بحران غزه؛ ورود به مرحله ديپلماسی؟

با آنکه جنگ بین ارتش اسرائیل و نیروهای حماس در نوار غزه همچنان ادامه دارد، به نظر می‌رسد روند کلی بحران به سمت دیپلماسی سوق پیدا کرده است.

رایزنی‌ها و فعالیت‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ خونین در نوار غزه، در قاهره متمرکز شده است، پایتختی که در حال حاضر نمایندگان گروه حماس و رئیس دولت خودگردان فلسطین در آنجا حضور دارند تا بلکه راه حلی برای مناقشه نوار غزه بیابند.

تا کنون هر دو طرف اصلی مناقشه در نوار غزه یعنی گروه حماس و اسرائیل قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل مبنی بر توقف فوری جنگ را رد کرده‌اند. دولت اسرائیل قطعنامه شورای امنیت را «غیر کاربردی» دانسته و گروه حماس نیز به این علت که طرف مشورت اعضای شورای امنیت قرار نگرفته، آن را نپذیرفته است.

با این حال، به نظر می‌رسد که هر دو طرف مناقشه، در نهایت، راهی جز تن دادن به یک راه حل دیپلماتیک پیش روی خود نمی‌بینند، هر چند که هر کدام از آنها می‌خواهند که بیشترین امتیاز ممکن را از طریق دیپلماسی به دست آورند.

موفقیت در حوزه دیپلماسی اما به میزان موفقیت در میدان جنگ برای هر یک از دو طرف بستگی دارد. اسرائیل می‌خواهد با نابودی توان نظامی حماس، آن را به قبول شرایط خود وادار سازد، در حالی که حماس با ادامه مقاومت خود در برابر حملات ارتش اسرائیل و ادامه موشک پرانی به سمت شهرک‌های اسرائیلی، قصد دارد از پذیرش شرایط اسرائیل شانه خالی کند و همچنان به عنوان یک نیروی موثر نظامی و سیاسی در صحنه فلسطین باقی بماند.

بر این اساس، اسرائیل تصور می‌کند که با ادامه عملیات نظامی در نوار غزه، امکان پیروزی آن در صحنه دیپلماسی بیشتر می‌شود و حماس نیز بر این باور است که وادار ساختن اسرائیل به توقف بی قید و شرط جنگ از طریق فشار افکار عمومی بین‌المللی و متعهد کردن آن به عقب نشینی فوری از نوار غزه و رفع محاصره این منطقه، به معنای پیروزی در عرصه دیپلماسی است.

با این حال روشن است که هر دو طرف درگیر در جنگ خط قرمزها و در عین حال محدودیت‌هایی دارند که پایان جنگ در نوار غزه را ضمن آنکه مشکل کرده اما آن را اجتناب ناپذیر نیز ساخته است. خط قرمز اسرائیل پایان دادن کامل به موشک پرانی نیروهای حماس به شهرک‌های خود و جلوگیری قاطع از قاچاق سلاح و مواد منفجره از طریق تونل‌های زیر زمینی در نوار مرزی مصر و باریکه غزه (موسوم به کریدور فیلادلفی) است.

محدودیت اسرائیل اما کشتار غیر نظامیان از جمله کودکان و زنان در عملیان ارتش این کشور در نوار غزه است به طوری که هر چه بر شمار کشته‌های غیر نظامی افزوده می‌شود، فشار مجامع بین‌المللی علیه دولت عبری و نیز فشار افکار عمومی کشورهای عربی و اسلامی برای وادار ساختن دولت‌هایشان به اقدامی عملی علیه اسرائیل افزایش می‌یابد.

دولت اسرائیل معمولا ظرفیت خاصی برای مقاومت در برابر فشارهای بین‌المللی دارد، اما روشن است که این ظرفیت بی‌نهایت نیست و با بالا رفتن آمار قربانیان غیر نظامی در جنگ، توان اسرائیل نیز برای ایستادگی در مقابل فشارها بخصوص از جانب همسایگان آن از جمله مصر و اردن که خود تحت فشار اقشاری از مردم خود هستند، کاهش می‌یابد.

خط قرمز حماس در جنگ با اسرائیل حفظ موجودیت خود است، اما محدودیت آن، عدم امکان مقاومت در مقابل حملات اسرائیل به طور نامحدود است. اگر بین دو طرف آتش بس برقرار شود، پایان شلیک موشک از نوار غزه به شهرک‌های اسرائیلی و نیز حفظ موجودیت حماس تحقق پیدا می‌کند، اما مساله اصلی ترتیبات پس از آتش بس است که برای هر دو طرف از اهمیت حیاتی برخوردار است.

در واقع ابهام در مورد همین ترتیبات است که هم قطعامه شورای امنیت و هم طرح مصر برای آتش بس را با مشکل روبرو کرده است. از نگاه اسرائیل تا هنگامی که یک نیروی موثر بین‌المللی برای نظارت بر مرز مصر و نوار غزه در منطقه مستقر نشود، نمی‌توان به جلوگیری از قاچاق سلاح و ادامه آتش بس مطمئن بود، اما مساله اصلی این است که این نیروی بین‌المللی در کدام سوی مرز مستقر شود؟

در طرح آتش بس مصر، استقرار نیروهای بین‌المللی در بخش مصری مرز نوار غزه پیش بینی نشده و گویا حسنی مبارک رئیس جمهور مصر ضمن مخالفت با حضور نیروهای بین‌المللی در خاک خود، فقط موافق دریافت کمک‌های فنی خارجی برای تضمین جلوگیری از قاچاق سلاح از کریدور ۱۵ کیلومتری فیلادلفی است که این موضوع مورد موافقت اسرائیلی‌ها نیست. استقرار نیروهای بین‌المللی در مرز داخلی نوار غزه نیز مورد موافقت حماس نیست و تا هنگامی که حماس همچنان کنترل نوار غزه را در اختیار داشته باشد، بدون موافقت آن، نمی‌توان نیروهای بین‌المللی را در نوار غزه مستقر کرد.

بدین ترتیب، نزاع دیپلماتیک در حال حاضر بر سر استقرار نیروهای بین‌المللی در مرز نوار غزه و مصر متمرکز شده است.

به گزارش روزنامه تایمز چاپ لندن، هم اکنون شورای امنیت سازمان ملل در حال تدوین قطعنامه‌ای برای سپردن کنترل مرز نوار غزه با مصر به نیروهای محمود عباس رئیس دولت خودگردان فلسطین با نظارت سربازان ترکیه و فرانسه است. چنانچه چنین قطعنامه‌ای از طرف شورای امنیت به تصویب برسد، به احتمال زیاد اسرائیل با آن موافقت خواهد کرد، اما حماس حتی اگر با آن موافق نباشد، امکان زیادی برای رد آن نخواهد داشت زیرا در چنین صورتی، ضمن تحمل فشار نظامی اسرائیل هدف فشارهای بین‌المللی نیز قرار خواهد گرفت.

از این رو، احتمال اینکه نتیجه نهایی جنگ در نوار غزه حاکمیت دوباره و تدریچی دولت خودگردان بر این منطقه باشد، منتفی نیست.