کودتای نافرجام ترکیه: چگونه موبایل، تانک را شکست داد؟

چند ساعت پس از شروع کودتای نافرجام ترکیه، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه با ایستادگی در برابر عوامل کودتا، از طرفدارانش خواست تا به خیابان‌ها بریزند و با شورشیان مقابله کنند.

ولی آقای اردوغان این تقاضا را در حالی که سوار بر تانک بود مطرح نکرد بلکه از طریق تماس تصویری تلفنی با شبکه تلویزیونی سی‌ان‌ان ترک، این پیام را به اطلاع مردم ترکیه رساند.

این لحظه‌ای خارق‌العاده در شبی خارق‌العاده بود و این که چرا آقای اردوغان هنوز قدرت را در دست دارد و چرا هزاران سرباز به زندان افتاده‌اند، را توجیه می‌کند.

شکست کودتا به چند دلیل بود. مهمترین دلیل این بود که برنامه ریزان کودتا از پشتیبانی فراگیر ارتش برخوردار نبودند و همچنین نتوانستند حمایت عمومی و سیاسی را جلب کنند.

ولی یک دلیل دیگر نیز می‌تواند نظرات بسیار متفاوت دو طرف در مورد نحوه رساندن پیامشان به مردم سراسر کشور باشد.

در ساعات آخر جمعه شب به نظر می‌رسید که نقشه طراحی شده برای کودتا، به خوبی پیش می‌رود. نیروهای شورشی راه‌های عبور و مرور پل‌های استانبول را که بر روی تنگه بسفر زده شده، بسته بودند. این نیروها همچنین فرودگاه آتاتورک استانبول را محاصره کرده و تانک‌هایشان را در خارج کاخ ریاست جمهوری در آنکارا مستقر ساخته بودند.

ولی در حالی که آنها به سازمان‌های مهم خبری یورش برده بودند، نتوانستند مانع اطلاع رسانی به مردم شوند و اساسا اهمیت رسانه‌های اجتماعی را درک نکرده بودند.

در بیانیه عوامل کودتا از تلویزیون دولتی تی آر تی، که گفته می‌شود با تهدید اسلحه پخش شد، گفته شده بود که "شورای صلح برای وطن" کشور را اداره می‌کند و مقررات منع آمد و شد و حکومت نظامی اعلام خواهد شد.

نیروهای آنها همچنین در طول شب به ساختمان شبکه تلویزیونی سی ان ان ترک حمله کردند و "فیسبوک لایو" این شبکه یک میز و صندلی خالی را نشان می‌داد.

باشاک شنگول، گوینده سی ان ان ترک، قبل از این که او را مجبور به ترک استودیو کنند گفت: "ما تا آخرین دقیقه به پخش برنامه ادامه می‌دهیم زیرا فکر می‌کنیم برای دموکراسی ترکیه و آینده کشور این کار لازم است."

ولی این، پیام آقای اردوغان بود که ثابت کرد بیش از همه مهم است و به اتفاق پیام‌های مشابهی که سایر سیاستمداران ارشد ترکیه ارسال داشتند، نشان داد که رهبری دموکراتیک کشور در امان و در وضع خوبی است.

تا موقعی که آقای اردوغان از شهر ساحلی مرمره در جنوب ترکیه که برای گذراندن تعطیلات به آنجا رفته بود بازگردد، هزاران نفر مقررات منع عبور و مرور را نادیده گرفته و شماری از آنان برای جلوگیری از حرکت تانک‌ها در جلوی تانک‌ها روی زمین دراز کشیده بودند.

حتی اگر کسانی که قصد کودتا داشتند می‌توانستند رسانه‌های سنتی را کنترل کنند، قادر نبودند مانع دسترسی مردم به توییتر، فیسبوک، واتس‌اپ و سایر ابزار اطلاع رسانی شوند.

سایتی که موارد سانسور در ترکیه را زیر نظر دارد اعلام کرد هنگامی که تحرکات کودتا شروع شد، سایت‌های اصلی از جمله فیسبوک و یوتبوب مسدود شدند؛ بعدا اضافه کرد که به مدت دو ساعت رسانه‌های اجتماعی دچار "نفس تنگی" شدند ولی دسترسی به اینترنت کاملا قطع نشده بود. توییتر هم این ارزیابی را تایید کرده.

چنین سایت‌هایی در زمان بحران‌های قبلی مسدود شده بودند، ولی از آنجا که این بار برای دولت مفید بودند، امکان دارد دولت مانع دسترسی به آنها نشد.

از این گذشته، جامعه رسانه اجتماعی ترکیه بسیار پر تحرک و پرانرژی است و می‌داند که چطور می‌توان هر گونه محدودیتی را دور زد.

آقای اردوغان حتی یک پیامک تلفنی برای تمام مردم ترکیه فرستاده و از آنان خواسته بود به خاطر دموکراسی به پا خیزند.

اگر کسانی که قصد کودتا داشتند از کتاب درسی راهنمای سرنگون کردن کردن دولت، کمک گرفته بودند، باید گفت که این کتاب، قدیمی و مربوط به دوره قبل از اینترنت بود. چیزی که در حال حاضر به آن احتیاج داشتند، یک دستورالعمل مربوط به قرن بیست و یکم بود.

به عقیده شماری از صاحبنظران، نکته جالب شب کودتا این بود که ابزاری که دولت آقای اردوغان همیشه به آن حمله می کرد، به نجات او آمد.

پس از آن که در سال ۲۰۱۳، توییتر به بسیج مردم ترکیه برای اعتراضات جمعی، کمک کرد، آقای اردوغان قول داد که توییتر را "نابود" کند. ولی در جریان اتفاقات جمعه شب گذشته، جهت ارسال پیام برای بسیج طرفدارانش، از توییتر استفاده کرد.

زینت توفکچی، از دانشگاه کارولینای شمالی در آمریکا، که در جریان تلاش برای کودتا در ترکیه بود، این توییت را در طول شب فرستاد: " هرگز فکر نمی‌کردم که یک روز بنویسم: در حالی که تلاش برای کودتا در ترکیه جریان داشت اردوغان به توییتر و فیس‌تایم متوسل شد و طرفداران دولت با استفاده از رسانه‌های اجتماعی توانستند کودتا را خنثی کنند."