورد ارتش پاکستان – است، می‌‌گوید: اگر هدف آنها بازداشتن پاکستان از ادامه حملات تروریستی علیه هند است، در رسیدن به آن موفق نبوده‌اند. آیا این پاسخ استراتژیک هند باعث شده جامعه بین‌المللی از این کشور حمایت کند؟ نه."

برخی‌ دیگر فکر می‌‌کنند استراتژی خویشتنداری بر منطقی‌ بی‌وجدان و ناقص سرپوش می‌‌گذارد: این که هند، کشوری با بیش از یک میلیارد نفر جمعیت و دارای یکی از بزرگترین ارتش‌های دنیا، می‌‌تواند با مرگ چند سربازش در حملات تروریستی کنار بیاید و دچار شوک سیاسی نشود.

به گفته یکی از کارشناسان: "اقتصاد هند در حال رشد است، اما اقتصاد پاکستان نه. بنا بر این ما می‌توانیم چند صد سرباز را در حملات قربانی کنیم بدون آن که خطر جنگ را بپذیریم. این دقیقا همان توجیهی‌ است که پشت استراتژی خویشتنداری نهفته و هیچکس به طور جدی صحبتی‌ از آن نمی‌کند."

پس چه گزینه‌هایی برای هند باقی‌ می‌‌ماند؟

براهما چلانی، نویسنده، می‌‌گوید انتخاب هند نباید بین گزینه‌های پافشاری بر برخورد کجدار و مریز و پذیرش خطر جنگی تمام‌عیار باشد.

او می‌‌گوید: " این انتخاب اشتباه و غیراخلاقی به اعتبار قدرت هسته‌ای و دیگر نیروهای بازدارنده این کشور از بنیان لطمه می‌‌زند و دشمن را به ادامه برخورد تهاجمی ترغیب می‌‌کند. این هم استدلال غلطی است که هند چاره‌ای جز ادامه جنگ غیررسمی با پاکستان در قلمرو خودش ندارد."

بنا بر این کارشناسان عقیده دارند که هدف هند ایجاد "طیف گسترده‌ای از گزینه‌های غیررسمی" باشد، بدون این که در باره آنها علنا صحبت کند.

به اعتقاد کارشناسان، هند در عین حال باید روابط دیپلماتیکش با پاکستان را به سطوح پایینتر کاهش دهد، چین، عربستان سعودی و آمریکا را به عنوان "مهمترین حامیان" پاکستان تحت فشار قرار دهد، برای تحمیل تحریم‌های مالی‌ بر پاکستان با دیگر دولت‌ها مذاکره کند و آمریکا را تحت فشار قرار دهد تا علنا پاکستان را به عنوان یکی‌ از دولت‌های حامی‌ تروریسم معرفی‌ کند.

تحلیلگر دیگری به سفر سرزده سال پیش آقای مودی به پاکستان برای ملاقات با نواز شریف، همتای پاکستانی‌اش در روز تولد آقای شریف اشاره کرده و می‌گوید روابط دو کشور پس از آن سرد شد. او خاطرنشان می‌کند هند نباید در روابطش با پاکستان دچار "افراط و تفریط" شود.

تاکید بسیاری از کارشناسان بر این است که هند نباید در پیامش دچار تردید شود: این کشور قربانی حمله‌وگریزهای مرزی است. دکتر فر معتقد است که مطرح کردن مساله بلوچستان پاکستان در سازمان ملل خیلی‌ به نفع هند نخواهد بود، چون ممکن است هند را به همدستی در دامن زدن به خشونت‌ها متهم کند.

او می‌‌گوید: دغدغه و تمرکز هند باید روی "تروریسم پاکستان" باشد، نه قضیه بلوچستان. تاکید هند باید روی این موضوع باشد و جامعه بین‌المللی را به پذیرش صحت این قضیه متقاعد کند."

استفان کوئن، کارشناس امور آسیای جنوبی، می‌‌گوید اختلاف بین هند و پاکستان یکی‌ از معدود مسائل دنیاست که حقیقتا خیلی‌ قابل کنترل نیست و می‌‌تواند به همین ترتیب تا ابد ادامه پیدا کند. او می‌‌گوید: "پاکستان نمی‌تواند پیروز این درگیری شود، هند هم نمی‌تواند در آن شکست بخورد."

به باور بسیاری از کارشناسان، جنگ لفظی که فقط سروصدا داشته باشد جایگزینی برای سیاست خردمندانه و خون‌سردانه، و واکنش باملاحظه نیست و فقط می‌‌تواند به فرسایش اعتبار هند منجر شود.