آیا جهان غرب، اسلام‌هراس‌تر شده است؟

'بله، من یک اسلام‌هراس هستم، خب که چی؟ انزجار از اسلام چیزیه که من بهش افتخار می‌کنم'. این سخنان، اکتبر سال گذشته از زبان کریستین تازن، رئیس سازمان راست افراطی و اسلام‌ستیز "رزیستانس رپوبلیکان" در فرانسه، بیان شد. انتشار ویدیوی این اظهارات در سایت یوتیوب سر و صدای زیادی در فرانسه به راه انداخت.

خانم تازن در نهم اوت امسال به خاطر حرف‌هایی که زده بود به دادگاه احضار شد و با لباسی هم‌رنگ با پرچم فرانسه، به رنگ‌های سفید، قرمز و آبی، به دادگاه رفت. دادگاه اولیه او را به سه ماه زندان تعلیقی و پرداخت سه هزار یورو جریمه نقدی محکوم کرد.

تازن در پاسخ به این حکم گفت که همچنان سر حرف خود است و در مورد حکم دادگاه درخواست تجدید نظر خواهد کرد. او همچنین دادگاه خود را یک "دادگاه شریعت" خواند که تلاش می‌کند احکام اسلام را به فرانسه تحمیل کند.

این اولین بار در سال‌های اخیر نیست که حوادثی از این دست موجب از سرگرفتن بحث بر سر گسترش اسلام‌هراسی در اروپا و آمریکا شده است. حالا خیلی‌ها از خودشان می‌پرسند که آیا دنیای غرب بیش از دهه‌های گذشته از اسلام می‌ترسد؟

بر اساس پژوهش موسسه تحقیقاتی پیو، در سال ٢٠٠٨ از هر چهار بریتانیایی یک نفر نگرشی منفی به مسلمانان داشته است. ٥٢ درصد از اسپانیایی‌ها، ٥٠ درصد از آلمانی‌ها، ٤٦ درصد از لهستانی‌ها و ٢٣ درصد از آمریکایی‌هایی که در آن نظرسنجی شرکت کرده بودند نیز نگرشی مشابه به مسلمانان داشتند.

دو سال پیش "شبکه اروپایی مبارزه با نژادپرستی" از ٢٧ مرکزی که در اروپا با این شبکه همکاری می‌کنند، خواست تا گزارش سال ٢٠١٢-٢٠١١ خود را بر سنجش اسلام‌هراسی در کشورهای خود متمرکز کنند. نتایج این گزارش، نشان‌دهنده افزایش اسلام‌هراسی در کشورهای اروپایی بود.

در سال ٢٠١٣ شبکه یک رادیو بی‌بی‌سی پژوهشی درباره نگرش جوانان بریتانیا به مسلمانان انجام داد. نتیجه این تحقیق هم نشان داد از هر چهار جوان بریتانیایی، یک نفر معتقد است که نمی‌توان به مسلمانان اعتماد کرد و ٢٨ درصد از آنها نیز عقیده دارند بریتانیا بدون حضور مسلمانان کشور بهتری خواهد بود.

مونالیزا بدون لبخند

بسیاری از افراد شرکت کننده در این نظرسنجی‌ها بر این باور بودند که عملکرد رسانه‌ها یکی از دلایل اصلی بروز احساسات ضد-اسلامی در جهان غرب بوده است. ٢٩ درصد از شرکت کنندگان درپژوهشی که از سوی موسسه اسلامی احمدیه در بریتانیا شرکت کردند، رسانه‌ها را عامل اصلی معرفی اسلام‌هراسی در این کشور عنوان کردند. فقط ١٣ درصد از این افراد، گروه‌های راست افراطی را عامل به وجود آمدن این تفکر دانستند.

یکی از رویدادهای اخیر که با ترویج اسلام‌هراسی مرتبط دانسته می‌شود، انتشار عکسی در حساب توییتر سفارت اسرائیل در دوبلین در ژوئیه گذشته بود. این تصویر، مونالیزا را با حجاب اسلامی و اسلحه‌ای در دست نشان می‌داد. در عکس‌های مشابه دیگری که در کنار این تصویر، نمادهای مشهور شهرهای اروپایی به چشم می‌خوردند که با حجاب اسلامی پوشانده شده بودند، سلاح در دست داشتند یا مانند مجسمه داوود اثر میکل‌آنژ کمربند انفجاری بر تن کرده بودند. در زیر این تصاویر نوشته شده بود :"اسرائیل آخرین سنگر برای جهان آزاد است".

انتشار این عکس با واکنش‌های بسیار گسترده‌ای مواجه و در نهایت از روی آن حساب کاربری برداشته شد. سفارت اسرائیل هم اعلام کرد که از انتشار آن عکس‌ها قصد توهین به هیچ مذهب یا عقیده‌ای را نداشته است. سفارت اسرائیل پیش از این و در سال ٢٠١٢ نیز با انتشار یک نوشته در حساب کاربری خود در فیسبوک با انتقادهای فراوانی روبرو شده بود.

نوشته‌ سفارت اسرائیل که در آن سال به عنوان نشانه‌ای از ترویج اسلام‌هراسی شناخته شد دارای این مضمون بود که اگر عیسی مسیح در دنیای مدرن زندگی می‌کرد "احتمالا در بیت‌لحم به دست فلسطینی‌های کینه‌توز، زجرکش می‌شد". سفارت اسرائیل به دلیل اعتراض‌های گسترده به آن نوشته مجبور شد آن را از سایت خود حذف کند.

انتشار پژوهشی از سوی انجمن جامعه‌شناسی آمریکا در سال ٢٠١٢ نشان داد صحبت از گسترش اسلام‌هراسی در جهان غرب فقط یک تصور از سوی مسلمانان نیست. کریستوفر بئیل در پژوهش خود متوجه شد که رسانه‌های جریان اصلی در آمریکا پس از یازدهم سپتامبر تحت تاثیر گونه‌ای از وحشت ضداسلامی‌ قرار گرفتند که از سوی سازمان‌های غیردولتی به آن دامن زده می‌شد.

گروهی معتقدند این وحشت حتی به ساختارهای اقتصادی هم سرایت کرده است.

اخیرا وقتی بانک بریتانیایی اچ اس بی سی به مسجد منطقه فینزبری پارک لندن و چند سازمان خیریه اسلامی اعلام کردکه حساب‌های آنها بسته خواهد شد، یک عضو هیات امنای مسجد، این اقدام را بخشی از "یک کمپین اسلام‌هراسی" ارزیابی کرد.

البته بانک اچ اس بی سی با رد اعمال هرگونه تبعیض علیه مشتریان خود، اعلام کرد ارائه خدمات بانکی و مالی به این مسجد بیرون از دایره ریسک‌پذیری آن بانک است. با وجود این ادعای بانک اچ اس بی سی، این فقط موسسه‌های مذهبی یا بنیادهای اسلامی نیستند که با این محدودیت‌ها مواجه شده‌اند.

برای نمونه نه تنها مسئول بنیاد اسلامی قرطبه در انگلستان نامه مشابهی در مورد بسته شدن حسابی بانکی‌اش دریافت کرده بلکه همسر و دو پسر ١٦ و ١٢ ساله او هم نامه‌های مشابهی به دستشان رسیده است.

شبکه‌های اجتماعی و اسلام‌هراسی

بستن حساب‌های بانکی، اظهار نظرهای علنی اعضای حزب‌ها و گروه‌های سیاسی راست افراطی یا انتشار عکس‌ها و نوشته‌های تحریک‌آمیز در اینترنت تنها نشانه‌هایی نیستند که به عنوان عوامل افزایش اسلام‌هراسی در غرب شناخته می‌شوند. فعالیت‌ برخی سایت‌ها و حساب‌های کاربری رسمی وزارت امور خارجه آمریکا در شبکه‌های اجتماعی هم نشانه‌ای از این روند دانسته می‌شود.

به گفته مقام‌های آمریکایی این سایت‌ها و شناسه‌های کاربری در توییتر، فیس‌بوک و یوتیوب در تلاش هستند تا به جوانان بین ۱۸ تا ۳۰ سال اطلاعات درستی درباره گروه‌های اسلام‌گرای افراطی در خاورمیانه بدهند. اما گروهی از تحلیل‌‌گران، کارهایی از این دست را از عواملی می‌شناسند که موجب گسترش موج اسلام‌هراسی در جهان غرب شده است.

یکی از این حساب‌های کاربری در توییتر "<link type="page"><caption> دوباره فکر کن و برگرد</caption><url href="https://twitter.com/ThinkAgain_DOS" platform="highweb"/></link>"نام دارد و توضیح بسیار کوتاهی که برای معرفی این شناسنه کاربری به کار گرفته شده، عبارت است از :"برخی حقایق درباره تروریسم". این حساب کاربری تصاویر مربوط به کشتارهای دولت اسلامی در عراق و سوریه را منتشر می‌کند و به بازنشر اخبار شبکه‌های بین‌المللی در این باره می‌پردازد.

رسانه و اسلام‌هراسی

دلایل مختلفی برای گسترش اسلام‌هراسی در جهان غرب مطرح می‌شود. از عملکرد گروه‌های اسلامی افراطی در خاورمیانه گرفته تا حادثه یازدهم سپتامبر. با این حال بسیاری از نظرسنجی‌های اخیر نشان می‌دهد رسانه‌ها به عنوان عامل اصلی گسترش اسلام‌هراسی در جهان غرب شناخته می‌شوند.

ارین سالتمن، از پژوهشگران ارشد موسسه کویلیام، در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی فارسی درباره نقش رسانه‌ها در افزایش اسلام‌هراسی در غرب گفت: "بعد از حادثه ۱۱ سپتامبر، رسانه‌ها نقشی محوری در ساختن تصویر موجود از هویت مسلمانان در اروپا داشتند".

به عقیده این پژوهشگر، رسانه‌ها در دوران معاصر آنقدر قدرت دارند که می‌توانند گفتمان مربوط به برخی مفاهیم مانند "تروریسم" را تغییر دهند. سالتمن معتقد است :"در سال‌های اخیر اصطلاح "تروریست" به شکل ذاتی با مفهوم اسلام مرتبط دانسته می‌شود. در حالی که در دوران پیش از یازدهم سپتامبر این اصطلاح در بریتانیا با ارتش جمهوری‌خواه ایرلند (IRA) و شهروندان ایرلندی مرتبط بود".

به غیر از کارشناسان، مردم عادی هم نقش رسانه‌ها را در ترسیم تصویر موجود از مسلمانان، بسیار موثر می‌دانند. بر اساس نتایج پژوهش "جامعه اسلامی احمدیه" در سال ٢٠١١ مردم بریتانیا رسانه‌ها را دو برابر بیش از هر عامل دیگری در در گسترش احساس اسلام‌هراسی موثر ‌دانستند.

بر اساس این تحقیق رسانه‌ها از سوی ٢٩ درصد، تبلیغات گروه‌های راست افراطی از سوی ١٣ درصد، عملکرد مسلمانان خارج از بریتانیا از سوی ١٤ درصد و عملکرد مسلمانان داخل بریتانیا از سوی ١١ درصد از شرکت‌کنندگان در آن نظرسنجی به عنوان عوامل اصلی اسلام‌هراسی در بریتانیا معرفی شدند.