چرا انتخابات پاکستان مهم است

ده‌ها میلیون پاکستانی قرار است روز چهارشنبه ۳ مرداد (۲۵ ژوییه) در انتخابات پارلمانی شرکت کنند. اهمیت این انتخابات در این کشور دارای سلاح هسته‌ای و با جمعیت ۲۰۰میلیون نفری چیست؟ کشوری که در منطقه با هند درگیر است و روابط خوبی نیز با افغانستان ندارد. نتایج این انتخابات تا چه اندازه بر رابطه پر تنش اسلام‌آباد - کابل می‌تواند تاثیرگذار باشد؟

چرا این انتخابات مهم است؟

در بیش از هفتاد سال گذشته یعنی از سال ۱۳۲۶ خورشیدی (۱۹۴۷) که پاکستان توانست استقلال خود را از بریتانیا به دست آورد تاکنون که حکومت این کشور بین نهادهای نظامی و غیرنظامی دست به دست شده، برای دومین بار است که یک حکومت غیرنظامی توانسته است دوران خود را به پایان برساند. این موضوع می‌تواند به عنوان نقطه عطفی در تاریخ سیاسی پاکستان دیده شود.

اما شماری کمی از پاکستانی‌ها به قدرت دموکراسی در این کشور خوش‌بین هستند. قبل از آغاز روند انتخابات پیش رو تنش بین حزب مسلم لیگ، شاخه نواز و ارتش برجسته شد. مسلم لیگ (نواز) ادعا دارد که مورد سرکوب هدفمند دستگاه نظامی با همکاری قوه قضائیه قرار گرفته است. نواز شریف، نخست‌وزیر پیشین به اتهام داشتن املاک "غیرقانونی" به ده سال زندان محکوم شد. همچنین حدود ۱۷هزار عضو این حزب به اتهام زیرپا کردن قوانین غیرمشخص انتخاباتی پرونده‌دار شده‌اند.

در ضمن، رسانه‌ها با سانسور و تهدید جدی‌ روبه رو هستند. از طرف دیگر، شماری از دموکرات‌های پاکستانی از شرکت گروه‌های ستیزه‌جو و تندرو در انتخابات نگران‌اند.

بسیاری به این باور هستند که ارتش از سیاست‌های قدیمی خود به نفع نامزد مورد نظرش کار می‌گیرد. کمیسیون حقوق بشر پاکستان می‌گوید " تلاش‌‌های جدی، تهاجمی و بی‌رحمانه‌ای" برای دستکاری نتایج انتخابات وجود دارد. کمیسیون مستقل پاکستان این وضعیت را "هشدار دهنده علیه عبور این کشور به یک دموکراسی موثر" توصیف کرده است.

چالش ناامنی

روز یکشنبه (۲۲ ژوییه) یکی از نامزدان انتخابات مجلس ایالتی پاکستان در حمله انتحاری در ایالت خیبرپختونخواه کشته شد. اکرام‌الله قندپور زمانی که به طرف یک گردهمایی تبلیغات انتخاباتی در دیر اسماعیل‌خان روان بوده، هدف حمله قرار گرفت. در حدود دو هفته گذشته این سومین نامزد انتخابات است که در حمله جنگجویان شورشی جان خود را از دست می‌دهد. در این حملات دست‌کم ۱۵۰ نفر کشته شده‌اند.

تحریک طالبان پاکستان و گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) مسئولیت این حملات را به عهده گرفته‌اند.

ناامنی از چالش‌های عمده انتخابات سراسری پارلمان پاکستان است که قرار است چهارشنبه این هفته برگزار شود.

دو روز پیش وزارت دفاع پاکستان با درخواست کمیسیون انتخابات این کشور موافق کرد و قرار است ۳۵۰هزار نیروی ارتش امنیت انتخابات را به عهده بگیرند.

برخی گزارش‌ها می‌گوید که وزارت دفاع تصمیم گرفته‌ است سربازان ارتش، نیروهای هوایی و دریایی را که در دو سال گذشته بازنشسته شده‌اند را برای امنیت انتخابات فرابخواند. این نیروها در کنار ۴۵۰هزار سرباز پولیس وظیفه دارند که امنیت ۸۵هزار مرکز رای‌دهی در ۵۳ حوزه را تامین کنند.

انتخابات دو مجلس

در انتخابات ۳ مرداد / اسد پاکستانی‌ها همزمان نمایندگان دو مجلس را انتخاب می‌کنند؛ یکی مجلس ملی (فدرال) و دیگری مجالس ایالتی در پنجاب، سند، بلوچستان و خیبرپختونخواه.

آنطور که کمیسیون انتخابات پاکستان اعلام کرده است بیش از ۱۱۸۰۰ نامزد برای دستیابی به ۸۴۹ کرسی در این انتخابات رقابت می‌کنند.

در حدود ۳۴۵۰ نفر برای راه‌یابی به مجلس ملی این کشور که دارای ۳۴۲ کرسی است ثبت‌نام کرده‌اند. ۲۷۲ عضو این مجلس به صورت مستقیم انتخاب می‌شوند. در کنار آن ۱۰ کرسی به اقلیت‌ها و ۶۰ کرسی هم به زن‌ها اختصاص داده شده است.

همزمان در حدود ۸۴۰۰ نامزد دیگر در چهار ایالت برای دستیابی به ۵۷۷ کرسی مجالس ایالتی با هم رقابت می‌کنند.

تعداد اعضای مجلس هر ایالت بر اساس جمعیت آن مشخص شده است. در هر ایالت نیز برای اقلیت‌ها و زن‌ها سهمیه‌ای اختصاص داده شده است.

آنطور که رسانه‌های پاکستانی به نقل از کمیسیون انتخابات این کشور نوشته‌اند در حدود ۱۰۶ میلیون نفر رای‌دهنده ثبت نام کرده‌اند. در میان آن‌ها ۵۹.۲ میلیون نفر مرد و ۴۶.۷ میلون نفر دیگر زن هستند.

بازیگران و احزاب عمده

نواز شریف، مسلم لیگ (شاخه نواز)

آقای شریف چندی پیش از سوی دادگاه در ارتباط با مالکیت "غیرقانونی" چهار آپارتمان در لندن به ۱۰ سال زندان محکوم و راهی زندان شد. با انتشار اسناد پاناما در سال ۲۰۱۵ افشا شد که چند فرزند محمد نوازشریف با شرکت‌های ثبت شده ارتباط دارند و ادعا شد که از آن طریق املاکی در لندن خریده‌اند.

پرونده اتهام فساد خانواده نواز شریف در گرو فونت کامپیوتری

خانواده آقای شریف همیشه تاکید کرده‌اند که این املاک از طریق مشروع به دست آمده است.

آقای نواز شریف سه بار نخست‌وزیر پاکستان بوده و هیچ مرتبه دوره پنج ساله نخست‌وزیری را به پایان نبرده است.

او نهاد ارتش را به توطئه‌چینی علیه‌اش متهم کرد و دلیل آن‌را انتقاد آشکار او از ارتش و تلاش برای برقراری رابطه بهتر با هند اعلام کرد. ارتش این اتهام را رد کرده است.

در حال حاضر حزب مسلم لیگ، شاخه نواز ۱۸۲ کرسی در مجلس ملی دارد.

عمران خان، تحریک انصاف پاکستان

ستاره بین‌المللی کریکت و کاپیتان سابق تیم پاکستان بیش از دو دهه گذشته وارد میدان سیاست شد، اما هیچ‌گاه موفق نشده است که حکومت را به دست بگیرد. در حال حاضر، بسیاری از ناظران به این نظر هستند که عمران خان نامزد مورد نظر ارتش است و این نهاد در تلاش است تا رقبای او را تضعیف کند. خان و ارتش، هر دو اتحاد با هم را رد می‌کنند؛ اما به تازگی عمران خان در مورد قمر جاوید باجوا، رئیس ارتش گفت" او احتمالا جدی‌ترین فرد حامی دموکراسی است که تاکنون دیده‌ایم."

تحریک انصاف پاکستان از سوی گروه‌های تندرو و وابسته به القاعده حمایت می‌شود.

این حزب در حال حاضر ۳۲ کرسی در مجلس ملی دارد.

بلاول بوتو زرداری، حزب مردم پاکستان

آقای بوتو زرداری، درس‌خوانده آکسفورد، سیاست را از مادر و پدرکلانش به ارث برده است. هر دو، بی‌نظیر بوتو و پدر کلانش ذوالفقار علی بوتو نخست‌وزیر بوده‌اند. هر دو نیز کشته شدند. خانم بوتو در یک حمله جان خود را از دست داد و پدرش اعدام شد.

بلاول بوتو زرداری، رهبر ۲۹ ساله حزب مردم برای نخستین‌بار است که وارد رقابت‌های انتخابات پارلمانی شده است.

حزب مردم در مجلس فعلی ۴۶ کرسی دارد.

چه کسی کجا برنده است؟

ایالت پنجاب پایگاه قدرت حزب مسلم لیگ، شاخه نواز است. پنجاب، زادگاه نوازشریف، ثروتمندترین و پرجمعیت‌تری ایالت پاکستان است.

صاحبان بیش از نیمی از ۲۷۲ کرسی مجلس ملی که مستقیم با رأی مردم انتخاب می‌شوند، از همین ایالت به مجلس راه پیدا می‌کنند. پنجاب میدان اصلی رقابت احزاب پاکستان است.

ایالت خیبرپشتونخواه اما بانک رأی حزب تحریک انصاف به رهبری عمران خان است. در انتخابات سراسری سال ۲۰۱۳ این حزب در خیبرپشتونخواه نتایج خوبی به دست آورد.

برخی تحلیلگران به این باورند که در "قشر روستایی" ایالت سند، حزب مردم به رهبری بلاول بوتو زرداری محبوبیت بیشتری دارد. این ایالت جنوبی پاکستان پایگاه رأی حزب مردم پنداشته می‌شود.

احتمالاً چه رخ خواهد داد؟

در انتخاباتی که دو حزب از سه حزب اصلی به مشروعیت آن شک دارند، تحلیلگران به این باور هستند که بین مسلم لیگ نواز شریف و تحریک انصاف عمران خان رقابت جدی است. اگر هیچ یک از این دو حزب نتواند بیشترین آرا برای تشکیل دولت و انتخاب نخست‌وزیر را کسب کند، آن‌گاه با حمایت حزب مردمِ بوتو زرداری و دیگر احزاب امکان دارد یک حکومت ائتلافی شکل بگیرد.

هند، افغانستان و انتخابات پاکستان

نواز شریف ادعا کرده است که یکی از دلائل پیگیری پرونده اسناد پاناما و زیرذره‌بین قرار گرفتن‌اش از سوی ارتش، تلاش برای برقراری رابطه نزدیک با هند است. او در زمان نخست‌وزیری‌اش در سال ۲۰۱۴ دعوت نارندرا مودی، همتای هندی‌اش را پذیرفت و در مراسم تحلیف او شرکت کرد. با این حساب هند آرزو دارد که حزب مسلم لیگ نواز برنده این انتخابات باشد تا تحریک انصاف پاکستان به رهبری عمران‌خان که گفته می‌شود رابطه‌اش با ارتش خوب است.

به نظر می‌رسد افغانستان نیز آرزوی مشابهی داشته باشد. در کابل باور به این است که استخبارات ارتش پاکستان جنگجویان و شورشیان مسلح در افغانستان را حمایت می‌کند؛ موضوعی که ارتش آن‌را رد کرده است.

برای دولت افغانستان بر سر کار آمدن حزب مسلم لیگ نواز که باور دارد رهبرشان را ارتش به زندان انداخته، بهتر از برنده شدن تحریک انصاف پاکستان است.

شب گذشته، عمران‌خان در آخرین سخنرانی انتخاباتی‌اش قبل از برگزاری انتخابات در شهر کراچی اعلام کرد که اگر قدرت را به دست بگیرد، نخواهد گذاشت که از خاک پاکستان علیه دیگر کشورها استفاده شود. آقای خان به موضوع همکاری پاکستان با امریکا در جنگ افغانستان اشاره کرده؛ موضوعی که بارها مورد انتقاد او قرار گرفته است.

چند سال پیش عمران‌خان به حملات هوایی امریکا در پاکستان اعتراض کرد و برای مدتی راه‌های انتقال تجهیزات ناتو به افغانستان را با برگزاری تحصن در خیابان مسدود کرد.

اگر نزدیکی عمران‌خان با گروه‌های تندو رو پاکستانی را نیز اضافه کنیم، با این حساب می‌توان گفت که برسر کار آمدن تحریک انصاف پاکستان که رهبرش مقام‌های ارتش را خوب توصیف می‌کند، برای افغانستان چندان خوشایند نخواهد بود. در این‌صورت با در نظرداشت اوضاع فعلی، می‌توان گفت که برنده شدن تحر یک انصاف پاکستان حکومتی را در پی خواهد داشت که رابطه نزدیکی با نظامیان دارد. نظامیانی که دولت افغانستان از آن‌ها دلخوشی ندارد.