تظاهرات کم‌سابقه در چین؛ نسل جوان چگونه اعتراضات را پیش می‌برد؟

چین در روزهای اخیر شاهد ظهور نسلی تازه بوده؛ نسل جوانی که برای اولین بار در اعتراضات عمومی شرکت می‌کند.

معترضان در خیابان‌های شهرهای مختلف چین، خواستار پایان سیاست «کووید صفر» هستند که نزدیک به سه سال است در این کشور اجرا می‌شود.

در شانگهای، اعتراضات ابتدا در سکوت انجام شد. معترضان برای ادای احترام به قربانیان آتش‌سوزی مرگبار مجتمع ساختمانی در شهر ارومچی، مرکز استان سین‌کیانگ به خیابان آمده بودند. بسیاری معتقدند محدودیت‌های مربوط به مهار کووید مانع از فرار قربانیان از آتش‌سوزی شده است.

با وجود جو امنیتی شدید، معترضان با کاغذهای سفید در دست به خیابان‌ها آمدند، برای قربانیان سوگواری کردند و گل گذاشتند و در تمام این مدت ساکت باقی ماندند.

کمی بعدتر اما عده‌ای شروع به شعار دادن کردند. آن‌ها فریاد می‌زدند:‌ آزادی! ما آزادی می‌خواهیم! قرنطینه را تمام کنید!

با گذشت زمان، جمعیت بزرگ‌تر و جسورتر شد. ساعت ۳ بامداد روز یکشنبه ۲۷ نوامبر به وقت محلی طنین شعار «شعار شی‌ ‌جین‌پینگ استعفا! شی‌ جین‌پینگ استعفا» در خیابان‌های شانگهای پیچید.

یکی از این معترضان جوان به بی‌بی‌سی گفت وقتی از اتاقش صدای جمعیت را شنیده، به خیابان آمده است: «در شبکه‌های اجتماعی عده بسیار زیادی را دیده‌ام که خشم خود را ابراز می‌کنند اما هرگز کسی برای اعتراض به خیابان‌ها نیامده بود.»

او دوربینش را آورده بود تا اتفاقاتی را ثبت کند که از نظر او تاریخی هستند: «مردم زیادی را در خیابان‌ها می‌بینم، از مامور پلیس گرفته تا دانشجو، افراد مسن و خارجی‌ها. نظرات متفاوتی دارند اما حداقل می‌توانند آن را بیان کنند.»

«این تظاهرات اهمیت زیادی دارد و حس می‌کنم به شکل خاطره‌ای ارزشمند برای من باقی خواهد بود.»

یک زن جوان که در گوشه جمعیت حضور داشت، از این رویداد به عنوان لحظه‌ای هیجان‌انگیز و در عین حال شکننده یاد کرد. او به بی‌بی‌سی گفت:‌ «در طول زندگی‌ام در چین هرگز چیزی شبیه به این ندیده بودم.»

«احساس آرامش می‌کنم. بالاخره زمانی فرا رسیده که می‌توانیم کنار هم جمع شویم و آنچه مدت‌هاست می‌خواستیم بگوییم را به زبان بیاوریم.»

او می‌گوید سیاست کووید صفر بهترین‌ سال‌های زندگی‌شان را از آن‌ها گرفته است. نسل او کار و درآمد خود را از دست داده، همین‌طور فرصت‌های تحصیلی و شانس سفر کردن را. به گفته او قرنطینه‌های چندین و چند ماهه، آن‌ها را از خانواده‌هایشان جدا کرده و برنامه‌های زندگی‌شان را لغو کرده و یا به تعویق انداخته است.

او می‌گوید آن‌ها «عصبانی، غمگین و درمانده» هستند و حس می‌کنند در برزخ گیر افتاده‌اند.

در طول همان آخر هفته، تجمعات دیگری هم در چندین شهر بزرگ چین برگزار شد. دانشجویان دانشگاه چینهوا، یکی از دانشگاه‌های برتر چین، با الهام از تصاویر منتشر شده از اعتراضات در شبکه‌های مجازی، تظاهرات برگزار کردند.

در ویدیویی که به طور گسترده در فضای مجازی منتشر شده، دختر جوانی بلندگو در دست دیده می‌شود که خیلی تند و نگران سخنرانی می‌کند. در میان حرف‌هایش زیر گریه می‌زند و نمی‌تواند به صحبت ادامه دهد. اما جمعیت او را به ادامه دادن تشویق می‌کند. آن‌ها فریاد می‌زنند:‌ «نترس! ادامه بده!»

او با صدای گرفته می‌گوید: «من فکر می‌کنم اگر به خاطر ترس از بی‌اعتبار شدن توسط دولت، حرفمان را نزنیم، مردم از ما ناامید خواهند شد. به عنوان دانشجوی دانشگاه چینهوا، تا آخر عمر از این بابت احساس پشیمانی خواهم کرد.»

زیرک یا ساده‌لوح؟

این تظاهرات سیاسی برای ناظران مسن‌تر یادآور اعتراضات سال ۱۹۸۹ در میدان تیان‌آن‌من است که که درست مثل اعتراضات اخیر، دانشجویان آزادی‌خواه آن را رهبری می‌کردند.

اما عده‌ای می‌گویند نسل جوان امروز به این دلیل این اندازه شورو اشتیاق دارد که نمی‌داند اعتراضات آن سال با سرکوبی خونین به پایان رسید.

یاکیو وانگ، پژوهشگر حوزه چین در دید‌ه‌بان حقوق بشر می‌گوید «آرمان‌گرایی نسل جوان -بی‌باکی بدون بار خاطرات دردناک- باعث می‌شود جوانان به خیابان‌ بیایند و حقوق خود را مطالبه کنند.»

عده‌ای دیگر اما معتقدند این طرز فکر به معنای دست کم گرفتن معترضان است. ون-تی سونگ، کارشناس علوم سیاسی در دانشگاه ملی استرالیا می‌گوید، جوان بودن این نسل باعث شکل‌گیری این تصور نادرست شده که آن‌ها درک درستی از سیستم و قوانین چین ندارند.

ون-تی سونگ اما از «زیرکی تاکتیکی» آن‌ها شگفت زده شده. از نظر او معترضان جوان امروز «باسوادترین نسلی هستند که چین تا حالا به خود دیده است».

او می‌گوید «آن‌ها خطوط قرمز را می‌شناسند و می‌کوشند در چارچوب قوانین و مقررات، مرزها و محدودیت‌ها را کنار بزنند.»

معترضان در شانگهای خواستار برکناری شی جین‌پینگ شدند. اما تقریبا در تمامی تظاهرات دیگر، معترضان از بیان خواسته‌هایی که می‌ترسیدند بیش از حد سیاسی باشد، جلوگیری کردند.

به این ترتیب کاغذ‌های سفید عاری از هر گونه محتوای اتهام‌برانگیز به نماد این اعتراضات تبدیل شد. در یکی از موارد وقتی نیروهای امنیتی تظاهر‌کنندگان را وادار کردند شعار‌های ضد سیاست کووید صفر ندهند، آنها در پاسخی طعنه‌آمیز خواستار محدودیت‌ها و تست‌های کرونای بیشتر شدند.

آقای سونگ می‌گوید «فقط ببینید با چه احتیاطی می‌کوشند با رعایت تمامی اصول، اتهاماتی را که دولت چین می‌تواند علیه‌ آنها مطرح کند به حداقل برسانند.»

معترضان همچنین نسبت به صداهایی که می‌کوشند پیام‌ اصلی‌ این اعتراض را تحریف کنند، هشیار بوده‌اند.

در اعتراضات پکن، حرف‌های مردی که درباره «تاثیر خارجی» هشدار می‌داد با تمسخر معترضان دیگر روبرو شد. آن‌ها خطاب به او فریاد زدند: «منظورت از تاثیر خارجی مارکس و انگلس است؟ یا استالین و لنین؟»

حزب کمونیست چین از مارکسیسم به عنوان ایدئولوژی راهنمای خود یاد می‌کند.

معترضان در پکن در ادامه فریاد زدند: «این نیروهای خارجی بودند که آتش‌سوزی سین‌کیانگ را راه انداختند؟ آیا آن‌ها باعث واژگون شدن اتوبوس در گوئیژو شدند؟»

یکی از مردان حاضر در تظاهرات رو به جمعیت فریاد زد: «آیا نیروهای خارجی امشب ما را به اینجا کشانده‌‌اند؟» حاضران یک‌صدا پاسخ دادند: نه.

«ملی‌گرایان آزادی‌خواه»

پیش از همه‌گیری کرونا، جوانان چینی عمدتا از چشم‌اندازه آینده خود رضایت داشتند. کووید اما با محدودیت‌هایی که ایجاد کرد و تاثیر منفی بر اقتصاد، همه چیز را تغییر داد.

مرد جوانی که در شانگهای با دوربین به خیابان آمده بود، به بی‌بی‌سی گفت: «نمی‌توانم به گوشه و کنار دنیا سفر کنم. نمی‌توانم خانواده‌ام ببینم.» او گفت نگران مادرش است که سرطان دارد و در شهر گوانجو در جنوب چین زندگی می‌کند. به دنبال اعتراضات اخیر، مقامات این شهر هفته گذشته محدودیت‌های مربوط به کرونا را در بیشتر مناطق این شهر لغو کردند.

او در ادامه گفت: «واقعا دلم می‌خواهد مادرم را ببینم. خیلی وقت است او را ندیده‌ام، صورتش را لمس نکرده‌ام و با او شام نخورده‌ام. امیدوارم سیاست‌های قرنطینه خیلی زود برداشته شود.» بی‌بی‌سی کمی بعدتر مطلع شد پلیس این جوان را همان روز بازداشت کرده است.

بسیاری از افرادی که با بی‌بی‌سی حرف زده‌اند یا ویدیوی صحبت‌هایشان در فضای مجازی منتشر شده، می‌گویند می‌خواهند شاهد پیشرفت کشورشان باشند.

در این اعتراضات تظاهر‌ات‌کنندگان بارها و بارها سرود ملی چین را خواندند؛ به ویژه بخشی از آن که از مردم می‌خواهد بپاخیزند و از کشور دفاع کنند.

آقای سونگ می‌گوید یکی از تفاوت‌های اصلی این نسل که در عصر ظهور چین پرورش یافته‌اند، حس میهن‌پرستی شدید آن‌هاست.

او بسیاری از آن‌ها را «ملی‌گرایان آزادی‌خواه» توصیف می‌کند؛ جوانانی که با وجود اعتقاد راسخ به این سیستم، در صورت شکست آن، خواهان پاسخگویی هستند.

سونگ می‌گوید «احساسات آن‌ها می‌تواند به سرعت از طرفداری حکومت به ضدیت با نظام تبدیل شود.»

با این حال، خواسته مشترک آن‌ها اثبات مشروعیت اعتراضات‌ و قانونی بودن آن است.

در ویدیوی اعتراضات دانشگاه چینهوا، بعد از این که سخنران درباره احتمال تصاحب اعتراضات از سوی آشوب‌گران هشدار می‌دهد، جمعیت فریاد می‌زند: اینجا جای قانون شکنی نیست! اینجا جای قانون‌شکنی نیست!

بعد صدای یک مرد شنیده می‌شود که با نگرانی می‌گوید «اگر کنترل از دستمان خارج شود، شکست خواهیم خورد. شاید تجربه این کار را نداشته باشیم… اما به آرامی انجام‌اش خواهیم داد.»